Wystąpienie ze spółki cywilnej a emerytura

Odejście wspólnika ze spółki cywilnej na emeryturę

Spółka cywilna jest umową wspólników, a nie odrębną spółką handlową. Odejście wspólnika wymaga więc uregulowania stosunku umownego oraz aktualizacji wpisów i dokumentów.

Wspólnik przechodzący na emeryturę może wypowiedzieć udział na zasadach Kodeksu cywilnego albo zawrzeć z pozostałymi wspólnikami porozumienie, zwykle w formie aneksu. W porozumieniu ustala się datę wystąpienia, rozliczenie i dalsze prowadzenie działalności.

Uchwała większości wspólników może być niewystarczająca przy zmianie składu spółki albo praw majątkowych. Najbezpieczniej, aby dokument podpisali wszyscy wspólnicy, zwłaszcza gdy odejście ma nastąpić od listopada, a nie z końcem ustawowego okresu wypowiedzenia.

Wypowiedzenie udziału w spółce cywilnej

Zgodnie z art. 869 Kodeksu cywilnego, jeżeli spółka została zawarta na czas nieoznaczony, każdy wspólnik może z niej wystąpić, wypowiadając swój udział na 3 miesiące naprzód na koniec roku obrachunkowego. Z ważnych powodów wspólnik może wypowiedzieć udział bez zachowania tych terminów, nawet gdy spółka została zawarta na czas oznaczony, a odmienne zastrzeżenie jest nieważne.

Gdy rokiem obrachunkowym jest rok kalendarzowy, zwykłe wypowiedzenie skuteczne na 31 grudnia powinno dotrzeć do pozostałych wspólników z odpowiednim wyprzedzeniem, nie później niż 30 września.

Wystąpienie od listopada wymaga zwykle zgodnego porozumienia, chyba że umowa spółki przewiduje inny termin wypowiedzenia albo występują ważne powody do odejścia bez zachowania terminu.

Aneks lub porozumienie wspólników

Wszyscy wspólnicy mogą podpisać aneks do umowy spółki cywilnej albo odrębne porozumienie o wystąpieniu wspólnika. Dokument powinien określać co najmniej:

• datę wystąpienia wspólnika ze spółki,
• czy pozostali wspólnicy kontynuują spółkę w dotychczasowym lub zmienionym składzie,
• czy występujący wspólnik rezygnuje z rozliczenia, a jeżeli tak, w jakim zakresie,
• kto przejmuje bieżące obowiązki, umowy, rachunki, zgłoszenia i dokumentację,
• czy zmienia się nazwa, PKD, adres, rachunek bankowy, reprezentacja lub udział w zyskach pozostałych wspólników.

Trzeba dochować formy zastrzeżonej w umowie spółki, np. pisemnej pod rygorem nieważności. Jeśli majątek wspólny obejmuje nieruchomość, dochodzą wymagania związane z księgą wieczystą.

Czy odejście jednego wspólnika rozwiązuje spółkę?

Odejście jednego z czterech wspólników nie rozwiązuje automatycznie spółki, jeżeli co najmniej dwóch pozostałych chce kontynuować działalność i umowa spółki nie przewiduje odmiennego skutku.

Jeśli działalność ma kontynuować tylko jedna osoba, spółka cywilna nie może dalej istnieć w tej formie. Trzeba uporządkować zakończenie spółki oraz przejęcie majątku, umów i zobowiązań przez osobę prowadzącą działalność.

Rozliczenie z występującym wspólnikiem

Jeżeli wspólnik występuje ze spółki, zastosowanie ma art. 871 Kodeksu cywilnego. Co do zasady zwraca się mu w naturze rzeczy wniesione do spółki do używania oraz wypłaca w pieniądzu wartość wkładu oznaczoną w umowie spółki (a przy braku takiego oznaczenia – wartość z chwili wniesienia), z wyjątkiem wartości usług i używania rzeczy. Ponadto wypłaca się taką część wartości wspólnego majątku pozostałego po odliczeniu wartości wkładów wszystkich wspólników, jaka odpowiada jego udziałowi w zyskach.

Występujący wspólnik może uzgodnić z pozostałymi rezygnację z określonej wypłaty. Należy opisać ją precyzyjnie w porozumieniu, po ustaleniu wartości majątku i zobowiązań, oraz rozważyć skutki podatkowe.

W orzecznictwie dopuszcza się możliwość odmiennego uregulowania rozliczeń wspólnika występującego ze spółki. W wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 14 marca 2017 r., sygn. akt I ACa 376/16, wskazano, że wspólnicy mogą w umowie lub uchwale określić odmienne zasady rozliczenia, a także zawrzeć odrębną umowę dotyczącą rozliczenia udziału z odstępstwem od zasad z art. 871 Kodeksu cywilnego, w granicach swobody umów.

