Podział zysku po zmianie statusu non profit

Co oznacza zapis non profit w spółce z o.o.?

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może prowadzić działalność, osiągać przychody i wypracowywać zysk także wtedy, gdy w umowie spółki wskazano, że działa na zasadach non profit. Taki zapis zwykle oznacza jednak, że zysk nie jest celem samym w sobie i nie może być wypłacany wspólnikom, lecz powinien zostać przeznaczony na cele określone w umowie spółki.

W praktyce klauzula non profit najczęściej przewiduje, że spółka:

• może prowadzić działalność gospodarczą i osiągać dochód,
• przeznacza dochód na cele statutowe, społeczne, edukacyjne, rozwojowe albo inne wskazane w umowie,
• nie przeznacza zysku do podziału między wspólników, członków organów lub pracowników, chyba że chodzi o należne wynagrodzenie za rzeczywiście świadczoną pracę lub usługi.

Sam fakt osiągnięcia zysku nie jest więc sprzeczny z zasadą non profit. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy wspólnicy chcą ten zysk wypłacić sobie jako dywidendę, mimo że umowa spółki obowiązująca w danym czasie wyłączała taki podział.

Zmiana umowy spółki a wpis do KRS

Zmiana umowy spółki z o.o. wymaga uchwały wspólników sporządzonej w formie aktu notarialnego oraz wpisu do rejestru przedsiębiorców KRS. W przypadku spółki z o.o. wpis zmiany umowy do KRS ma znaczenie konstytutywne, czyli dopiero od wpisu zmienione postanowienia umowy stają się skuteczne wobec spółki.

Jeżeli więc klauzula non profit została usunięta u notariusza, ale zmiana nie została jeszcze wpisana do KRS, należy przyjąć ostrożne stanowisko: nadal obowiązuje dotychczasowe brzmienie umowy spółki. W takim okresie podjęcie uchwały o wypłacie dywidendy sprzecznej z dotychczasową umową może zostać zakwestionowane.

Po wpisie zmiany do KRS wspólnicy mogą podejmować uchwały zgodnie z nowym brzmieniem umowy. Nie oznacza to jednak automatycznej wypłaty pieniędzy. Nadal trzeba zbadać, czy spółka spełnia warunki kodeksowe, rachunkowe, podatkowe oraz ewentualne ograniczenia wynikające z umów z instytucjami finansującymi.

Czy można wypłacić zysk wypracowany w 2023 roku?

Jeżeli zysk za 2023 rok nie został jeszcze skutecznie rozdysponowany, odpowiedź zależy przede wszystkim od tego, kiedy zostanie podjęta uchwała o jego podziale i jakie brzmienie umowy spółki będzie wtedy skuteczne.

Jeżeli uchwała o podziale zysku ma zostać podjęta przed wpisem zmiany umowy do KRS, bezpiecznym rozwiązaniem jest nieprzeznaczanie zysku na dywidendę. Można go przeznaczyć na przykład na kapitał zapasowy, kapitał rezerwowy albo cele wskazane w dotychczasowej umowie spółki.

Jeżeli natomiast zmiana umowy spółki została już wpisana do KRS, a nowe brzmienie umowy nie zakazuje podziału zysku między wspólników, co do zasady możliwe jest podjęcie uchwały o wypłacie dywidendy z zysku za 2023 rok. Warunkiem jest jednak zatwierdzenie sprawozdania finansowego za ten rok i prawidłowa uchwała zgromadzenia wspólników.

Jak prawidłowo podjąć uchwałę o dywidendzie?

W spółce z o.o. wspólnik ma prawo do udziału w zysku wynikającym z rocznego sprawozdania finansowego i przeznaczonym do podziału uchwałą zgromadzenia wspólników. Sama nadwyżka finansowa w księgach nie oznacza jeszcze, że wspólnicy mogą ją wypłacić.

W typowej sytuacji potrzebne są następujące czynności:

• sporządzenie rocznego sprawozdania finansowego,
• zatwierdzenie sprawozdania przez zwyczajne zgromadzenie wspólników,
• podjęcie uchwały o podziale zysku albo o pokryciu straty,
• ustalenie kwoty przeznaczonej na dywidendę,
• ustalenie wspólników uprawnionych do dywidendy i terminu wypłaty, zgodnie z KSH i umową spółki.

Jeżeli umowa spółki przewiduje szczególne zasady podziału zysku, pierwszeństwo ma umowa, o ile jej postanowienia mieszczą się w granicach prawa. Warto więc sprawdzić, czy po usunięciu klauzuli non profit umowa zawiera wystarczająco jasne postanowienia dotyczące kapitału zapasowego, kapitału rezerwowego, zaliczek na dywidendę oraz sposobu podejmowania uchwał.

Limit wypłaty dywidendy z art. 192 KSH

Art. 192 Kodeksu spółek handlowych określa maksymalną kwotę, którą można przeznaczyć do podziału między wspólników spółki z o.o. Kwota ta nie może być większa od zysku za ostatni rok obrotowy, powiększonego o niepodzielone zyski z lat ubiegłych oraz o kwoty przeniesione z utworzonych z zysku kapitałów zapasowego i rezerwowych, które mogą być przeznaczone do podziału.

Od tej kwoty należy odjąć:

• niepokryte straty,
• udziały własne,
• kwoty, które zgodnie z ustawą lub umową spółki powinny zostać przekazane z zysku za ostatni rok obrotowy na kapitały zapasowy albo rezerwowe.

Oznacza to, że dywidenda nie może być ustalana wyłącznie na podstawie kwoty widocznej na rachunku bankowym spółki. Trzeba sprawdzić wynik finansowy, kapitały własne, wcześniejsze uchwały wspólników, niepokryte straty oraz postanowienia umowy spółki.

