Wejście do spółki cywilnej z długami

Wejście do spółki cywilnej a istniejące długi

Spółka cywilna nie jest odrębną osobą prawną. Jest umową wspólników, którzy prowadzą wspólne przedsięwzięcie i występują w obrocie jako przedsiębiorcy. Dlatego przy zmianie składu osobowego nie wystarczy napisać, że nowy wspólnik wchodzi „na miejsce” poprzedniego. Trzeba precyzyjnie uregulować: kto występuje, kto przystępuje, od kiedy zmiana obowiązuje, jakie wkłady są wnoszone, jak rozlicza się majątek wspólny oraz kto ponosi ekonomiczny ciężar dotychczasowych zobowiązań.

Zgodnie z Kodeksem cywilnym, w szczególności art. 864, za zobowiązania spółki wspólnicy odpowiadają solidarnie. Odpowiedzialność solidarna oznacza, że wierzyciel może żądać zapłaty całości długu od jednego, kilku albo wszystkich zobowiązanych wspólników, a ten, kto zapłacił ponad swój udział, może następnie dochodzić rozliczenia od pozostałych.

Nie należy jednak automatycznie zakładać, że nowy wspólnik zawsze odpowiada prywatnym majątkiem za każdy dług powstały przed jego wejściem do spółki. Przy zobowiązaniach cywilnoprawnych istotne jest, kto był stroną zobowiązania w chwili jego powstania oraz czy nowy wspólnik przejął dług, przystąpił do długu albo w inny sposób zobowiązał się wobec wierzyciela. Inaczej mogą być oceniane zaległości publicznoprawne, w tym podatkowe i składkowe, gdzie znaczenie mają przepisy szczególne oraz decyzje organów.

Umowa wspólników nie zastępuje zgody wierzyciela

Jeżeli ustępujący wspólnik chce przerzucić na Pana swój dotychczasowy dług, trzeba odróżnić dwie sytuacje. Pierwsza to rozliczenie wewnętrzne między Panem a ustępującym wspólnikiem. Druga to skuteczne zwolnienie go z odpowiedzialności wobec wierzyciela. To drugie co do zasady wymaga zgody wierzyciela, zwłaszcza przy przejęciu długu.

Jeżeli wierzyciele, urząd skarbowy albo ZUS nie wyrażają zgody na przejęcie długu, zapis w aneksie do umowy spółki nie pozbawi ich uprawnień. Może natomiast bardzo dobrze zabezpieczać Pana w relacji z ustępującym wspólnikiem. W praktyce oznacza to, że jeżeli zapłaci Pan dług, który zgodnie z umową powinien obciążać ustępującego wspólnika, będzie Pan mógł żądać od niego zwrotu na podstawie ustalonego mechanizmu regresowego lub odszkodowawczego.

Takie stanowisko jest zgodne z utrwaloną praktyką i orzecznictwem. W wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 6 września 2018 r., sygn. akt I AGa 178/18, podkreślono, że odpowiedzialność na podstawie art. 864 Kodeksu cywilnego mogą ponosić także byli wspólnicy, jeżeli zobowiązanie powstało w czasie, gdy byli wspólnikami. Z kolei umowa między wspólnikami dotycząca przejęcia lub zwolnienia z odpowiedzialności co do zasady wywołuje skutki przede wszystkim między nimi, a nie wobec osób trzecich.

Jak zapisać rozliczenie z ustępującym wspólnikiem?

Najbezpieczniejsze jest rozdzielenie w umowie dwóch elementów: kwoty należnej ustępującemu wspólnikowi oraz kwot przeznaczonych na spłatę konkretnych zobowiązań. Nie warto poprzestawać na ogólnym zapisie, że „nowy wspólnik przejmuje długi spółki” albo „rozlicza się z ustępującym wspólnikiem”. Taki zapis jest nieprecyzyjny i może prowadzić do sporu.

W aneksie można wskazać, że łączna kwota rozliczenia wynosi określoną sumę, ale zostanie spełniona w częściach: część na rachunek ustępującego wspólnika jako wynagrodzenie lub cena rozliczeniowa, a część bezpośrednio na rachunki wskazanych wierzycieli. Do umowy warto dołączyć załącznik z listą zobowiązań: nazwą wierzyciela, tytułem długu, numerem dokumentu, kwotą, terminem zapłaty i rachunkiem bankowym.

