Spółka z o.o. rencisty a składki ZUS

Wspólnik spółki z o.o. a tytuł do ubezpieczeń ZUS

Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym określa ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 8 ust. 6 pkt 4 tej ustawy za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się między innymi wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

To oznacza ważne rozróżnienie: sam wspólnik dwuosobowej albo wieloosobowej spółki z o.o. nie ma tytułu do składek społecznych tylko z posiadania udziałów. Nie opłaca więc składek emerytalnych, rentowych, chorobowych ani wypadkowych wyłącznie dlatego, że jest udziałowcem. Z tego samego powodu nie powstaje również samodzielny obowiązek opłacania składki zdrowotnej.

Inaczej jest przy jednoosobowej spółce z o.o. Zgodnie z art. 4 § 1 pkt 3 Kodeksu spółek handlowych spółka jednoosobowa to spółka kapitałowa, której wszystkie udziały należą do jednego wspólnika. Taki wspólnik jest dla celów ubezpieczeń społecznych traktowany jak osoba prowadząca pozarolniczą działalność.

Dla osoby, która chce ograniczyć obciążenia wynikające wyłącznie z posiadania udziałów, spółka z drugim wspólnikiem może być korzystniejsza niż jednoosobowa spółka z o.o. Nie obowiązuje jednak żaden minimalny procent udziałów, który drugi wspólnik musi posiadać, aby spółka była traktowana jako dwuosobowa na gruncie wskazanego przepisu. Znaczenie ma skuteczne posiadanie udziałów przez więcej niż jedną osobę, a nie ustalona proporcja kapitału.

Jednoosobowa czy dwuosobowa spółka z o.o. przy rencie?

Jeżeli spółka z o.o. ma dwóch wspólników, sam status wspólnika nie powoduje obowiązku opłacania składek ZUS, niezależnie od tego, czy udziały są podzielone po 50%, w proporcji 80/20 czy 99/1. Wynika to z ustawowego rozróżnienia między jednoosobową i wieloosobową spółką z ograniczoną odpowiedzialnością.

Kwestię tę jednoznacznie rozstrzygnął Sąd Najwyższy w uchwale z 21 lutego 2024 r., sygn. III UZP 8/23. Przyjął, że wspólnik dwuosobowej spółki z o.o. posiadający 99% udziałów nie podlega ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Oznacza to, że sama dominująca pozycja kapitałowa, możliwość samodzielnego podejmowania większości uchwał czy niewielki udział drugiego wspólnika nie uprawniają do traktowania wspólnika większościowego jak jedynego wspólnika na potrzeby tego tytułu ubezpieczeniowego. Podział 50/50 nie jest składkowo bezpieczniejszy od podziału 99/1 tylko z powodu proporcji udziałów.

Odrębnie należy ocenić ważność i skuteczność czynności prowadzącej do zmiany składu wspólników. Jeżeli przeniesienie udziału jest nieważne, nieskuteczne albo stanowi czynność pozorną w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, rzeczywisty stan prawny może być inny niż przedstawiany w dokumentach. Nie oznacza to jednak, że sam udział wynoszący 1% jest udziałem pozornym. O pozorności nie przesądza jego wielkość.

Jeżeli natomiast jedna osoba posiada wszystkie udziały, powstaje ustawowy tytuł ubezpieczeniowy właściwy dla wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. Przy osobach pobierających rentę trzeba następnie ustalić, czy konkretne świadczenie wpływa na obowiązek ubezpieczeń społecznych oraz czy pozostaje obowiązek opłacania składki zdrowotnej.

Przy zmianie struktury udziałów trzeba także uwzględnić wymagania dotyczące przeniesienia udziałów, ewentualne ograniczenia wynikające z umowy spółki oraz obowiązki związane z aktualizacją danych korporacyjnych i rejestrowych. Sama deklaracja, że do spółki dołączyła druga osoba, nie zastępuje skutecznego nabycia przez nią udziałów.

