Zakończenie działalności spółki z o.o. i komandytowej

Od czego zacząć przy zadłużonych spółkach?

W opisanej sytuacji nie wystarczy podjąć decyzji, że spółki już nie będą działać. Trzeba najpierw ustalić, która spółka jest dłużnikiem, komu jest winna pieniądze, czy zobowiązania są już wymagalne, jaki majątek pozostał w spółkach oraz kto ma prawo i obowiązek je reprezentować.

Jeżeli dług wynika z prywatnej pożyczki udzielonej spółce przez wspólnika, wspólnik jest co do zasady wierzycielem tej spółki. Nie oznacza to jednak automatycznie, że spółka może zostać wykreślona bez rozliczenia zobowiązań. W likwidacji albo upadłości taka wierzytelność powinna zostać prawidłowo ujęta w dokumentach spółki.

Istotne jest także to, że były wspólnik nadal jest prezesem zarządu spółki z o.o. Samo odsprzedanie udziałów nie powoduje automatycznie utraty funkcji w zarządzie. Jeżeli obecny właściciel udziałów nie chce, aby były wspólnik dalej prowadził sprawy spółki, zgromadzenie wspólników może podjąć uchwałę o odwołaniu go z zarządu i powołaniu nowej osoby, o ile umowa spółki nie przewiduje szczególnych zasad.

W praktyce pierwszy krok powinien obejmować: przegląd umów, ksiąg, sald rozrachunków, umowy pożyczki, dokumentów KRS, umowy spółki komandytowej i umowy spółki z o.o. Dopiero po takim audycie można ocenić, czy bezpieczniejsza będzie likwidacja, rozwiązanie spółki komandytowej w innym trybie, wniosek o upadłość, czy ewentualnie działania naprawcze.

Zobacz również: zakończenie działalności spółki komandytowej na podstawie uchwały wspólników

Rozwiązanie spółki komandytowej

Rozwiązanie spółki komandytowej co do zasady prowadzi do jej likwidacji, chyba że wspólnicy uzgodnią inny sposób zakończenia działalności spółki. Wynika to z art. 67 § 1 w zw. z art. 103 Kodeksu spółek handlowych. Inny sposób zakończenia działalności może wynikać z umowy spółki albo z późniejszej uchwały wspólników.

Jeżeli w spółce komandytowej są zobowiązania, nie można potraktować rozwiązania spółki jako prostego wykreślenia z rejestru. Wspólnicy muszą ustalić, jak zostaną spłaceni albo zabezpieczeni wierzyciele, co stanie się z majątkiem spółki, kto przejmie dokumentację oraz kto wykona czynności końcowe wobec KRS, urzędu skarbowego i kontrahentów.

W spółce komandytowej szczególnie ważna jest rola komplementariusza. Komplementariusz odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia, subsydiarnie wobec spółki, a komandytariusz co do zasady do wysokości sumy komandytowej, z uwzględnieniem wniesionego wkładu i wyjątków przewidzianych w przepisach. Jeżeli komplementariuszem jest spółka z o.o., trzeba osobno ocenić ryzyko odpowiedzialności tej spółki oraz jej zarządu.

Rozwiązanie spółki komandytowej bez likwidacji

Wspólnicy mogą ustalić inny sposób zakończenia działalności spółki komandytowej niż formalna likwidacja. Może to polegać na sprzedaży składników majątku, przeniesieniu praw i obowiązków, spłacie wierzycieli, przejęciu określonych zobowiązań przez wspólników albo podziale pozostałego majątku w naturze.

Takie rozwiązanie jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy nie prowadzi do pokrzywdzenia wierzycieli. Jeżeli spółka ma długi, a jej majątek jest niewystarczający, wspólnicy nie powinni dzielić majątku między siebie z pominięciem wierzycieli. W razie sporu wierzyciel może kwestionować czynności dokonane z jego pokrzywdzeniem.

Jeżeli spółka nie ma realnego majątku, nie prowadzi działalności i nie jest w stanie regulować wymagalnych długów, samo rozwiązanie bez likwidacji może nie wystarczyć. Wtedy trzeba rozważyć, czy zachodzą przesłanki niewypłacalności i czy należy złożyć wniosek o upadłość.

Zobacz również: praktyczne zasady likwidacji spółki komandytowej

Wniosek o upadłość spółki komandytowej

Spółka komandytowa ma zdolność upadłościową. Oznacza to, że jeżeli spełnia przesłanki niewypłacalności, może zostać wobec niej ogłoszona upadłość. Wniosek może złożyć sama spółka przez osoby uprawnione do jej reprezentowania, a także wierzyciel.

Dłużnik jest niewypłacalny przede wszystkim wtedy, gdy utracił zdolność wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Prawo upadłościowe przewiduje domniemanie, że taka utrata zdolności występuje, jeżeli opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. Dla osób prawnych i niektórych jednostek organizacyjnych znaczenie może mieć także nadmierne zadłużenie rozumiane jako przewaga zobowiązań nad majątkiem przez okres przekraczający 24 miesiące.

