Sprzedaż czy darowizna auta spółki jawnej

Sprzedaż samochodu należącego do spółki jawnej

Samochód wpisany do ewidencji środków trwałych jest własnością spółki jawnej, a nie prywatnym majątkiem wspólników. To ważne, bo przy sprzedaży stroną transakcji jest spółka, natomiast skutki w podatku dochodowym rozliczają wspólnicy zgodnie z udziałem w zyskach. Jeżeli wspólnikami spółki jawnej są wyłącznie osoby fizyczne, spółka co do zasady nie jest podatnikiem PIT, lecz przychody i koszty rozpoznają wspólnicy.

Sprzedaż auta firmowego powoduje przychód z działalności gospodarczej. Przychodem jest cena określona w umowie, ale jeżeli bez uzasadnionej przyczyny znacznie odbiega od wartości rynkowej, organ podatkowy może określić przychód według wartości rynkowej. Ma to szczególne znaczenie przy sprzedaży samochodu osobie powiązanej, wspólnikowi albo członkowi rodziny.

Jeżeli spółka jest czynnym podatnikiem VAT, sprzedaż samochodu stanowi dostawę towarów. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT opodatkowaniu podlega odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. W praktyce sprzedaż firmowego samochodu osobowego jest najczęściej opodatkowana VAT według stawki podstawowej, chyba że w konkretnym stanie faktycznym zastosowanie znajdzie szczególne zwolnienie albo szczególny sposób rozliczenia.

W podatku dochodowym przy sprzedaży auta środka trwałego kosztem może być niezamortyzowana część wartości początkowej. Oznacza to, że dochodem jest co do zasady różnica między przychodem ze sprzedaży a niezamortyzowaną wartością samochodu oraz innymi prawidłowo udokumentowanymi kosztami związanymi ze sprzedażą.

Sprzedaż po cenie niższej niż rynkowa

Sprzedaż samochodu za cenę niższą niż rynkowa nie jest automatycznie zakazana, ale wymaga realnego uzasadnienia. Takim uzasadnieniem może być na przykład ponadprzeciętne zużycie, uszkodzenia, brak pełnej dokumentacji, konieczność kosztownych napraw albo szybka sprzedaż w warunkach rynkowych. Sam fakt, że nabywcą jest osoba bliska, nie uzasadnia zaniżenia ceny.

W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 24 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Sz 808/11, wskazano, że organ podatkowy powinien wykazać, iż cena znacząco odbiega od cen rynkowych oraz że brak było uzasadnionej przyczyny takiego ustalenia. W praktyce dla bezpieczeństwa warto sporządzić krótką dokumentację wyceny: oferty podobnych pojazdów, opis stanu technicznego, przebieg, historię napraw i ewentualną opinię rzeczoznawcy.

Bezpośrednia darowizna samochodu przez spółkę

Darowizna samochodu bezpośrednio przez spółkę jawną na rzecz ojca jednej wspólniczki i męża drugiej wymaga odróżnienia trzech podatków: VAT, PIT oraz podatku od spadków i darowizn. Dla VAT kluczowe jest to, czy przy zakupie, imporcie, wytworzeniu albo nabyciu części składowych spółce przysługiwało prawo do odliczenia VAT w całości lub w części.

Zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy o VAT nieodpłatne przekazanie towarów należących do przedsiębiorstwa może być traktowane jak odpłatna dostawa towarów, jeżeli podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia VAT. Jeżeli więc spółka odliczyła VAT przy zakupie auta albo miała takie prawo, darowizna może powodować obowiązek naliczenia VAT od wartości ustalonej na moment przekazania.

Podstawą opodatkowania przy nieodpłatnym przekazaniu jest zasadniczo cena nabycia towaru lub towarów podobnych, a gdy nie ma ceny nabycia, koszt wytworzenia, określone w momencie dostawy. W przypadku używanego samochodu chodzi więc o wartość aktualną na dzień przekazania, a nie o historyczną cenę zakupu sprzed kilku lat.

W PIT sama darowizna nie powoduje przychodu po stronie spółki lub wspólników z tytułu odpłatnego zbycia, ponieważ nie ma ceny. Nie oznacza to jednak pełnej neutralności kosztowej. Darowizna nie pozwala ująć niezamortyzowanej części wartości samochodu w kosztach podatkowych tak jak przy sprzedaży. Dotychczasowe odpisy amortyzacyjne dokonane za okres faktycznego używania auta w działalności co do zasady nie wymagają korekty, jeżeli były prawidłowe w momencie ich zaliczenia do kosztów.

Podatek od spadków i darowizn przy darowiźnie od spółki

Najczęstszy błąd polega na założeniu, że skoro obdarowany jest ojcem jednej wspólniczki i mężem drugiej, to darowizna będzie objęta zwolnieniem dla najbliższej rodziny. Przy darowiźnie dokonanej bezpośrednio przez spółkę darczyńcą jest jednak spółka jawna, a nie wspólniczki. Dlatego nie stosuje się zwolnienia przewidzianego dla darowizn między małżonkami, wstępnymi, zstępnymi i innymi osobami z tak zwanej grupy zerowej.

