Wystąpienie ze spółki cywilnej a emerytura

Odejście wspólnika ze spółki cywilnej na emeryturę

Spółka cywilna jest umową wspólników, a nie odrębną spółką handlową. Dlatego odejście jednego wspólnika wymaga przede wszystkim prawidłowego uregulowania stosunku umownego między wspólnikami oraz późniejszego uporządkowania wpisów i dokumentów związanych z działalnością.

Jeżeli wspólnik chce przejść na emeryturę i wystąpić ze spółki, ma zasadniczo dwie bezpieczne drogi. Pierwsza to wypowiedzenie udziału na zasadach wynikających z Kodeksu cywilnego. Druga to zgodne porozumienie wszystkich wspólników, najczęściej w formie aneksu do umowy spółki, w którym strony ustalają datę wystąpienia, zasady rozliczenia oraz sposób dalszego prowadzenia działalności.

Sama uchwała większości wspólników może być niewystarczająca, jeżeli zmienia skład osobowy spółki albo prawa majątkowe wspólnika. W praktyce najbezpieczniejsze jest podpisanie dokumentu przez wszystkich wspólników, zwłaszcza gdy odejście ma nastąpić w konkretnym terminie, na przykład od listopada, a nie dopiero z upływem ustawowego okresu wypowiedzenia.

Wypowiedzenie udziału w spółce cywilnej

Zgodnie z art. 869 Kodeksu cywilnego, jeżeli spółka została zawarta na czas nieoznaczony, każdy wspólnik może z niej wystąpić, wypowiadając swój udział na 3 miesiące naprzód na koniec roku obrachunkowego. Z ważnych powodów wspólnik może wypowiedzieć udział bez zachowania tych terminów, nawet gdy spółka została zawarta na czas oznaczony, a odmienne zastrzeżenie jest nieważne.

Jeżeli rokiem obrachunkowym spółki jest rok kalendarzowy, wypowiedzenie złożone z zachowaniem zwykłego trybu powinno prowadzić do wystąpienia wspólnika z końcem roku, o ile zostało złożone odpowiednio wcześnie. W praktyce oznacza to, że aby zachować 3-miesięczny termin na koniec roku kalendarzowego, wypowiedzenie powinno dotrzeć do pozostałych wspólników najpóźniej przed rozpoczęciem ostatnich 3 miesięcy roku.

Jeżeli celem jest wystąpienie od listopada, samo ustawowe wypowiedzenie może nie wystarczyć, chyba że z umowy spółki wynika korzystniejszy termin albo występują ważne powody do wypowiedzenia bez zachowania terminu. Przy pełnej zgodzie rodziny praktyczniejszym rozwiązaniem jest porozumienie wszystkich wspólników wskazujące, że udział danego wspólnika ustaje z konkretną datą.

Aneks lub porozumienie wspólników

Przy zgodzie wszystkich wspólników można sporządzić aneks do umowy spółki cywilnej albo odrębne porozumienie o wystąpieniu wspólnika. Dokument powinien być podpisany przez wszystkich wspólników, ponieważ dotyczy składu osobowego spółki oraz potencjalnych rozliczeń majątkowych.

W takim dokumencie warto wskazać co najmniej:

• datę wystąpienia wspólnika ze spółki,
• czy pozostali wspólnicy kontynuują spółkę w dotychczasowym lub zmienionym składzie,
• czy występujący wspólnik rezygnuje z rozliczenia, a jeżeli tak, w jakim zakresie,
• kto przejmuje bieżące obowiązki, umowy, rachunki, zgłoszenia i dokumentację,
• czy zmienia się nazwa, PKD, adres, rachunek bankowy, reprezentacja lub udział w zyskach pozostałych wspólników.

Jeżeli umowa spółki przewiduje szczególną formę zmiany, na przykład formę pisemną pod rygorem nieważności, trzeba jej dochować. Jeżeli majątek wspólników obejmuje nieruchomość, należy dodatkowo uwzględnić wymagania dotyczące księgi wieczystej.

Czy odejście jednego wspólnika rozwiązuje spółkę?

