Ubezpieczenia społeczne jedynego wspólnika

Zbycie udziałów w spółce

Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych:

„Art. 188. § 1. Zarząd jest obowiązany prowadzić księgę udziałów, do której należy wpisywać nazwisko i imię albo firmę (nazwę) i siedzibę każdego wspólnika, adres albo adres do doręczeń elektronicznych, liczbę i wartość nominalną jego udziałów oraz ustanowienie zastawu lub użytkowania i wykonywanie prawa głosu przez zastawnika lub użytkownika, a także wszelkie zmiany dotyczące osób wspólników i przysługujących im udziałów.

§ 2. Każdy wspólnik może przeglądać księgę udziałów.

§ 3. Po każdym wpisaniu zmiany zarząd składa sądowi rejestrowemu podpisaną przez wszystkich członków zarządu nową listę wspólników z wymienieniem liczby i wartości nominalnej udziałów każdego z nich oraz wzmianką o ustanowieniu zastawu lub użytkowania udziału.

§ 4. Jeżeli zmiana wspólników następuje na podstawie umowy, o której mowa w art. 180 § 2, albo jest skutkiem uchwały podjętej przy wykorzystaniu wzorca uchwały udostępnionego w systemie teleinformatycznym, lista wspólników powinna być sporządzona przy wykorzystaniu wzorca udostępnionego w systemie teleinformatycznym i opatrzona kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym”.

W sytuacji umorzenia dobrowolnego udziałów dochodzi najpierw do zbycia tych udziałów przez udziałowca – w takim przypadku następuje nabycie udziałów przez spółkę – a dopiero w drugiej kolejności do ich umorzenia przez spółkę. Następuję zmiana stanu posiadania udziałów.

Wysokość kapitału zakładowego

Od typu umorzenia udziałów zależy natomiast, czy jego dokonanie wiąże się z obowiązkiem obniżenia kapitału zakładowego spółki. Przepisy Kodeksu spółek handlowych, w art. 199 § 6, wprost przewidują, że w sytuacji  umorzenia udziału z czystego zysku nie zachodzi konieczność obniżenia kapitału zakładowego. W takim przypadku wysokość kapitału zakładowego spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odbiega od iloczynu pozostałych udziałów w danej spółce oraz ich wartości nominalnej.

Powyższe potwierdza ugruntowane orzecznictwo Sądu Najwyższego, zgodnie z którym umorzenie udziałów z czystego zysku nie prowadzi do zmian w zakresie wysokości kapitału zakładowego, nie ma więc znaczenia dla stosunków zewnętrznych. Mamy jednak wówczas do czynienia ze szczególną – choć dopuszczalną na gruncie przepisów o spółce z ograniczoną odpowiedzialnością – sytuacją, w której iloczyn liczby istniejących udziałów oraz ich wartości nominalnej jest niższy od wysokości kapitału zakładowego. Mniejsza liczba udziałów – mimo tego, że w związku z umorzeniem nie doszło do stosownego obniżenia kapitału zakładowego – przekłada się jednak na wartość bilansową pozostałych udziałów. Udziałów umorzonych (jako prawnie nieistniejących) nie bierze się bowiem pod uwagę przy obliczaniu tej wartości (zob. wyrok SN z 20.03.2009 r., sygn. akt II CSK 608/08).

Podobne podejście znajduje się też w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 1997 r., sygn. akt III CZP 15/97, w której wskazano: „Umorzenie udziałów bez naruszenia kapitału zakładowego polega na zmniejszeniu ich liczby, przy zachowaniu na nie zmienionym poziomie wielkości kapitału zakładowego. W wyniku tej operacji dochodzi do powstania takiego stanu rzeczy, w którym suma wartości zachowanych (nadal istniejących) udziałów jest niższa od kapitału zakładowego. Stosunek, w jakim udziały danego wspólnika pozostają do wysokości kapitału zakładowego, określa proporcję, w jakiej wspólnik partycypuje w majątku spółki. Z chwilą umorzenia części udziałów z zysku, bilansowa wielkość kapitału zakładowego nie ulega zmianie. Zmniejsza się natomiast suma wartości nominalnych wszystkich udziałów. W ten sposób powstaje luka odpowiadająca różnicy między dwoma wskazanymi wielkościami”.

W przypadku nieodpłatnego umorzenia udziałów za zgodą wspólnika (art. 199 § 3) kwestia sfinansowania wynagrodzenia z tytułu umorzenia staje się z oczywistych względów bezprzedmiotowa. Wspólnikowi, którego udziały podlegają umorzeniu w tym trybie, nie przysługuje bowiem żadne roszczenie o wynagrodzenie, które spółka miałaby obowiązek sfinansować. W konsekwencji analogicznie jak w przypadku umorzenia udziałów z czystego zysku, umorzenie udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością bez wynagrodzenia nie wymaga obniżenia kapitału zakładowego. W tym kontekście przywołane wyżej rozważania Sądu Najwyższego zachowują aktualność również w stosunku do umorzenia bez wynagrodzenia.