Forma dokumentów i nieruchomość w majątku spółki

Wypowiedzenie najlepiej złożyć na piśmie, zachowując dowód jego doręczenia pozostałym wspólnikom.

Jeżeli we wspólnym majątku wspólników znajduje się nieruchomość, forma dokumentu ma szczególne znaczenie. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 10 czerwca 2011 r., sygn. akt III CZP 135/10, przyjął, że wypowiedzenie udziału wspólnika w spółce cywilnej, gdy majątek wspólny obejmuje nieruchomość, nie wymaga aktu notarialnego, ale wystarczającą podstawą wykreślenia występującego wspólnika z księgi wieczystej jest jego oświadczenie o wypowiedzeniu udziału złożone na piśmie z podpisem notarialnie poświadczonym.

Jeśli porozumienie obejmuje odrębne przeniesienie praw do nieruchomości, potrzebna forma może być inna niż przy samym wypowiedzeniu. Dokument należy ocenić przed podpisaniem.

Zmiana PKD, CEIDG i dalsza działalność

PKD opisuje zakres działalności, a wystąpienie wspólnika zmienia skład osobowy spółki. Zmiana PKD nie zastępuje aneksu ani zgłoszeń dotyczących wspólników.

Po wystąpieniu wspólnika trzeba sprawdzić i w razie potrzeby zaktualizować:

• CEIDG: występujący wspólnik aktualizuje informację o uczestnictwie w spółce w swoim wpisie; pozostali wspólnicy sprawdzają, czy ich indywidualne wpisy wymagają zmiany.
• NIP i REGON: uaktualnić dane spółki, w tym skład wspólników, we właściwych zgłoszeniach i rejestrach.
• VAT i ZUS: zweryfikować, czy zmiana składu lub sposobu prowadzenia działalności wymaga odpowiednich zgłoszeń.
• Bank, umowy i uprawnienia: uporządkować rachunki, umowy z kontrahentami, koncesje, zezwolenia i dokumentację kas fiskalnych, jeśli są objęte zmianą.
• e-Doręczenia: każdy wspólnik będący przedsiębiorcą wpisanym do CEIDG weryfikuje swój adres do doręczeń elektronicznych (ADE). Jeżeli go nie ma, powinien wystąpić o jego utworzenie i aktywować skrzynkę. Spółka cywilna nie ma odrębnego ADE.

Od 1 lipca 2025 r. przedsiębiorca wpisany do CEIDG do 31 grudnia 2024 r., składający wniosek o zmianę wpisu, musiał wskazać posiadany ADE albo przekazać dane do jego utworzenia. Od 1 października 2026 r. wszyscy przedsiębiorcy wpisani do CEIDG przed 1 stycznia 2025 r. są zobowiązani do posiadania aktywnego adresu do e-Doręczeń, niezależnie od tego, czy aktualizują wpis (art. 152 ust. 2–3 ustawy o doręczeniach elektronicznych). Jeśli przedsiębiorca ma już ADE ujawniony w bazie adresów elektronicznych, nie zakłada drugiego.

Kontynuacja działalności przez jedną osobę jako JDG nie jest prostym przekształceniem spółki cywilnej. Trzeba uregulować majątek, należności, długi, umowy, pracowników i nazwę przedsiębiorstwa.

FAQ

Czy wspólnik może odejść ze spółki cywilnej od listopada?

Tak, przez porozumienie wszystkich wspólników lub aneks. Przy zwykłym wypowiedzeniu termin jest związany z końcem roku obrachunkowego.

Czy wystarczy sama uchwała wspólników?

Dokument podpisany przez wszystkich wspólników jest bezpieczniejszy, szczególnie gdy ustala datę wystąpienia i rozliczenia majątkowe.

Czy występujący wspólnik musi dostać spłatę?

Art. 871 Kodeksu cywilnego przewiduje rozliczenie, ale wspólnicy mogą zgodnie ustalić inne zasady, także brak wypłaty, jeżeli porozumienie jest skuteczne i nie narusza prawa.

Czy przy aktualizacji CEIDG po wystąpieniu wspólnika trzeba założyć adres do e-Doręczeń?

Tak, jeśli przedsiębiorca nie ma ADE. Dla wpisanych do CEIDG przed 1 stycznia 2025 r. obowiązek przy zmianie wpisu istnieje od 1 lipca 2025 r., a powszechnie od 1 października 2026 r. Adres muszą posiadać wspólnicy-przedsiębiorcy; sama spółka cywilna nie ma odrębnego ADE.