Renta rodzinna, renta socjalna i ubezpieczenia społeczne

Osoba mająca ustalone prawo do emerytury lub renty, która uzyskuje tytuł do ubezpieczeń jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o., powinna ocenić zbieg tytułów ubezpieczeniowych według ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z art. 9 ust. 5 tej ustawy osoby prowadzące pozarolniczą działalność, które mają ustalone prawo do emerytury lub renty, co do zasady podlegają z działalności dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, z uwzględnieniem wyjątków przewidzianych w ustawie. Nie oznacza to jednak automatycznie braku obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego.

Szczególna regulacja art. 9 ust. 4c ustawy systemowej dotyczy osób pobierających rentę z tytułu niezdolności do pracy, prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów Prawa przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych. Nie należy automatycznie stosować jej do wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., który ma odrębny ustawowy status osoby prowadzącej pozarolniczą działalność.

Znaczenie ma zatem rodzaj świadczenia: renta rodzinna, renta socjalna czy renta z tytułu niezdolności do pracy. Trzeba również ustalić, czy osoba pobiera inne świadczenia, ma dodatkowe zatrudnienie albo prowadzi równolegle działalność gospodarczą. Samo potoczne określenie „renta” nie wystarcza do prawidłowego rozliczenia ZUS.

Czy prowadzenie spółki wpływa na wypłatę renty?

Obowiązek opłacania składek i prawo do dalszego pobierania renty to dwa różne zagadnienia. Nawet gdy określony tytuł nie powoduje obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, przychód z działalności zarobkowej może wpływać na wysokość wypłacanego świadczenia.

W przypadku renty rodzinnej, renty socjalnej i wielu rent z tytułu niezdolności do pracy znaczenie mają limity przychodów powodujące zmniejszenie albo zawieszenie świadczenia. Co do zasady progi te wynoszą 70% i 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, z uwzględnieniem wyjątków dotyczących określonych świadczeń i uprawnionych osób.

Przy ocenie przychodu z pozarolniczej działalności ZUS stosuje szczególne zasady ustalania kwoty przyjmowanej do rozliczenia świadczenia. Nie można więc zakładać, że brak wypłaty wynagrodzenia lub brak składek społecznych zawsze oznacza brak przychodu istotnego dla renty. Dotyczy to zwłaszcza osoby mającej tytuł do ubezpieczeń jako jedyny wspólnik spółki z o.o.

Inaczej należy ocenić samo posiadanie udziałów w spółce wieloosobowej, a inaczej przychody uzyskiwane z zatrudnienia, zlecenia czy innej działalności zarobkowej. Dywidenda będąca wypłatą zysku z udziałów nie jest co do zasady przychodem z działalności podlegającej obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, uwzględnianym przy rozliczaniu limitów dorabiania do renty.

Przed rozpoczęciem działalności zarobkowej trzeba sprawdzić aktualne limity ZUS oraz obowiązki zawiadamiania organu rentowego o osiąganych przychodach. Ma to znaczenie szczególnie przy rencie socjalnej oraz rencie rodzinnej.

Składka zdrowotna wspólnika jednoosobowej spółki z o.o.

Składka zdrowotna wymaga osobnej analizy. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przewiduje, że osoba prowadząca pozarolniczą działalność może podlegać obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu także wtedy, gdy składki społeczne nie są obowiązkowe.

Zgodnie z art. 82</a tej ustawy przy zbiegu kilku tytułów składka zdrowotna może być należna z więcej niż jednego tytułu. Dlatego pobieranie świadczenia rentowego nie przesądza automatycznie, że wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. nie zapłaci składki zdrowotnej.

Wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. jest objęty odrębnymi zasadami ustalania podstawy wymiaru składki zdrowotnej, właściwymi dla tej kategorii osób prowadzących pozarolniczą działalność. Nie należy utożsamiać ich z zasadami stosowanymi do przedsiębiorców rozliczających składkę na podstawie dochodu z jednoosobowej działalności gospodarczej.