Kapitał zapasowy a późniejsza wypłata dywidendy

Jeżeli zysk został już przeznaczony na kapitał zapasowy, nie zawsze oznacza to definitywny zakaz wypłaty tych środków wspólnikom w przyszłości. Istotne jest jednak, z jakiego źródła powstał kapitał zapasowy i czy może on zostać przeznaczony do podziału.

Co do zasady do dywidendy mogą zostać przeznaczone kwoty przeniesione z kapitału zapasowego lub rezerwowego utworzonego z zysku, o ile umowa spółki i wcześniejsze uchwały na to pozwalają. Inaczej należy oceniać kapitał zapasowy utworzony z innych źródeł, na przykład z nadwyżki emisyjnej, czyli agio. Takie środki nie zawsze mogą być traktowane jak zysk do podziału.

Jeżeli obecnie, przed wpisem zmiany do KRS, wspólnicy chcą uniknąć naruszenia dotychczasowej umowy, praktycznym rozwiązaniem może być przeznaczenie zysku na kapitał zapasowy. Po wpisie zmiany do KRS można rozważyć kolejną uchwałę dotyczącą przeznaczenia odpowiedniej części kapitału zapasowego na dywidendę, ale tylko w granicach art. 192 KSH i po analizie umowy spółki.

Inne sposoby przeznaczenia zysku

Jeżeli dywidenda nie jest jeszcze możliwa albo wspólnicy nie chcą jej wypłacać, zysk może zostać przeznaczony w inny sposób. Najczęściej spotykane rozwiązania to:

• pokrycie strat z lat ubiegłych, jeżeli takie straty występują,
• zasilenie kapitału zapasowego,
• utworzenie lub zasilenie kapitału rezerwowego na określony cel,
• finansowanie działalności statutowej lub rozwojowej spółki,
• inwestycje w majątek spółki,
• wypłata wynagrodzeń, premii lub nagród, jeżeli mają realną podstawę prawną i ekonomiczną oraz nie są obejściem zakazu podziału zysku.

Trzeba odróżnić podział zysku od zapłaty za rzeczywiste świadczenia na rzecz spółki. Wynagrodzenie członka zarządu, pracownika lub usługodawcy może być dopuszczalne, ale powinno wynikać z umowy, uchwały albo innej podstawy prawnej, odpowiadać wykonanym czynnościom i być właściwie rozliczone podatkowo oraz księgowo.

Skutki podatkowe wypłaty dywidendy

Wypłata dywidendy ze spółki z o.o. wiąże się z obowiązkami podatkowymi. Spółka co do zasady pełni funkcję płatnika podatku od dywidendy i powinna pobrać oraz odprowadzić podatek zgodnie z właściwymi przepisami. Sposób opodatkowania zależy między innymi od tego, czy wspólnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna, polski rezydent podatkowy czy podmiot zagraniczny.

Przed wypłatą warto więc skoordynować uchwałę dywidendową z księgowością. Błąd w kwalifikacji wypłaty może powodować ryzyko podatkowe, odpowiedzialność członków zarządu oraz konieczność korygowania rozliczeń.

FAQ

Czy samo podpisanie aktu notarialnego wystarczy do wypłaty dywidendy?

Nie. W przypadku zmiany umowy spółki z o.o. potrzebny jest jeszcze wpis zmiany do KRS. Dopiero po wpisie można bezpiecznie stosować nowe postanowienia umowy.

Czy zysk osiągnięty w czasie obowiązywania klauzuli non profit przepada?

Nie, zysk nie przepada. Może zostać przeznaczony zgodnie z obowiązującą umową spółki, na przykład na kapitał zapasowy. Późniejsza wypłata zależy od tego, czy po zmianie umowy i wpisie do KRS środki mogą być przeznaczone do podziału.

Czy można wypłacić dywidendę z kapitału zapasowego?

Tak, ale tylko w granicach prawa. Znaczenie ma przede wszystkim to, czy kapitał zapasowy został utworzony z zysku, czy może być przeznaczony do podziału oraz czy po odjęciu strat i obowiązkowych odpisów mieści się w limicie z art. 192 KSH.

Czy umowa kredytu lub dotacji może blokować wypłatę dywidendy?

Tak. Nawet jeżeli KSH i umowa spółki pozwalają na dywidendę, odrębna umowa finansowania, pożyczki, dotacji lub wsparcia preferencyjnego może przewidywać ograniczenia w podziale zysku. Trzeba sprawdzić jej treść przed podjęciem uchwały.

Czy zamiast dywidendy można wypłacić wspólnikom premie lub wynagrodzenie?

Można wypłacać wynagrodzenie za realnie wykonaną pracę, pełnienie funkcji lub usługi na rzecz spółki, jeżeli istnieje prawidłowa podstawa prawna. Nie powinno się jednak używać takich wypłat jako sztucznego obejścia zakazu dywidendy.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji kluczowe znaczenie ma wpis zmiany umowy spółki do KRS. Dopóki usunięcie klauzuli non profit nie zostało zarejestrowane, bezpieczne jest przyjęcie, że spółka nadal nie może przeznaczyć zysku do podziału między wspólników. Po wpisie zmiany do KRS można rozważyć wypłatę dywidendy, ale tylko po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego, podjęciu prawidłowej uchwały i sprawdzeniu limitów z art. 192 KSH.

Jeżeli zysk zostanie obecnie przekazany na kapitał zapasowy, późniejsze przeznaczenie go na dywidendę może być możliwe, ale wymaga analizy źródła kapitału, umowy spółki, uchwał wspólników oraz ewentualnych ograniczeń wynikających z umów finansowania.

Źródła:

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037 ze zm.

Potrzebujesz indywidualnej odpowiedzi? Opisz swoją sytuację w formularzu poniżej. Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.