Jak przekazać firmę mężowi i rozliczyć podatki

Czy można przepisać jednoosobową firmę na męża?

Jednoosobowa działalność gospodarcza nie jest odrębnym podmiotem, który można przenieść na inną osobę wraz z dotychczasowym wpisem w CEIDG. NIP, historia podatkowa oraz status przedsiębiorcy są przypisane do konkretnej osoby. Mąż nie przejmie więc „firmy żony” jako tego samego przedsiębiorcy. Może natomiast założyć własną działalność gospodarczą i przejąć od żony przedsiębiorstwo albo określone składniki wykorzystywane w biznesie.

Przekazanie firmy między małżonkami za życia trzeba odróżnić od sytuacji śmierci właściciela, w której należy przeanalizować sukcesję JDG po śmierci przedsiębiorcy. Jednym z narzędzi zabezpieczających ciągłość działalności na wypadek śmierci jest także zarząd sukcesyjny w jednoosobowej działalności.

Najczęściej rozważa się darowiznę przedsiębiorstwa albo jego składników oraz rozpoczęcie działalności przez męża. Jeżeli firma ma zapasy towarów, wyposażenie, środki trwałe, markę, domenę, umowy z kontrahentami lub inne elementy tworzące działający biznes, uporządkowane przekazanie przedsiębiorstwa pozwala lepiej zachować ciągłość działalności niż samo zamknięcie firmy żony i odtworzenie wszystkiego od początku. Jeżeli celem jest również zmiana formy prawnej i ograniczenie odpowiedzialności, odrębnym rozwiązaniem może być przekształcenie JDG w spółkę z o.o.. Innym wariantem jest wniesienie przedsiębiorstwa do spółki, dlatego warto porównać także aport JDG do spółki z o.o. i jego skutki podatkowe.

Przed podpisaniem umowy trzeba ustalić, do kogo należą poszczególne składniki przedsiębiorstwa. Jeżeli małżonkowie pozostają we wspólności ustawowej, część majątku używanego w firmie może należeć do majątku wspólnego, mimo że działalność jest zarejestrowana tylko na jednego z małżonków. Zgodnie z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przedmioty nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej co do zasady należą do majątku wspólnego. Nie można więc automatycznie zakładać, że wszystkie składniki wykorzystywane w działalności stanowią wyłączną własność żony.

Zobacz również: przekazanie środka trwałego między małżonkami a VAT.

Darowizna przedsiębiorstwa między małżonkami

Podstawą przekazania biznesu może być umowa darowizny. Zgodnie z art. 888 Kodeksu cywilnego darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. W przypadku przedsiębiorstwa trzeba precyzyjnie określić przedmiot umowy: towary handlowe, wyposażenie, środki trwałe, wierzytelności, prawa do marki lub domeny, dokumentację oraz inne składniki służące prowadzeniu działalności.

Jeżeli przedmiotem darowizny jest całe przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 55¹ Kodeksu cywilnego, powinien to być zorganizowany zespół składników niematerialnych i materialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej. Warto przygotować szczegółowy załącznik lub protokół zawierający wykaz przekazywanych składników i ich wartości.

Trzeba również zachować właściwą formę czynności. Zgodnie z art. 75¹ § 1 Kodeksu cywilnego zbycie przedsiębiorstwa powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Dotyczy to również darowizny przedsiębiorstwa. Jeżeli w jego skład wchodzi nieruchomość albo inne prawo wymagające aktu notarialnego, należy dodatkowo zachować formę właściwą dla przeniesienia takiego składnika.

Podatek od spadków i darowizn oraz zgłoszenie SD-Z2

Małżonek należy do kręgu osób objętych zwolnieniem przewidzianym w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jeżeli spełnione są ustawowe warunki, darowizna przedsiębiorstwa lub jego składników może być zwolniona z tego podatku.

Jeżeli nabycie podlega obowiązkowi zgłoszenia, mąż powinien złożyć SD-Z2 właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego. Samo notarialne poświadczenie podpisów pod umową przedsiębiorstwa nie jest równoznaczne z zawarciem umowy w formie aktu notarialnego i nie zwalnia automatycznie z SD-Z2.

Obowiązek zgłoszenia nie obejmuje natomiast między innymi sytuacji, w której nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego. Ma to znaczenie na przykład wtedy, gdy w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość i cała czynność jest dokonywana w takiej formie. Przed zastosowaniem zwolnienia warto więc sprawdzić zarówno wartość darowizny, jak i formę zawartej umowy.

PCC przy przejęciu długów lub zobowiązań

Darowizna może podlegać podatkowi od czynności cywilnoprawnych w części dotyczącej przejęcia przez obdarowanego długów, ciężarów albo zobowiązań darczyńcy. Jeżeli mąż wraz z przedsiębiorstwem prawnie przejmuje określone zobowiązania żony, trzeba więc odrębnie ocenić PCC.

Nie należy przy tym zakładać, że wszystkie długi i umowy przechodzą na męża automatycznie. Przejęcie długu może wymagać zgody wierzyciela, a przeniesienie praw i obowiązków z konkretnych umów zależy od ich treści i właściwych przepisów. Podstawą opodatkowania PCC przy darowiźnie jest wartość przejętych długów, ciężarów lub zobowiązań. Jeżeli podatek nie jest pobierany przez notariusza, podatnik co do zasady składa PCC-3 i płaci podatek w terminie 14 dni od powstania obowiązku podatkowego.

