Przekazanie majątku firmy żony do firmy męża

Wspólność majątkowa a firmowy majątek małżonków

Jeżeli małżonkowie pozostają w ustawowej wspólności majątkowej, przedmioty nabyte w czasie małżeństwa co do zasady wchodzą do majątku wspólnego. Dotyczy to także składników wykorzystywanych w działalności gospodarczej jednego z małżonków, o ile nie należą one do majątku osobistego.

Zgodnie z art. 31 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami wspólność ustawowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków albo przez jednego z nich. Wspólność ta ma charakter łączny, a więc w czasie jej trwania nie określa się udziałów każdego z małżonków w poszczególnych składnikach.

W praktyce oznacza to, że jeżeli towary, wyposażenie, środki trwałe i inne składniki firmy żony zostały kupione w czasie trwania wspólności majątkowej i nie są jej majątkiem osobistym, to są objęte majątkiem wspólnym. Przeniesienie ich do działalności męża jest wtedy raczej zmianą sposobu wykorzystania wspólnego majątku niż klasyczną sprzedażą lub darowizną.

Zobacz również: przekazanie firmy między małżonkami pozostającymi we wspólności majątkowej

Czy przekazanie firmy żony mężowi powoduje przychód w PIT?

Przy przekazaniu składników objętych wspólnością majątkową zasadniczo nie dochodzi do odpłatnego zbycia. Skoro oboje małżonkowie już są współuprawnieni do majątku wspólnego, po stronie żony nie powstaje przychód tylko dlatego, że majątek zacznie być wykorzystywany w działalności męża.

Takie podejście pojawia się w interpretacjach podatkowych dotyczących małżonków pozostających we wspólności ustawowej. Przykładowo w interpretacji Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 20.09.2018 r., nr 0112-KDIL3-3.4011.275.2018.5.MC, wskazano, że przy przekazaniu przedsiębiorstwa żony na rzecz męża nie dochodzi do jego zbycia, ponieważ współwłaścicielami pozostają nadal ci sami małżonkowie.

Inaczej należy oceniać sytuację, gdy małżonkowie mają rozdzielność majątkową, składnik należy do majątku osobistego jednego z nich albo przekazywane są tylko pojedyncze elementy, które nie stanowią przedsiębiorstwa. Wtedy skutki podatkowe trzeba ustalić odrębnie.

VAT przy przekazaniu przedsiębiorstwa lub jego składników

Jeżeli przedmiotem przekazania jest całe przedsiębiorstwo albo zorganizowana część przedsiębiorstwa, czynność taka co do zasady jest wyłączona spod działania ustawy o VAT na podstawie art. 6 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług. Nie oznacza to jednak, że każdy transfer pojedynczych składników majątku automatycznie jest neutralny w VAT.

W sprawach podatkowych kluczowe jest ustalenie, czy przekazywany zespół składników rzeczywiście pozwala kontynuować działalność jako przedsiębiorstwo. Jeżeli przekazywane są wyłącznie wybrane towary, urządzenia lub wyposażenie, organ podatkowy może oceniać skutki inaczej, zwłaszcza gdy żona była czynnym podatnikiem VAT.

Środki trwałe i amortyzacja po przekazaniu

Przekazanie środków trwałych wykorzystywanych wcześniej w działalności żony nie powinno powodować korekty odpisów amortyzacyjnych dokonanych przed przekazaniem. Jeżeli środki trwałe faktycznie służyły działalności gospodarczej i odpisy były dokonywane prawidłowo, pozostają kosztem uzyskania przychodu żony.

Mąż nie rozpoczyna amortyzacji od nowa, jeżeli przejmuje środki trwałe objęte wspólnością majątkową i wykorzystywane wcześniej w działalności żony. Zastosowanie ma zasada kontynuacji, w szczególności z uwzględnieniem dotychczasowej wartości początkowej, metody amortyzacji oraz dokonanych już odpisów. Jeżeli dany środek trwały został w całości zamortyzowany, nie ma już podatkowej podstawy do dalszych odpisów.

Warto zachować dokumentację środków trwałych, w tym ewidencję żony, wartość początkową, dotychczasowe umorzenie oraz datę przekazania. Te dane powinny znaleźć się także w protokole przekazania.

Wyposażenie wykorzystywane w działalności

W przypadku wyposażenia, które zostało kupione i faktycznie używane w działalności żony, co do zasady nie ma obowiązku cofania kosztu tylko dlatego, że wyposażenie zostanie przekazane do działalności męża. Istotne jest, aby wydatek w chwili poniesienia spełniał ogólne warunki kosztu podatkowego, czyli miał związek z przychodem albo zabezpieczeniem źródła przychodów.