Odejście jednego z czterech wspólników nie powoduje automatycznego rozwiązania spółki cywilnej, jeżeli pozostaje co najmniej dwóch wspólników i chcą oni kontynuować wspólną działalność. Spółka cywilna wymaga bowiem co najmniej dwóch wspólników.

Jeżeli po odejściu wspólnika działalność mają prowadzić żona i dwóch synów, spółka może zasadniczo trwać nadal, o ile umowa spółki nie stanowi inaczej. Wtedy potrzebna jest aktualizacja umowy i zgłoszeń, a nie zakładanie jednoosobowej działalności przez jedną osobę.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy po odejściu wspólnika działalność ma prowadzić wyłącznie jedna osoba. Spółka cywilna nie może funkcjonować jako spółka jednoosobowa. W takim wariancie trzeba rozwiązać spółkę albo doprowadzić do zakończenia uczestnictwa pozostałych wspólników i uporządkować przejście składników majątku, umów oraz zobowiązań na osobę kontynuującą działalność.

Rozliczenie z występującym wspólnikiem

Jeżeli wspólnik występuje ze spółki, zastosowanie ma art. 871 Kodeksu cywilnego. Co do zasady zwraca się mu w pieniądzu wartość wkładu oznaczoną w umowie spółki, a ponadto wypłaca taką część wartości wspólnego majątku pozostałego po odliczeniu wartości wkładów wszystkich wspólników, jaka odpowiada jego udziałowi w zyskach.

Nie oznacza to jednak, że w każdej rodzinnej sprawie musi dojść do faktycznej wypłaty. Jeżeli występujący wspólnik świadomie nie chce żadnej rekompensaty, a pozostali wspólnicy się na to godzą, należy zapisać to wprost w porozumieniu. Najlepiej użyć jednoznacznych sformułowań, że wspólnik nie dochodzi i nie będzie dochodził określonych roszczeń z tytułu wystąpienia ze spółki, z uwzględnieniem konkretnego stanu majątku i zobowiązań.

W orzecznictwie dopuszcza się możliwość odmiennego uregulowania rozliczeń wspólnika występującego ze spółki. W wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 14 marca 2017 r., sygn. akt I ACa 376/16, wskazano, że wspólnicy mogą w umowie lub uchwale określić odmienne zasady rozliczenia, a także zawrzeć odrębną umowę dotyczącą rozliczenia udziału z odstępstwem od zasad z art. 871 Kodeksu cywilnego, w granicach swobody umów.

Forma dokumentów i nieruchomość w majątku spółki

Wypowiedzenie udziału powinno być złożone w taki sposób, aby można było wykazać jego treść i datę doręczenia wszystkim pozostałym wspólnikom. W praktyce należy zachować formę pisemną, nawet jeżeli relacje rodzinne są zgodne.

Jeżeli we wspólnym majątku wspólników znajduje się nieruchomość, forma dokumentu ma szczególne znaczenie. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 10 czerwca 2011 r., sygn. akt III CZP 135/10, przyjął, że wypowiedzenie udziału wspólnika w spółce cywilnej, gdy majątek wspólny obejmuje nieruchomość, nie wymaga aktu notarialnego, ale wystarczającą podstawą wykreślenia występującego wspólnika z księgi wieczystej jest jego oświadczenie o wypowiedzeniu udziału złożone na piśmie z podpisem notarialnie poświadczonym.

Jeżeli zamiast jednostronnego wypowiedzenia strony zawierają szersze porozumienie dotyczące przeniesienia praw do nieruchomości albo innych składników majątkowych, forma dokumentu może zależeć od treści czynności. W takiej sytuacji warto skonsultować dokument przed podpisaniem.

Zmiana PKD, CEIDG i dalsza działalność

Zmiana PKD nie zastępuje wystąpienia wspólnika ze spółki. PKD opisuje zakres działalności, natomiast odejście wspólnika zmienia skład osobowy umowy spółki. Te dwie czynności mogą być przeprowadzone równolegle, ale trzeba je od siebie odróżnić.