Przykładowa konstrukcja może brzmieć: „Strony ustalają, że kwota rozliczenia należna ustępującemu wspólnikowi wynosi łącznie X zł. Kwota Y zł zostanie zapłacona ustępującemu wspólnikowi na rachunek bankowy wskazany w umowie. Kwota Z zł zostanie, za zgodą ustępującego wspólnika, przeznaczona na zapłatę zobowiązań wskazanych w załączniku nr 1, poprzez przelewy bezpośrednio na rachunki wierzycieli. Zapłata tych kwot pomniejsza należność wobec ustępującego wspólnika”.

Dodatkowo warto zamieścić oświadczenie ustępującego wspólnika, że lista zobowiązań jest kompletna według jego wiedzy, że nie zataił innych długów związanych z działalnością spółki oraz że zwróci Panu wszelkie kwoty, które zapłaci Pan za zobowiązania powstałe przed dniem wejścia do spółki, jeżeli zgodnie z ustaleniami miały obciążać ustępującego wspólnika.

Czy można zapłacić zaległości bezpośrednio do urzędu skarbowego i ZUS?

Co do zasady praktycznie lepsze jest kierowanie pieniędzy bezpośrednio do wierzyciela niż przekazywanie ich ustępującemu wspólnikowi „do ręki”. Przy zwykłych wierzycielach prywatnych, takich jak dostawcy lub usługodawcy, można uzgodnić przelew na ich rachunki, wskazując w tytule płatności, czego dotyczy zapłata. Dobrze jest uzyskać potwierdzenie salda i potwierdzenie, że po zapłacie dług w danej części zostanie rozliczony.

Przy podatkach i składkach ZUS trzeba zachować większą ostrożność. Zapłata przez osobę trzecią może podlegać szczególnym zasadom i wymaga prawidłowego oznaczenia podatnika, płatnika, okresu i tytułu należności. Błędny przelew może nie zostać zaliczony tak, jak strony zakładały. Dlatego przed dokonaniem płatności warto ustalić z księgowym, urzędem albo ZUS, jaki rachunek i opis przelewu należy zastosować oraz czy bezpieczniej dokonać płatności z rachunku spółki lub dotychczasowych wspólników.

Jeżeli nie ma pewności, że organ prawidłowo zaliczy wpłatę dokonaną przez Pana, można zastosować rozwiązanie warunkowe: podpisanie aneksu, ale wypłata kwoty ustępującemu wspólnikowi dopiero po przedstawieniu potwierdzeń spłaty zaległości. Inną możliwością jest depozyt, rachunek escrow albo wstrzymanie części ceny do czasu uzyskania zaświadczeń o niezaleganiu.

Jak zabezpieczyć się przed ukrytymi długami?

Przed wejściem do spółki należy przeprowadzić choćby uproszczone badanie dokumentów. W małej spółce cywilnej nie musi to być rozbudowany audyt, ale powinno obejmować co najmniej: ewidencję księgową, deklaracje podatkowe, salda wobec ZUS, umowy z kontrahentami, faktury nieopłacone, umowy najmu, leasingi, kredyty, pożyczki, zobowiązania pracownicze i ewentualne spory.

Warto zażądać aktualnych potwierdzeń sald od najważniejszych wierzycieli oraz zaświadczeń o niezaleganiu, jeżeli są możliwe do uzyskania. Jeżeli dokumenty pokazują zaległości, powinny one zostać opisane w załączniku do aneksu. Jeżeli ktoś twierdzi, że „dług jest drobny” albo „zaraz zostanie zapłacony”, niech przedstawi potwierdzenie przelewu albo pisemne rozliczenie.

W umowie dobrze jest przewidzieć także karę umowną albo obowiązek pełnego zwrotu kosztów w razie zatajenia zobowiązań. Trzeba jednak pamiętać, że nawet najlepszy zapis umowny nie zastąpi realnej wypłacalności drugiej strony. Jeżeli ustępujący wspólnik nie będzie miał majątku, samo roszczenie regresowe może okazać się trudne do wyegzekwowania.

Spłata czy wynagrodzenie - jak nazwać płatność?