Mąż nie powinien jednak drugi raz zaliczać do kosztów tego samego wydatku na zakup wyposażenia, jeżeli koszt ten został już rozliczony w działalności żony. Może natomiast używać wyposażenia w swojej działalności i ujmować bieżące koszty związane z jego eksploatacją, jeśli spełniają warunki podatkowe.

Korekta kosztów towarów handlowych i materiałów u żony

Najważniejsza korekta dotyczy niesprzedanych towarów handlowych oraz materiałów, które żona wcześniej ujęła w kosztach, a następnie przekazuje do działalności męża. W takiej sytuacji wydatki na ich zakup przestają służyć uzyskaniu przychodu w działalności żony, dlatego należy je wyksięgować z kosztów.

W praktyce korekty dokonuje się w podatkowej księdze przychodów i rozchodów w dacie przekazania. Wartość przekazanych towarów handlowych i materiałów ujmuje się ze znakiem minus albo w sposób przewidziany dla zapisów korygujących w KPiR, odpowiednio w kolumnie dotyczącej zakupu towarów handlowych i materiałów. Jeżeli przy zakupie były ujęte koszty uboczne zakupu, np. transport, również one mogą wymagać odpowiedniej korekty.

Podstawą korekty powinien być rzetelny protokół przekazania z wykazem towarów, materiałów, ilości, wartości i datą przekazania. Dobrą praktyką jest powiązanie protokołu z zapisami księgowymi, tak aby w razie kontroli było jasne, czego dotyczy korekta.

Czy mąż może ująć towary w kosztach swojej działalności?

To jest najbardziej sporna część rozliczenia. W interpretacjach podatkowych można spotkać pogląd niekorzystny, zgodnie z którym mąż nie poniósł wydatku na nabycie towarów, więc nie powinien ujmować ich wartości w kosztach. Przykładem jest interpretacja Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 18.12.2017 r., nr 0112-KDIL3-1.4011.315.2017.1.IM.

Występowały jednak również interpretacje korzystne dla podatników, w których akceptowano rozliczenie towarów przez małżonka przejmującego działalność, zwłaszcza gdy chodziło o majątek wspólny małżonków, a wydatek nie był finalnie rozliczony podwójnie. Przykładem jest interpretacja indywidualna z 29.08.2017 r., nr 0115-KDIT3.4011.195.2017.1.DP.

Bezpieczne podejście polega na tym, aby żona wyksięgowała przekazane towary i materiały z kosztów, a mąż ujął je w swojej KPiR tylko wtedy, gdy przyjęta metoda jest uzasadniona dokumentami i zaakceptowana w indywidualnej analizie podatkowej. Przy większych wartościach warto uzyskać interpretację indywidualną, ponieważ praktyka organów nie była jednolita.

Likwidacja działalności żony i spis z natury

Podatnik prowadzący KPiR powinien sporządzić spis z natury między innymi na dzień likwidacji działalności. Spis obejmuje w szczególności towary handlowe, materiały, półwyroby, produkcję w toku, wyroby gotowe, braki i odpady.

Jeżeli żona przed formalną likwidacją działalności przekaże mężowi cały majątek obrotowy, to na dzień likwidacji nie powinna mieć już towarów ani materiałów do wykazania. W takiej sytuacji w KPiR wpisuje się remanent końcowy o wartości zerowej, o ile rzeczywiście wszystkie składniki objęte spisem zostały wcześniej prawidłowo przekazane.

Niezależnie od spisu z natury należy pamiętać o obowiązkach związanych z zakończeniem działalności, takich jak prawidłowe zamknięcie ewidencji, rozliczenie podatku za ostatni okres, kwestie VAT, aktualizacja wpisu w CEIDG oraz ewentualne sporządzenie wykazu składników majątku dla celów PIT, jeżeli po likwidacji pozostają składniki związane z działalnością.

Jak udokumentować przekazanie przedsiębiorstwa?

Przekazanie całego przedsiębiorstwa między małżonkami najlepiej udokumentować protokołem przekazania. Nie powinien to być ogólny dokument z jednym zdaniem o przekazaniu firmy, lecz szczegółowy dowód księgowy i organizacyjny, który pozwala ustalić, co dokładnie zostało przekazane, w jakiej wartości i w jakim dniu.

Jeżeli przekazywane jest przedsiębiorstwo w rozumieniu Kodeksu cywilnego, warto rozważyć formę pisemną z podpisami notarialnie poświadczonymi. Wynika to z art. 75¹ § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym zbycie lub wydzierżawienie przedsiębiorstwa albo ustanowienie na nim użytkowania powinno być dokonane w takiej formie. Przy wspólności majątkowej można argumentować, że nie dochodzi do klasycznego zbycia, ale zachowanie tej formy zwiększa bezpieczeństwo dowodowe.