Ustawa przewiduje jednak szczególne zwolnienia z opłacania składki zdrowotnej dla niektórych emerytów, rencistów oraz osób z umiarkowanym albo znacznym stopniem niepełnosprawności.

Zwolnienie ze składki zdrowotnej dla emeryta lub rencisty

Zgodnie z art. 82 ust. 8 ustawy zdrowotnej składka z określonego ustawą tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego nie jest opłacana przez osobę, której świadczenie emerytalne lub rentowe nie przekracza miesięcznie kwoty minimalnego wynagrodzenia, jeżeli dodatkowo:

• uzyskuje dodatkowe przychody z tego tytułu w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 50% kwoty najniższej emerytury albo
• opłaca podatek dochodowy w formie karty podatkowej.

Warunki te należy sprawdzać łącznie, z uwzględnieniem konkretnego tytułu ubezpieczenia i sposobu ustalania przychodów. Sam fakt pobierania niskiej renty nie wystarcza do zastosowania zwolnienia. Jeżeli przepisy uzależniają je od wysokości przychodu, trzeba ustalić, jakie kwoty są uwzględniane w konkretnym przypadku.

Zwolnienie dla osoby z niepełnosprawnością

Art. 82 ust. 9 tej ustawy przewiduje odrębne zwolnienie dla osoby zaliczonej do umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności, jeżeli uzyskuje przychody z określonego tytułu w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 50% najniższej emerytury albo opłaca podatek dochodowy w formie karty podatkowej.

Przy osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji ważne jest, jakie orzeczenie posiada i czy na podstawie właściwych przepisów może być ono traktowane na równi z orzeczeniem o odpowiednim stopniu niepełnosprawności. Samo posiadanie orzeczenia lekarskiego lub pobieranie dodatku nie przesądza automatycznie o spełnieniu warunków zwolnienia.

Wynagrodzenie w spółce może zmienić składki

Nawet jeśli samo posiadanie udziałów w dwuosobowej spółce z o.o. nie powoduje składek, obowiązki mogą pojawić się z innego tytułu. Najczęstsze sytuacje to zatrudnienie wspólnika na umowę o pracę, zawarcie umowy zlecenia, kontraktu menedżerskiego albo pobieranie wynagrodzenia za pełnienie funkcji członka zarządu na podstawie powołania.

Wynagrodzenie członka zarządu wypłacane wyłącznie na podstawie aktu powołania nie stanowi samo w sobie tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Może natomiast rodzić obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 35a ustawy zdrowotnej.

Umowa o pracę lub zlecenie są oceniane według odrębnych zasad i mogą powodować obowiązek opłacania składek społecznych oraz zdrowotnych. Przy umowie o pracę zawartej ze wspólnikiem dominującym trzeba dodatkowo ocenić rzeczywiste istnienie stosunku pracy, w szczególności podporządkowania pracowniczego. Uchwała III UZP 8/23 dotycząca tytułu ubezpieczeniowego jedynego wspólnika nie przesądza automatycznie o ważności i skuteczności każdej umowy o pracę zawartej ze spółką.

Dywidenda wypłacana wspólnikowi z zysku spółki nie jest wynagrodzeniem za pracę ani usługę, dlatego co do zasady nie stanowi podstawy składek ZUS ani składki zdrowotnej. Jest natomiast rozliczana podatkowo według zasad właściwych dla wypłaty zysku ze spółki kapitałowej.

Co w praktyce wybrać?

Jeżeli celem jest ograniczenie składek wynikających wyłącznie ze statusu wspólnika, spółka dwuosobowa może być korzystniejsza niż jednoosobowa spółka z o.o. Po uchwale Sądu Najwyższego III UZP 8/23 nie ma jednak podstaw, aby za warunek takiego skutku uznawać określony minimalny udział drugiego wspólnika.

