Likwidacja spółki z o.o. a odpowiedzialność prezesa

Czy można zamknąć spółkę z o.o. w czasie kontroli VAT?

Tak, samo prowadzenie kontroli VAT albo postępowania podatkowego nie blokuje automatycznie podjęcia uchwały o rozwiązaniu spółki z o.o. i otwarciu jej likwidacji. Nie oznacza to jednak, że spółkę da się natychmiast i bezpiecznie wykreślić z KRS, jeżeli istnieją nierozliczone podatki, sporne zobowiązania albo ryzyko decyzji podatkowej.

Likwidacja spółki z o.o. jest formalną procedurą. Zwykle wymaga uchwały wspólników o rozwiązaniu spółki, otwarcia likwidacji, powołania likwidatorów, zgłoszenia zmian do KRS, ogłoszenia o otwarciu likwidacji oraz wezwania wierzycieli. Likwidatorzy powinni zakończyć bieżące interesy spółki, ściągnąć wierzytelności, spłacić zobowiązania i upłynnić majątek, jeżeli jest to potrzebne do zakończenia działalności.

W praktyce trwająca kontrola VAT oznacza, że przed wykreśleniem spółki trzeba szczególnie starannie zabezpieczyć dokumentację księgową, ustalić potencjalne ryzyka podatkowe i ocenić, czy w spółce pozostaną środki na ewentualne zaległości, odsetki, koszty albo sankcje. Wykreślenie spółki z rejestru nie powinno być traktowane jako sposób na uniknięcie odpowiedzialności za podatki.

Odpowiedzialność prezesa za zobowiązania spółki z o.o.

Spółka z o.o. jest odrębnym podmiotem prawa i zasadniczo sama odpowiada za swoje długi. Odpowiedzialność członka zarządu pojawia się dopiero w określonych sytuacjach. Podstawowe znaczenie ma art. 299 Kodeksu spółek handlowych.

Zgodnie z art. 299 § 1 Kodeksu spółek handlowych, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Wierzyciel nie może więc co do zasady od razu żądać zapłaty od prezesa tylko dlatego, że spółka ma dług. Najpierw musi istnieć zobowiązanie spółki i bezskuteczność egzekucji wobec spółki.

Członek zarządu może bronić się przed odpowiedzialnością, jeżeli wykaże jedną z przesłanek wskazanych w art. 299 § 2 Kodeksu spółek handlowych. W szczególności chodzi o wykazanie, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości, w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu. Obrona jest możliwa także wtedy, gdy członek zarządu wykaże brak winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość albo brak szkody wierzyciela.

W praktyce najważniejsze jest ustalenie, kiedy spółka stała się niewypłacalna oraz jakie działania podjął zarząd. Jeżeli spółka traci płynność, zarząd nie powinien ograniczać się do likwidacji. Trzeba rozważyć, czy istnieje obowiązek złożenia wniosku o upadłość albo czy możliwe jest postępowanie restrukturyzacyjne.

Zobacz również: jak ograniczyć ryzyko odpowiedzialności majątkowej prezesa spółki

Zaległości podatkowe spółki a odpowiedzialność zarządu

Przy podatkach obowiązują szczególne zasady odpowiedzialności. Wynikają one przede wszystkim z art. 116 Ordynacji podatkowej. Za zaległości podatkowe spółki z o.o. mogą odpowiadać solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykaże ustawowych przesłanek zwalniających.

W sprawach podatkowych członek zarządu może w szczególności bronić się, wykazując, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości, otwarto postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu. Może też wykazywać, że niezgłoszenie wniosku o upadłość nastąpiło bez jego winy. Dodatkowo znaczenie może mieć wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja pozwoli zaspokoić zaległości podatkowe w znacznej części.

Odpowiedzialność na podstawie Ordynacji podatkowej nie powstaje automatycznie z chwilą wydania decyzji wobec spółki. Organ podatkowy musi przeprowadzić odrębne postępowanie i wydać decyzję o odpowiedzialności osoby trzeciej. W takim postępowaniu członek zarządu powinien aktywnie przedstawiać dowody, w szczególności dokumenty finansowe, korespondencję z księgowością, uchwały, potwierdzenia działań restrukturyzacyjnych albo upadłościowych oraz dowody dotyczące majątku spółki.

Zobowiązania podatkowe ujawnione po likwidacji spółki

Likwidacja spółki nie wyklucza odpowiedzialności za zaległości podatkowe ujawnione później. Art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu, a także określone zaległości powstałe w czasie pełnienia tej funkcji.

Istotny jest również art. 116 § 2a Ordynacji podatkowej. Przepis ten dotyczy zobowiązań podatkowych powstałych na podstawie odrębnych przepisów po likwidacji spółki, zaległości z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał po likwidacji spółki, oraz wskazanych w Ordynacji zaległości powstałych po likwidacji. Odpowiedzialność może wtedy dotyczyć osób pełniących obowiązki członka zarządu w momencie likwidacji spółki.