Obdarowany jest osobą fizyczną, więc nabycie samochodu tytułem darowizny może podlegać podatkowi od spadków i darowizn. Dla darowizny od spółki osobowej w praktyce przyjmuje się III grupę podatkową. Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku od spadków i darowizn opodatkowaniu podlega nabycie przez osobę z III grupy podatkowej ponad kwotę wolną 5733 zł.

Wartość darowanego samochodu ustala się według wartości rynkowej. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn wartość rzeczy przyjmuje się w wysokości określonej przez nabywcę, jeżeli odpowiada wartości rynkowej. Organ podatkowy może zakwestionować wartość zaniżoną, dlatego przy samochodzie warto zachować wydruki ofert podobnych aut i opis stanu pojazdu.

Wycofanie samochodu ze spółki do majątku wspólników

Alternatywą dla bezpośredniej darowizny przez spółkę jest wycofanie samochodu z majątku spółki do majątku prywatnego wspólników. Najbezpieczniejszy wariant zakłada przeniesienie własności w proporcji odpowiadającej udziałowi wspólników w zyskach spółki, na przykład 51% i 49%. Jeżeli jeden wspólnik otrzymałby więcej, niż wynika z jego udziału, mogą pojawić się dodatkowe skutki podatkowe i cywilnoprawne.

Wycofanie powinno wynikać z jednomyślnej uchwały wspólników, chyba że umowa spółki przewiduje inne zasady. Należy sporządzić protokół przekazania, wykreślić pojazd z ewidencji środków trwałych, wskazać datę i przyczynę wycofania oraz zaprzestać amortyzacji. Ostatniego odpisu amortyzacyjnego dokonuje się zgodnie z zasadami amortyzacji środków trwałych za okres, w którym składnik był używany w działalności.

W PIT samo wycofanie środka trwałego do majątku prywatnego wspólników, bez wynagrodzenia i w proporcji odpowiadającej ich prawom w spółce, jest co do zasady neutralne. Nie jest to sprzedaż. Nie oznacza to jednak, że późniejsza sprzedaż przez wspólników zawsze będzie bez podatku. Jeżeli wspólnicy sprzedadzą samochód wycofany z działalności przed upływem 6 lat liczonych od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu wycofania, sprzedaż może być nadal traktowana jako przychód z działalności gospodarczej.

W VAT wycofanie samochodu na cele osobiste wspólników może być opodatkowane podobnie jak darowizna, jeżeli spółce przysługiwało prawo do odliczenia VAT przy nabyciu lub wytworzeniu auta albo jego części składowych. Dla rozliczenia VAT znaczenie ma aktualna wartość samochodu na moment przekazania. Przy transakcjach między podmiotami powiązanymi trzeba też pamiętać o zasadach z art. 32 ustawy o VAT, jeżeli powiązania miały wpływ na wynagrodzenie.

Darowizna po wcześniejszym wycofaniu auta

Po wycofaniu samochodu wspólniczki mogą stać się prywatnymi współwłaścicielkami auta w udziałach odpowiadających ich udziałowi w zyskach spółki. Następnie każda z nich może rozporządzić swoim udziałem, na przykład darować go ojcu lub mężowi. W takim wariancie darczyńcami są już osoby fizyczne, a nie spółka.

Jeżeli obdarowany jest ojcem jednej wspólniczki, darowizna od córki może korzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny, o ile zostaną spełnione warunki ustawowe. Jeżeli obdarowany jest mężem drugiej wspólniczki, darowizna od żony również może korzystać ze zwolnienia. Zgodnie z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn zwolnienie wymaga między innymi zgłoszenia nabycia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy, chyba że ustawa przewiduje wyjątek od obowiązku zgłoszenia.

Trzeba jednak zachować ostrożność. Jeżeli cały schemat polega wyłącznie na przeniesieniu auta przez spółkę do wspólniczek, natychmiastowej darowiźnie i szybkiej sprzedaży przez obdarowanego, organ podatkowy może analizować rzeczywisty cel czynności. Szczególnie istotne są: wartość pojazdu, związek rodzinny, faktyczne korzystanie z auta, dokumentacja i brak sztucznego zaniżania podstaw opodatkowania.

Amortyzacja i koszty przy darowiźnie lub wycofaniu

Nie trzeba automatycznie korygować dotychczasowych odpisów amortyzacyjnych tylko dlatego, że samochód zostanie później darowany albo wycofany z działalności. Jeżeli auto było kompletnym i zdatnym do użytku środkiem trwałym, faktycznie wykorzystywanym w działalności, a odpisy były naliczane prawidłowo, wcześniejsze koszty pozostają zasadniczo rozliczone.

Inaczej wygląda niezamortyzowana część wartości samochodu. Przy sprzedaży może ona pomniejszyć przychód jako koszt podatkowy. Przy darowiźnie albo nieodpłatnym wycofaniu niezamortyzowana wartość co do zasady nie staje się kosztem uzyskania przychodu. Od dnia wycofania albo przekazania samochód nie jest już wykorzystywany w działalności spółki, więc nie dokonuje się dalszych odpisów amortyzacyjnych.