Jedyny wspólnik i udziałowiec w spółce

Spółka z o.o. nie jest jednoosobową działalnością. To nie jest Pana działalność. Pan jest tylko wspólnikiem, ewentualnie członkiem zarządu. Działania i majątek spółki są niezależne od Pana majątku. A będąc w zarządzie, działa Pan w imieniu spółki, a nie we własnym. Mając 100% udziałów, zostanie Pan tzw. jedynym wspólnikiem.

Będąc 100% udziałowcem, podlega Pan ubezpieczeniom społecznym tak jak przedsiębiorca. Stosownie do art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z o systemie ubezpieczeń społecznych – za prowadzenie pozarolniczej działalności uważa się wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Z tego tytułu osoby te podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym.

„Art. 6. 1. Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są: 5) osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi;

Art. 8. 6. Za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się: 4) wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej; 4a) akcjonariusza prostej spółki akcyjnej wnoszącego do spółki wkład, którego przedmiotem jest świadczenie pracy lub usług; 4b) komplementariusza w spółce komandytowo-akcyjnej”.

Z treści tego przepisu wynika bowiem, że samo posiadanie statusu wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością decyduje o podleganiu przez niego ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej (art. 6 ust. 1 pkt 5). Podobne stanowisko wyraził NSA w wyroku z 22 marca 2019 r., sygn. akt II GSK 187/17, podkreślając, że wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. objęty jest obowiązkiem ubezpieczenia bez względu na to, czy prowadzi on działalność gospodarczą czy też nie. Obowiązek ten powiązany jest jedynie z posiadaniem przez niego określonego statusu prawnego. Jedyny wspólnik spółki z o.o. będzie więc podlegał ubezpieczeniom społecznym, choćby w rzeczywistości jego spółka nie prowadziła w spornym okresie żadnej działalności gospodarczej. Potwierdza to także wyrok NSA z 11 stycznia 2019 r., sygn. akt II GSK 4767/16, gdzie dodatkowo wyjaśniono, że o ile podleganie ubezpieczeniom społecznym osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą (na podstawie wpisu do ewidencji) wiąże się nierozerwalnie z faktycznym jej prowadzeniem, o tyle posiadanie statusu wspólnika spółki z o.o. już od momentu wpisu do KRS rodzi obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego.

Zgodnie z art. 13 pkt 4a i 4b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązek ubezpieczeń społecznych w przypadku wspólników jednoosobowych spółek z o.o. powstaje od dnia wpisania spółki do KRS albo od dnia nabycia udziałów. Obowiązek ustaje z dniem wykreślenia spółki z KRS albo zbycia wszystkich udziałów w spółce. Obowiązkowi ubezpieczeń społecznych wspólnik nie podlega w czasie zawieszenia działalności spółki.

„Art. 13. Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w następujących okresach:

4) osoby prowadzące pozarolniczą działalność, z wyłączeniem osób, o których mowa w pkt 4a i 4b – od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców;

4a) wspólnicy jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością – od dnia wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego albo od dnia nabycia udziałów w spółce do dnia wykreślenia spółki z Krajowego Rejestru Sądowego albo zbycia wszystkich udziałów w spółce, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców”.

W Pana przypadku nie był Pan jedynym wspólnikiem od dnia rejestracji spółki.

Pozostaje wariant 2. – od dnia nabycie udziałów. Ale Pan nie nabył udziałów od wspólnika. Udziały te zostały umorzone. Zmianie nie uległ kapitał zakładowy (umorzenie było bez wynagrodzenia). Zmianie uległa jednak liczba udziałów w spółce. Poprzednio było ich np. 100; a po umorzeniu jest ich tylko np. 80 (tylko Pana).

Przepis nie w skazuje wprost na to, czy w przypadku umorzenia udziałów w spółce i pozostania w niej tylko jednego wspólnika rodzi to obowiązek ubezpieczenia po stronie takiego wspólnika.

Jak wskazano – umorzenie to dwa działania: zbycie udziałów na rzecz spółki oraz ich umorzenie. Nabywcą jest spółka, a nie Pan jako drugi wspólnik. Jednakże wyniku umorzenia zostaje Pan w spółce jako jedyny wspólnik.

Zmiana udziałów w spółce

Według Kodeksu:

1. O przejściu udziału, jego części lub ułamkowej części udziału na inną osobę oraz o ustanowieniu zastawu lub użytkowania udziału zainteresowani zawiadamiają spółkę, przedstawiając dowód przejścia bądź ustanowienia zastawu lub użytkowania.