Sama nazwa płatności nie jest najważniejsza. Ważniejsze jest, co strony rzeczywiście uzgadniają. Jeżeli płaci Pan ustępującemu wspólnikowi określoną kwotę za rozliczenie udziału w majątku wspólnym lub za ustąpienie ze spółki, można mówić o wynagrodzeniu, cenie rozliczeniowej albo spłacie udziału rozliczeniowego. Jeżeli natomiast część tej kwoty ma trafić do wierzycieli, należy jasno napisać, że zapłata na rzecz wierzycieli następuje w ramach rozliczenia z ustępującym wspólnikiem i pomniejsza kwotę należną jemu.

Nie należy wpisywać, że „nowy wspólnik przejmuje wszystkie długi spółki”, jeżeli nie taki jest cel i nie ma zgody wierzycieli. Bezpieczniejszy jest zapis, że strony ustalają wewnętrzny ciężar ekonomiczny określonych zobowiązań oraz zasady zwrotu kwot, gdyby którykolwiek ze wspólników został zmuszony do zapłaty. Przy zaległościach publicznoprawnych trzeba dodatkowo sprawdzić konsekwencje podatkowe takiego rozliczenia.

Podsumowanie

Jeżeli wchodzi Pan do spółki cywilnej, która ma długi, nie powinien Pan przekazywać pieniędzy ustępującemu wspólnikowi bez mechanizmów kontroli. Najlepszym rozwiązaniem jest sporządzenie aneksu do umowy spółki i osobnego porozumienia rozliczeniowego, w którym zostaną wskazane konkretne zobowiązania, rachunki wierzycieli, terminy płatności, sposób pomniejszenia wynagrodzenia ustępującego wspólnika oraz zasady zwrotu pieniędzy, jeżeli po zmianie składu osobowego ujawnią się kolejne długi.

Jeżeli wierzyciele nie zgodzą się na przejęcie długu, umowa między wspólnikami nie zwolni automatycznie dotychczasowego dłużnika wobec tych wierzycieli. Może jednak zabezpieczyć Pana roszczenia zwrotne i ograniczyć ryzyko, że zapłaci Pan dwa razy: najpierw ustępującemu wspólnikowi, a później wierzycielom.

FAQ

Czy nowy wspólnik automatycznie przejmuje wszystkie stare długi spółki cywilnej?

Nie zawsze. Przy zobowiązaniach cywilnoprawnych trzeba ustalić, kiedy dług powstał, kto był stroną zobowiązania i czy nowy wspólnik zgodził się na przejęcie lub przystąpienie do długu. Przy podatkach i składkach mogą działać przepisy szczególne, dlatego takie zaległości wymagają osobnej analizy.

Czy umowa z ustępującym wspólnikiem zwalnia go wobec wierzycieli?

Co do zasady nie. Umowa między wspólnikami wiąże przede wszystkim jej strony. Aby skutecznie zwolnić dotychczasowego dłużnika wobec wierzyciela, zwykle potrzebna jest zgoda wierzyciela albo inna wyraźna podstawa prawna.

Czy mogę zapłacić dług spółki bezpośrednio wierzycielowi?

W wielu sytuacjach tak, zwłaszcza przy zwykłych kontrahentach, jeżeli przelew jest prawidłowo opisany i wynika z porozumienia stron. Przy urzędzie skarbowym i ZUS trzeba wcześniej sprawdzić zasady zaliczenia wpłaty, aby pieniądze zostały zaksięgowane na właściwe zobowiązanie.

Co powinno znaleźć się w aneksie do umowy spółki?

Aneks powinien wskazywać datę wystąpienia i przystąpienia wspólnika, rozliczenie wkładów i majątku, listę znanych zobowiązań, sposób ich spłaty, rachunki wierzycieli, oświadczenia o braku innych długów oraz zasady zwrotu kwot, gdyby po zmianie ujawniły się wcześniejsze zobowiązania.

Czy lepiej nazwać płatność spłatą czy wynagrodzeniem?

Nazwa ma mniejsze znaczenie niż treść uzgodnienia. Warto jasno napisać, jaka część kwoty jest należna ustępującemu wspólnikowi, a jaka część ma zostać przeznaczona na konkretne długi. To ogranicza ryzyko sporu i ułatwia późniejsze rozliczenia.