Nie oznacza to, że wariant dwuosobowy zawsze jest najlepszy. Drugi wspólnik ma prawa korporacyjne, może współdecydować o spółce, uczestniczyć w podziale zysku i wpływać na podejmowanie uchwał zgodnie z przepisami oraz umową spółki. Przy określonym podziale głosów może również blokować niektóre decyzje. Dlatego wysokość składek nie powinna być jedynym kryterium wyboru.

Przed założeniem spółki warto ustalić strukturę udziałów, sposób reprezentacji, planowane wynagrodzenie zarządu, zasady wypłaty zysku, wpływ przychodów na rentę i możliwość skorzystania ze zwolnień ze składki zdrowotnej.

FAQ

Czy wspólnik mający 99% udziałów płaci ZUS jak jedyny wspólnik?

Nie z samego faktu posiadania 99% udziałów w dwuosobowej spółce z o.o. Sąd Najwyższy w uchwale z 21 lutego 2024 r., III UZP 8/23, stwierdził, że taki wspólnik nie podlega ubezpieczeniom społecznym na podstawie tytułu właściwego dla jedynego wspólnika spółki z o.o. Inne tytuły ubezpieczeniowe, na przykład umowę o pracę albo zlecenie, ocenia się odrębnie.

Czy drugi wspólnik może mieć tylko 1% udziałów?

Tak. Przepisy nie ustanawiają minimalnego procentu udziałów drugiego wspólnika jako warunku wyłączenia tytułu ubezpieczeniowego jedynego wspólnika. Ważne jest jednak, aby drugi wspólnik skutecznie posiadał udziały. Nieważność, pozorność lub nieskuteczność czynności przenoszącej udział może wymagać odrębnej oceny prawnej.

Czy jednoosobowa spółka z o.o. zawsze oznacza obowiązkowe składki społeczne?

Nie. Jedyny wspólnik ma ustawowy tytuł ubezpieczeniowy, lecz przy ustalonym prawie do określonej renty ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tego tytułu mogą być dobrowolne. Należy zastosować przepisy o zbiegu tytułów i uwzględnić rodzaj świadczenia. Odrębnie ustala się składkę zdrowotną.

Czy renta rodzinna zwalnia ze składki zdrowotnej?

Nie automatycznie. Zwolnienie z opłacania składki zdrowotnej z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności wymaga spełnienia warunków określonych między innymi w art. 82 ust. 8 ustawy zdrowotnej. Znaczenie mają wysokość świadczenia, dodatkowe przychody oraz właściwy tytuł ubezpieczenia.

Czy wspólnik pobierający rentę socjalną może prowadzić spółkę z o.o.?

Tak. Samo posiadanie udziałów nie wyklucza pobierania renty socjalnej. Trzeba jednak rozróżnić posiadanie udziałów, status jedynego wspólnika oraz wykonywanie pracy lub innych czynności zarobkowych. Przychody podlegające uwzględnieniu według przepisów rentowych mogą powodować zmniejszenie albo zawieszenie świadczenia.

Czy wynagrodzenie prezesa z powołania podlega składkom społecznym?

Samo wynagrodzenie otrzymywane wyłącznie na podstawie aktu powołania do zarządu nie stanowi tytułu do obowiązkowych składek społecznych. Co do zasady podlega jednak składce zdrowotnej. Inne zasady mogą mieć zastosowanie, gdy członek zarządu wykonuje obowiązki na podstawie dodatkowej umowy.

Czy dywidenda ze spółki z o.o. jest oskładkowana?

Dywidenda jako wypłata zysku wspólnikowi zasadniczo nie stanowi podstawy składek społecznych ani zdrowotnych. Podlega natomiast opodatkowaniu według zasad właściwych dla dywidend. Nie należy jej utożsamiać z wynagrodzeniem za pełnienie funkcji w zarządzie lub wykonywanie usług na rzecz spółki.