2. Przejście udziału, jego części lub ułamkowej części udziału oraz ustanowienie zastawu lub użytkowania jest skuteczne wobec spółki od chwili, gdy spółka otrzyma od jednego z zainteresowanych zawiadomienie o tym wraz z dowodem dokonania czynności.

Niewątpliwie doszło do zbycia udziałów oraz ich umorzenia. Niewątpliwie spółka miała o tym wiedzę, co najmniej od chwili nabycia udziałów celem ich umorzenia. Niewątpliwie z chwilą umorzenia doszło do unicestwienia udziałów drugiego wspólnika. Jeżeli umorzenie było bez wynagrodzenia – nie doszło do zmiany kwoty kapitału zakładowego. W wyniku umorzenia został Pan w spółce jako jedyny wspólnik. Status taki zyskał Pan z chwilą dokonania umorzenia (uchwała). Nie można bowiem uznać, że nie jest Pan w posiadaniu wszystkich udziałów w spółce. I nie ma przy tym znaczenia to, iż ewentualnie nie doszło do zmniejszenia kapitału zakładowego – to powoduje tylko rozdźwięk między liczba udziałów a ich wartością nominalna. A taki stan jest dopuszczalny i nie wymaga korekt.

Uchwała o umorzeniu udziałów

Umorzenie dobrowolne udziałów dla swej skuteczności wymaga podjęcia stosownej uchwały zgromadzenia wspólników zgodnie z przepisami wynikającymi z kodeksu spółek handlowych oraz umowy spółki. Niezależnie od tego, czy jest z wynagrodzeniem, czy bez wynagrodzenia.

Powszechnie uznaje się, że następnie należy zawrzeć pomiędzy spółką, a wspólnikiem, którego udziały ulegają umorzeniu, umowy nabycia udziałów przez spółkę:

• umowa sprzedaży udziałów, jeśli umorzenie następuje za wynagrodzeniem lub

• umowa darowizny, jeśli za umarzane udziały wspólnik spółki nie otrzyma wynagrodzenia.

Z chwilą zawarcia ww. umowy rola dotychczasowego wspólnika w procedurze umorzenia udziałów dobiega końca. Kolejne kroki wykonywać będzie spółka. Kroki te zależne będą od tego, czy umorzenie udziałów wiąże się z obniżeniem kapitału zakładowego, czy bez tego obniżenia (bez wynagrodzenia lub następuje z czystego zysku spółki).

Jeżeli następuje obniżenie kapitału zakładowego, niezbędne jest przeprowadzenie obniżenia kapitału zakładowego. Umorzenie udziałów skutkować będzie dopiero po zarejestrowaniu obniżenia kapitału zakładowego.

Jeżeli umorzenie następuje z czystego zysku lub bez wynagrodzenia, niezbędne jest dokonanie odpowiedniego wpisu w księdze udziałów, a następnie zgłoszenie do sądu rejestrowego (KRS) aktualnej listy wspólników wraz z ilością i wartością nominalną przysługujących im udziałów.

Wpis w księdze udziałów jest tylko potwierdzeniem stanu, jaki zaistniał, ze wskazaniem daty zmiany. Tutaj datą zmiany byłaby uchwała o umorzeniu bez wynagrodzenia. Zgłoszenie zmian do KRS nie jest wymogiem skuteczności umorzenia w przypadku gdy umorzenie nie powoduje zmian w kapitale zakładowym.

Podleganie pod ubezpieczenie społeczne

Sam Pan uznaje, że jest pan samodzielnie wspólnikiem. Czyli jedynym. W tym jedynym wspólnikiem jest Pan od dnia umorzenia udziałów drugiego wspólnika bez wynagrodzenia. Podlega pan obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym (emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu) oraz zdrowotnym jako jedyny wspólnik od dnia podjęcia uchwały o umorzeniu.

Nowe odziały oraz ich objęcie przez osobę trzecią spowoduje tylko, że utraci Pan status osoby mającej 100% udziałów w spółce.

Zgodnie z literalnym brzmieniem przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością będzie podlegał obowiązkowi ubezpieczenia w ZUS-ie:

1. od dnia wpisania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, albo

2. od dnia nabycia udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością.

Moment końcowy podlegania obowiązkowi ubezpieczenia w ZUS-ie ustawa określa natomiast jako:

1. zbycie wszystkich udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, lub

2. wykreślenie spółki z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego.

W świetle brzmienia tych przepisów koniec podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom jedynego wspólnika ustaje wskutek: UWAGA! zbycia wszystkich udziałów.

Nasuwa się wniosek, iż tylko wyzbycie się wszystkich udziałów powoduje utratę statusu jedynego wspólnika – co nie wydaje się ani rozsądne ani logiczne. W praktyce – utrata statusy jedynego wspólnika może nastąpić wskutek zbycia części udziałów.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037

2. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.