Upadłość spółki komandytowej nie jest automatycznie upadłością jej wspólników. Może jednak wywołać poważne skutki dla komplementariusza, ponieważ wierzyciele, którzy nie uzyskają zaspokojenia z majątku spółki, mogą dochodzić należności od komplementariusza na zasadach odpowiedzialności przewidzianych dla spółki komandytowej.

Wniosek o upadłość spółki z o.o.

W spółce z o.o. obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości ciąży przede wszystkim na członkach zarządu. Zgodnie z art. 21 Prawa upadłościowego wniosek należy zgłosić nie później niż w terminie 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości.

Jeżeli były wspólnik nadal jest prezesem zarządu, to formalnie nadal może ponosić obowiązki związane z prowadzeniem spraw spółki i oceną niewypłacalności. Jedyny wspólnik powinien jednak zadbać o uporządkowanie zarządu, ponieważ brak realnego kontaktu z prezesem utrudnia złożenie dokumentów, zatwierdzanie sprawozdań i podejmowanie decyzji o likwidacji albo upadłości.

Niezłożenie wniosku o upadłość we właściwym czasie może rodzić odpowiedzialność cywilną, karną i organizacyjną. W spółce z o.o. szczególne znaczenie ma art. 299 Kodeksu spółek handlowych, zgodnie z którym członkowie zarządu mogą odpowiadać za zobowiązania spółki, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, chyba że wykażą przesłanki zwalniające ich z odpowiedzialności. Niezgłoszenie upadłości może także stanowić czyn z art. 586 Kodeksu spółek handlowych.

Sam wspólnik spółki z o.o. co do zasady nie odpowiada za długi spółki tylko dlatego, że posiada udziały. Ryzyko osobiste może jednak powstać, jeżeli wspólnik jest jednocześnie członkiem zarządu, likwidatorem, poręczycielem, dłużnikiem z weksla, stroną zabezpieczenia albo faktycznie podejmował czynności powodujące dodatkową odpowiedzialność.

Likwidacja spółki z o.o.

Jeżeli spółka z o.o. nie jest niewypłacalna albo jej sytuacja pozwala na uporządkowane zakończenie spraw, możliwa jest likwidacja. Podstawą jest zwykle uchwała zgromadzenia wspólników o rozwiązaniu spółki, podjęta w formie aktu notarialnego, chyba że zastosowanie ma szczególny tryb przewidziany dla spółki założonej w systemie teleinformatycznym.

W uchwale należy wskazać likwidatora albo likwidatorów. Jeżeli uchwała nie stanowi inaczej, likwidatorami są członkowie zarządu. Od chwili otwarcia likwidacji spółka działa z dodatkiem oznaczenia „w likwidacji”, a likwidatorzy prowadzą sprawy spółki w zakresie niezbędnym do zakończenia jej działalności.

Otwarcie likwidacji zgłasza się do KRS w systemie teleinformatycznym. Należy także ogłosić w Monitorze Sądowym i Gospodarczym rozwiązanie spółki i otwarcie likwidacji oraz wezwać wierzycieli do zgłaszania wierzytelności w terminie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia.

Likwidatorzy sporządzają bilans otwarcia likwidacji, ściągają wierzytelności, wypełniają zobowiązania, upłynniają majątek spółki i zabezpieczają albo zaspokajają wierzycieli. Majątek pozostały po zaspokojeniu albo zabezpieczeniu wierzycieli może zostać podzielony między wspólników dopiero po spełnieniu wymogów Kodeksu spółek handlowych, w tym po upływie ustawowego terminu.

Czynności końcowe w likwidacji spółki z o.o.

Po zakończeniu czynności likwidacyjnych likwidatorzy sporządzają sprawozdanie likwidacyjne oraz sprawozdanie finansowe na dzień zakończenia likwidacji. Następnie zgromadzenie wspólników powinno zatwierdzić dokumenty końcowe, a likwidatorzy składają wniosek o wykreślenie spółki z rejestru przedsiębiorców KRS.

Trzeba również zawiadomić właściwe organy i zadbać o przechowanie dokumentacji spółki. Księgi i dokumenty powinny zostać przekazane osobie wskazanej w umowie spółki, uchwale wspólników albo przez sąd rejestrowy. Dotyczy to zwłaszcza dokumentacji księgowej, podatkowej, pracowniczej i korporacyjnej.

Przeczytaj też: zasady archiwizacji dokumentacji po zakończeniu działalności

Zawieszenie działalności a księgowość i obowiązki spółki

Zawieszenie działalności gospodarczej nie jest równoznaczne z likwidacją. Spółka nadal istnieje, ma organy, zobowiązania i obowiązki rejestrowe. W wielu przypadkach nadal trzeba prowadzić księgi, składać dokumenty finansowe, rozliczać zdarzenia gospodarcze i reagować na pisma wierzycieli lub organów.