W konsekwencji prezes nie powinien zakładać, że wykreślenie spółki z KRS zamyka temat odpowiedzialności podatkowej. Jeżeli zobowiązanie wynika z okresu, w którym pełnił funkcję, albo przepisy szczególne wiążą odpowiedzialność z momentem likwidacji, organ podatkowy może badać jego odpowiedzialność także po zakończeniu bytu prawnego spółki.

Czy jedyny wspólnik odpowiada za długi spółki?

Sam fakt posiadania 100% udziałów w spółce z o.o. nie oznacza osobistej odpowiedzialności wspólnika za zobowiązania spółki. Wspólnik ryzykuje przede wszystkim wartością wniesionego wkładu i wartością udziałów. To jedna z podstawowych cech spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Ryzyko po stronie wspólnika może jednak powstać w szczególnych sytuacjach. Dotyczy to zwłaszcza przypadków, gdy wspólnik jest jednocześnie członkiem zarządu albo likwidatorem, udzielił poręczenia, gwarancji lub zabezpieczenia za długi spółki, pobrał majątek ze spółki z naruszeniem przepisów, otrzymał środki mimo niezaspokojenia lub niezabezpieczenia wierzycieli albo faktycznie uczestniczył w działaniach, które mogą rodzić odpowiedzialność odszkodowawczą.

Jeżeli jedyny wspólnik nie jest członkiem zarządu, likwidatorem ani poręczycielem, jego odpowiedzialność za zaległości spółki zwykle nie wynika z samego statusu udziałowca. Trzeba jednak sprawdzić dokumenty spółki, uchwały, umowy, przelewy ze spółki do wspólnika oraz to, czy w toku likwidacji nie doszło do podziału majątku z pokrzywdzeniem wierzycieli.

Co zrobić przed rozpoczęciem likwidacji?

Przed podjęciem uchwały o rozwiązaniu spółki warto przygotować krótką analizę sytuacji prawnej i finansowej. Powinna ona obejmować co najmniej stan kontroli VAT, możliwe kwoty sporu, aktualne zobowiązania wobec kontrahentów, zaległości publicznoprawne, majątek spółki, płynność finansową oraz ryzyko niewypłacalności.

Jeżeli spółka jest wypłacalna, likwidacja może być właściwą drogą zakończenia działalności. Jeżeli jednak spółka nie reguluje wymagalnych zobowiązań albo jej zobowiązania przekraczają majątek w sposób wskazujący na niewypłacalność, trzeba rozważyć obowiązki wynikające z Prawa upadłościowego. Wniosek o ogłoszenie upadłości powinien być złożony w ustawowym terminie od powstania stanu niewypłacalności.

W sprawie podatkowej należy zadbać o pełną dokumentację księgową i podatkową, w tym rejestry VAT, faktury, umowy, potwierdzenia dostaw lub usług, korespondencję z kontrahentami oraz dowody zapłaty. Po zakończeniu działalności dostęp do dokumentów bywa trudniejszy, a to właśnie dokumenty często decydują o wyniku kontroli oraz o możliwości obrony członka zarządu.

FAQ

Czy kontrola VAT wstrzymuje likwidację spółki z o.o.?

Nie zawsze. Kontrola VAT nie oznacza automatycznego zakazu otwarcia likwidacji. Trzeba jednak liczyć się z tym, że sprawy podatkowe będą kontynuowane, a dokumentacja spółki musi być dostępna dla organów.

Czy prezes odpowiada za każdy dług spółki?

Nie. Odpowiedzialność prezesa wymaga spełnienia przesłanek ustawowych. W sprawach cywilnych kluczowa jest bezskuteczność egzekucji wobec spółki, a w sprawach podatkowych dodatkowo zasady z Ordynacji podatkowej.

Czy złożenie wniosku o upadłość chroni członka zarządu?

Może chronić, jeżeli wniosek został złożony we właściwym czasie. Znaczenie ma rzeczywisty moment powstania niewypłacalności oraz to, czy zarząd potrafi udokumentować swoje działania.

Czy jedyny wspólnik odpowiada za zaległości VAT spółki?

Zwykle nie odpowiada tylko dlatego, że ma 100% udziałów. Odpowiedzialność może jednak powstać, jeżeli wspólnik pełnił funkcję członka zarządu lub likwidatora, poręczył zobowiązania albo otrzymał majątek z naruszeniem praw wierzycieli.

Czy po wykreśleniu spółki z KRS organ podatkowy może wrócić do sprawy?

Tak, w określonych sytuacjach organ może badać odpowiedzialność osób trzecich, w tym osób pełniących funkcje w zarządzie w okresach istotnych dla powstania zaległości albo w momencie likwidacji spółki.

Źródła

• Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych, w szczególności art. 270 i nast. oraz art. 299
• Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, w szczególności art. 116
• Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, w szczególności przepisy o obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości
• Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.