Protokół powinien wskazywać co najmniej strony, datę sporządzenia, datę przekazania, opis operacji gospodarczej, wykaz składników, ich ilość i wartość, podpisy małżonków oraz sposób powiązania dokumentu z zapisami w KPiR i ewidencją środków trwałych.

Co powinien zawierać protokół przekazania?

W protokole warto ująć osobne części dla poszczególnych kategorii majątku. Ułatwia to rozliczenie podatkowe po stronie żony i męża oraz ogranicza ryzyko błędów w KPiR.

• Towary handlowe i materiały - nazwa, ilość, jednostka miary, wartość oraz informacja, że podlegają korekcie kosztów u żony.
• Wyposażenie - opis, wartość przyjęta w dokumentacji, data nabycia, stan techniczny i miejsce dalszego używania.
• Środki trwałe - nazwa, numer z ewidencji, wartość początkowa, suma dokonanych odpisów amortyzacyjnych, metoda amortyzacji oraz informacja o kontynuacji amortyzacji przez męża.
• Prawa i obowiązki związane z przedsiębiorstwem - na przykład umowy, oznaczenia, baza kontrahentów, domeny, wyposażenie sklepu, o ile faktycznie są przekazywane.
• Dokumenty księgowe - wskazanie, które zapisy w KPiR żony i męża wynikają z protokołu.

Podsumowanie zasad rozliczenia

Przekazanie majątku firmy żony do działalności męża przy wspólności majątkowej może być podatkowo neutralne w zakresie samego przychodu, ale nie jest neutralne ewidencyjnie. Najważniejsze jest prawidłowe rozliczenie niesprzedanych towarów i materiałów, ponieważ to one zwykle wymagają korekty kosztów u żony.

Środki trwałe i wyposażenie rozlicza się inaczej. Dotychczasowe odpisy amortyzacyjne oraz koszty wyposażenia zasadniczo pozostają u żony, jeśli były związane z jej działalnością. Mąż kontynuuje amortyzację tylko w zakresie, w jakim środek trwały nie został jeszcze w pełni zamortyzowany.

Całość powinna zostać poprzedzona dokładnym spisem przekazywanych składników i zakończona prawidłowym zamknięciem działalności żony. Przy dużym remanencie lub niejednoznacznej sytuacji najlepiej nie opierać się wyłącznie na ogólnej praktyce, lecz potwierdzić rozliczenie indywidualnie.

FAQ

Czy potrzebna jest umowa darowizny między małżonkami?

Przy ustawowej wspólności majątkowej i składnikach należących do majątku wspólnego zwykle nie jest potrzebna klasyczna umowa darowizny, ponieważ nie dochodzi do przeniesienia własności na inną osobę. Dla celów dowodowych i księgowych potrzebny jest jednak protokół przekazania.

Czy żona zapłaci PIT od przekazania firmy mężowi?

Co do zasady nie, jeżeli przekazywane składniki są objęte majątkiem wspólnym i nie dochodzi do odpłatnego zbycia. Podatek może jednak wymagać odrębnej analizy, gdy składniki należą do majątku osobistego, istnieje rozdzielność majątkowa albo przekazywane są tylko wybrane składniki.

Jak fizycznie zrobić korektę kosztów w KPiR żony?

W dacie przekazania należy ująć zapis korygujący dotyczący wartości przekazanych towarów handlowych i materiałów, zwykle ze znakiem minus w kolumnie właściwej dla zakupu towarów i materiałów. Jeżeli wcześniej ujęto koszty uboczne zakupu, trzeba ocenić, czy także one wymagają korekty.

Czy trzeba korygować amortyzację środków trwałych?

Nie koryguje się odpisów amortyzacyjnych dokonanych prawidłowo przed przekazaniem. Mąż może kontynuować amortyzację tylko wtedy, gdy środek trwały nie został jeszcze całkowicie zamortyzowany.

Czy remanent likwidacyjny żony może wynosić zero?

Tak, jeżeli przed likwidacją działalności żona faktycznie przekaże cały majątek obrotowy, który powinien być objęty spisem z natury. Zerowy remanent musi jednak odpowiadać rzeczywistemu stanowi na dzień likwidacji.

Czy przekazanie firmy podlega VAT?

Przekazanie całego przedsiębiorstwa albo zorganizowanej części przedsiębiorstwa jest co do zasady wyłączone spod VAT. Jeżeli jednak przekazywane są tylko pojedyncze składniki, skutki VAT trzeba ocenić osobno.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
3. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
4. Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 20.09.2018 r., nr 0112-KDIL3-3.4011.275.2018.5.MC
5. Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 18.12.2017 r., nr 0112-KDIL3-1.4011.315.2017.1.IM
6. Interpretacja indywidualna z 29.08.2017 r., nr 0115-KDIT3.4011.195.2017.1.DP

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.