Po wystąpieniu wspólnika pozostali wspólnicy powinni zaktualizować swoje wpisy w CEIDG w zakresie informacji o uczestnictwie w spółce cywilnej, a także dane dotyczące wykonywanej działalności. W zależności od sytuacji mogą być potrzebne również aktualizacje danych spółki dla celów NIP, REGON, VAT, ZUS, rachunku bankowego, umów z kontrahentami, koncesji, zezwoleń albo kas fiskalnych.

Jeżeli działalność ma być kontynuowana jako jednoosobowa działalność gospodarcza jednego z członków rodziny, nie jest to proste przekształcenie spółki cywilnej w jednoosobową firmę. Trzeba ustalić, co dzieje się z majątkiem, towarem, należnościami, długami, umowami, pracownikami oraz nazwą przedsiębiorstwa.

Co wpisać w dokumencie wystąpienia?

Dokument warto przygotować konkretnie i bez ogólnych skrótów. Powinien zawierać dane wspólników, oznaczenie umowy spółki, podstawę wystąpienia, datę ustania uczestnictwa, postanowienia o dalszym trwaniu albo rozwiązaniu spółki oraz zasady rozliczenia.

Jeżeli wspólnik rezygnuje z wypłaty, należy unikać lakonicznego zdania, że nie ma roszczeń. Bezpieczniej opisać, że strony znają stan majątku i zobowiązań spółki na określony dzień, ustalają brak wypłaty na rzecz występującego wspólnika i potwierdzają, że ustalenie to wyczerpuje wzajemne rozliczenia z tytułu jego uczestnictwa w spółce. W razie wątpliwości należy też rozważyć skutki podatkowe takiego rozwiązania.

FAQ

Czy wspólnik może odejść ze spółki cywilnej od listopada?

Tak, jeżeli wszyscy wspólnicy zgodzą się na taki termin i podpiszą odpowiednie porozumienie albo aneks. Przy zwykłym wypowiedzeniu ustawowym termin jest powiązany z końcem roku obrachunkowego, dlatego data listopadowa często wymaga zgodnego ustalenia stron.

Czy wystarczy sama uchwała wspólników?

Najbezpieczniejszy jest dokument podpisany przez wszystkich wspólników. Uchwała może być pomocna, ale przy zmianie składu spółki i rozliczeń majątkowych lepiej sporządzić aneks do umowy spółki albo porozumienie o wystąpieniu wspólnika.

Czy występujący wspólnik musi dostać spłatę?

Ustawowo wspólnikowi przysługuje rozliczenie według art. 871 Kodeksu cywilnego. Może jednak uzgodnić z pozostałymi wspólnikami inne zasady, w tym brak wypłaty, o ile porozumienie jest dobrowolne, jednoznaczne i nie narusza prawa.

Czy spółka cywilna może działać dalej po odejściu jednego wspólnika?

Tak, jeżeli pozostaje co najmniej dwóch wspólników i umowa spółki nie przewiduje innego skutku. Jeżeli miałaby zostać tylko jedna osoba, spółka cywilna nie może dalej istnieć w takiej formie.

Czy zmiana PKD wystarczy do kontynuowania działalności?

Nie. Zmiana PKD dotyczy zakresu działalności, a nie wystąpienia wspólnika. Trzeba osobno uregulować skład spółki, rozliczenia, majątek oraz aktualizację wpisów i zgłoszeń.

Podsumowanie

Odejście wspólnika ze spółki cywilnej z powodu emerytury można przeprowadzić spokojnie, zwłaszcza gdy w rodzinie panuje zgoda. Trzeba jednak odróżnić wypowiedzenie udziału od zgodnego porozumienia wspólników. Jeżeli termin ma być wcześniejszy niż wynikający z ustawowego wypowiedzenia, najlepiej podpisać aneks lub porozumienie przez wszystkich wspólników.

W dokumencie należy jasno ustalić datę wystąpienia, dalsze trwanie albo rozwiązanie spółki, rozliczenia oraz czynności organizacyjne po zmianie. Jeżeli wspólnik nie chce żadnej rekompensaty, warto zapisać to precyzyjnie, aby później nie było wątpliwości co do majątku, zobowiązań i ewentualnych roszczeń.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 14 marca 2017 r., sygn. akt I ACa 376/16
3. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2011 r., sygn. akt III CZP 135/10

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.