Jak przeprowadzić operację krok po kroku

Przed wyborem wariantu warto najpierw ustalić aktualną wartość rynkową samochodu, status VAT spółki, historię odliczenia VAT, wartość niezamortyzowaną oraz cel ekonomiczny planowanej operacji. Dopiero po tych ustaleniach można ocenić, czy korzystniejsza będzie sprzedaż, darowizna bezpośrednia, czy wycofanie pojazdu do wspólników.

Przy sprzedaży należy przygotować uchwałę lub zgodę wspólników, umowę sprzedaży, fakturę, dokumentację wartości rynkowej, wykreślenie z ewidencji środków trwałych oraz rozliczenie VAT i PIT. Przy bezpośredniej darowiźnie potrzebna jest uchwała, umowa darowizny, dokumentacja wartości, rozliczenie VAT, wykreślenie z ewidencji oraz rozliczenie podatku od spadków i darowizn przez obdarowanego.

Przy wycofaniu do majątku wspólników warto przygotować: uchwałę wspólników, wskazanie proporcji przekazania, protokół przekazania, dokument księgowy wykreślenia z ewidencji środków trwałych, rozliczenie VAT, a następnie odrębną umowę darowizny udziałów w samochodzie, jeżeli wspólniczki chcą przekazać auto osobie bliskiej. W sprawach między spółką a wspólnikiem trzeba dodatkowo zadbać o prawidłową reprezentację. W wyroku Sądu Najwyższego z 6 lutego 2013 r., sygn. akt V CSK 154/12, wskazano na możliwość odpowiedniego stosowania zasad eliminujących konflikt interesów przy czynnościach między spółką a wspólnikiem.

Który wariant jest zwykle korzystniejszy

Jeżeli celem jest po prostu wymiana auta na nowego SUV-a, najprostsza organizacyjnie jest sprzedaż dotychczasowego samochodu po wartości rynkowej i zakup nowego pojazdu przez spółkę. Taki wariant daje przejrzyste rozliczenie VAT i PIT oraz pozwala rozpoznać niezamortyzowaną część wartości jako koszt przy sprzedaży.

Bezpośrednia darowizna samochodu przez spółkę osobie trzeciej bywa mniej korzystna, ponieważ może łączyć VAT po stronie spółki z podatkiem od spadków i darowizn po stronie obdarowanego w III grupie podatkowej. Nie daje też korzyści w postaci rozpoznania niezamortyzowanej wartości jako kosztu sprzedaży.

Wycofanie auta do majątku wspólników, a następnie darowizna przez wspólniczki osobie najbliższej, może ograniczyć podatek od spadków i darowizn, jeżeli spełnione są warunki zwolnienia rodzinnego. Nie eliminuje jednak automatycznie VAT na etapie wycofania i wymaga starannej dokumentacji. Dlatego ten wariant powinien być stosowany tylko wtedy, gdy odpowiada rzeczywistemu celowi gospodarczemu i rodzinnemu, a nie wyłącznie pozornemu przerzuceniu samochodu przed sprzedażą.

FAQ

Czy trzeba korygować dotychczasową amortyzację samochodu?

Co do zasady nie, jeżeli odpisy były prawidłowe i samochód był wykorzystywany w działalności. Nie można jednak dalej amortyzować auta po wycofaniu lub darowiźnie, a niezamortyzowana część wartości nie zawsze będzie kosztem.

Czy darowizna samochodu przez spółkę jawną dla ojca wspólniczki jest zwolniona z podatku od darowizn?

Zwykle nie. Darczyńcą jest spółka jawna, a nie córka. Dlatego obdarowany jest traktowany jak nabywca z III grupy podatkowej, a zwolnienie dla najbliższej rodziny nie ma zastosowania do darowizny dokonanej przez spółkę.

Czy wycofanie auta ze spółki zawsze jest bez podatku?

Nie. W PIT może być neutralne, jeżeli przekazanie następuje do wspólników proporcjonalnie do ich praw w spółce i bez wynagrodzenia. W VAT może jednak powstać obowiązek podatkowy, jeżeli spółce przysługiwało prawo do odliczenia VAT.

Czy po wycofaniu samochodu można go od razu sprzedać prywatnie bez PIT?

Nie zawsze. Jeżeli wspólnik sprzeda samochód wycofany z działalności przed upływem 6 lat liczonych od pierwszego dnia miesiąca po miesiącu wycofania, sprzedaż może być traktowana jak przychód z działalności gospodarczej.

Czy przy zakupie nowego SUV-a spółka może odliczyć VAT?

To zależy od sposobu używania samochodu i spełnienia warunków z ustawy o VAT. Przy użytku mieszanym odliczenie VAT od samochodu osobowego jest zwykle ograniczone, a pełne odliczenie wymaga między innymi wykorzystywania wyłącznie do działalności i odpowiedniej dokumentacji.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350

2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207

3. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535

4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt V CSK 154/12

5. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Sz 808/11

6. Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej nr 0114-KDIP4.4012.293.2018.2.KR

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.