Ustawa o rachunkowości przewiduje możliwość niezamykania ksiąg rachunkowych za rok obrotowy, w którym działalność jednostki przez cały czas pozostawała zawieszona, ale tylko wtedy, gdy nie wystąpiły zdarzenia wywołujące skutki majątkowe lub finansowe. Jeżeli są pożyczki, odsetki, koszty, amortyzacja, rozliczenia podatkowe, opłaty bankowe albo inne operacje, wyjątek może nie mieć zastosowania.

W praktyce przy zadłużonych spółkach zwykle trzeba przygotować aktualne dane finansowe. Bez nich trudno rzetelnie ocenić niewypłacalność, odpowiedzialność zarządu, sens likwidacji i możliwość odzyskania pożyczki udzielonej spółce.

Co może zrobić jedyny wspólnik?

Jedyny wspólnik spółki z o.o. powinien przede wszystkim sprawdzić, czy ma aktualny i skuteczny wpływ na zarząd. Jeżeli prezesem pozostaje były wspólnik, można rozważyć jego odwołanie i powołanie osoby, która realnie zajmie się dokumentami spółki. Należy przy tym zachować formę i tryb przewidziane w Kodeksie spółek handlowych oraz umowie spółki.

Drugi krok to ustalenie, czy spółka z o.o. lub spółka komandytowa jest niewypłacalna. Jeżeli tak, priorytetem może być wniosek o upadłość, a nie zwykła likwidacja. Jeżeli spółki nie są niewypłacalne, ale nie mają perspektyw gospodarczych, można przygotować uchwały o rozwiązaniu i przeprowadzić likwidację albo, w przypadku spółki komandytowej, uzgodnić inny sposób zakończenia działalności.

Trzeci krok to rozliczenie pożyczki. Jeżeli pożyczkodawcą jest wspólnik, trzeba ustalić, czy pożyczka została prawidłowo udokumentowana, czy są naliczone odsetki, czy wierzytelność jest wymagalna i czy istnieją jakiekolwiek aktywa pozwalające na jej spłatę. W razie upadłości wierzytelność powinna zostać zgłoszona zgodnie z zasadami postępowania upadłościowego.

FAQ

Czy zawieszenie działalności chroni przed długami spółki?

Nie. Zawieszenie działalności oznacza tylko czasowe ograniczenie aktywności gospodarczej. Spółka nadal istnieje, a jej długi, umowy, obowiązki księgowe i obowiązki wobec KRS nie znikają.

Czy jedyny wspólnik spółki z o.o. odpowiada za jej długi?

Co do zasady nie odpowiada tylko dlatego, że posiada udziały. Odpowiedzialność może jednak wynikać z pełnienia funkcji w zarządzie, bycia likwidatorem, udzielenia poręczenia, podpisania weksla albo innych osobistych zabezpieczeń.

Kiedy trzeba złożyć wniosek o upadłość?

Wniosek należy złożyć nie później niż w terminie 30 dni od dnia powstania podstawy do ogłoszenia upadłości. Najczęściej chodzi o utratę zdolności wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych.

Czy można zlikwidować spółkę, która ma długi?

Można otworzyć likwidację spółki zadłużonej, ale likwidatorzy muszą zaspokoić albo zabezpieczyć wierzycieli. Jeżeli spółka jest niewypłacalna, trzeba ocenić, czy właściwym trybem nie jest upadłość.

Co zrobić, gdy były wspólnik nadal jest prezesem?

Należy sprawdzić umowę spółki i dokumenty KRS. Jeżeli nie ma szczególnych ograniczeń, zgromadzenie wspólników może odwołać dotychczasowego prezesa i powołać nowy zarząd albo likwidatora.

Podsumowanie

Najbezpieczniejsze rozwiązanie zależy od rzeczywistej sytuacji finansowej obu spółek. Jeżeli spółki mają długi, brak przychodów i brak majątku pozwalającego na spłatę zobowiązań, trzeba pilnie ocenić niewypłacalność oraz obowiązek złożenia wniosku o upadłość. Jeżeli niewypłacalność nie występuje, możliwa jest likwidacja spółki z o.o. oraz likwidacja albo inne uzgodnione zakończenie spółki komandytowej.

W opisanym stanie faktycznym szczególnie ważne jest uporządkowanie funkcji prezesa, ustalenie odpowiedzialności komplementariusza, rozliczenie pożyczki i przygotowanie aktualnych danych księgowych. Odkładanie decyzji może zwiększać koszty oraz ryzyko odpowiedzialności osób zarządzających.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037
2. Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - Dz.U. 2003 nr 60 poz. 535
3. Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, t.j. Dz.U. 2023 poz. 120 ze zm.

Potrzebujesz indywidualnej odpowiedzi? Opisz swoją sytuację w formularzu poniżej. Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.