VAT przy przekazaniu przedsiębiorstwa

Zgodnie z art. 6 pkt 1 ustawy o VAT jej przepisów nie stosuje się do transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Pojęcie zbycia obejmuje także darowiznę. Jeżeli więc przedmiotem czynności jest rzeczywiście przedsiębiorstwo albo zorganizowana część przedsiębiorstwa, samo jego przekazanie mężowi pozostaje poza zakresem VAT.

Nie wystawia się wówczas faktury VAT dokumentującej darowiznę przedsiębiorstwa jako zwykłej dostawy towarów. Podstawowymi dokumentami są umowa oraz wykaz lub protokół przekazania. Trzeba jednak ocenić, czy przekazywany zespół składników rzeczywiście pozwala kontynuować działalność. Przekazanie tylko pojedynczych towarów, urządzeń lub środków trwałych może wywołać inne skutki VAT.

Jeżeli żona była czynnym podatnikiem VAT i po darowiźnie kończy działalność, należy osobno przeanalizować obowiązki związane z jej zakończeniem. Jeżeli przed zamknięciem całe przedsiębiorstwo zostało skutecznie przekazane w transakcji objętej art. 6 pkt 1 ustawy o VAT, sytuacja jest inna niż przy pozostawieniu u podatnika zapasów lub innych towarów w momencie likwidacji działalności.

PIT: skutki darowizny i rozliczenie towarów

Sama wartość majątku otrzymanego w drodze darowizny, która podlega przepisom ustawy o podatku od spadków i darowizn, nie stanowi co do zasady przychodu obdarowanego opodatkowanego PIT. Nie oznacza to jednak, że przekazanie przedsiębiorstwa jest obojętne dla późniejszych rozliczeń działalności gospodarczej.

Po stronie żony trzeba prawidłowo rozliczyć towary handlowe i materiały, których zakup został wcześniej ujęty w kosztach podatkowych. Towary przekazane następnie w darowiźnie nie służą już uzyskaniu przychodu przez darczyńcę, dlatego wydatki dotyczące takich zapasów co do zasady wymagają odpowiedniego wyłączenia z kosztów lub korekty ewidencji, zależnie od sposobu prowadzenia księgowości i wcześniejszego ujęcia wydatku.

Po stronie męża towary otrzymane nieodpłatnie nie stają się automatycznie kosztem zakupu. Obdarowany nie poniósł wydatku na ich nabycie, dlatego ich wartość co do zasady nie może zostać potraktowana tak samo jak cena towarów kupionych przez niego od dostawcy. Przy późniejszej sprzedaży zapasów może więc powstać przychód bez odpowiadającego mu kosztu nabycia tych towarów.

Odrębnie należy przeanalizować środki trwałe i wartości niematerialne. Przy przekazywaniu składników używanych wcześniej w działalności darczyńcy przepisy przewidują szczególne zasady ustalania wartości początkowej i amortyzacji, dlatego istotne środki trwałe warto rozliczyć indywidualnie na podstawie ich dotychczasowej ewidencji.

Zwolnienie z VAT do 240 000 zł w 2026 r. a handel motocyklami i częściami

Od 1 stycznia 2026 r. podstawowy limit zwolnienia podmiotowego z VAT wynosi 240 000 zł. Podatnik rozpoczynający wykonywanie czynności opodatkowanych w trakcie roku korzysta z limitu obliczonego proporcjonalnie do okresu prowadzenia działalności w tym roku. Po przekroczeniu właściwego limitu zwolnienie traci moc począwszy od czynności, którą limit został przekroczony.

Ustawa podwyższająca limit przewidziała również regulację przejściową. Podatnicy, których wartość sprzedaży w 2025 r. przekroczyła 200 000 zł, ale nie przekroczyła 240 000 zł, mogą od 2026 r. skorzystać ze zwolnienia, jeżeli spełniają pozostałe warunki. Analogiczne rozwiązanie dotyczy podatników rozpoczynających działalność w 2025 r., którzy przekroczyli proporcjonalny limit liczony od 200 000 zł, lecz nie przekroczyli proporcjonalnej wartości wynikającej z 240 000 zł.

Sam limit nie daje jednak prawa do zwolnienia, jeżeli podatnik wykonuje czynności wymienione w art. 113 ust. 13 ustawy o VAT.

Sprzedaż używanych motocykli

Sprzedaż używanych motocykli nie jest sama w sobie wskazana w art. 113 ust. 13 jako czynność wyłączająca zwolnienie podmiotowe. Jeżeli mąż sprzedaje wyłącznie używane motocykle, które nie są nowymi środkami transportu, i nie wykonuje innych czynności wyłączających zwolnienie, możliwość korzystania ze zwolnienia ocenia się między innymi na podstawie limitu 240 000 zł.

Części i akcesoria do motocykli

Inaczej jest w przypadku części i akcesoriów. Art. 113 ust. 13 ustawy o VAT wyłącza zwolnienie podmiotowe dla podatników dokonujących hurtowych lub detalicznych dostaw części i akcesoriów do motocykli, wskazanych jako PKWiU ex 45.4. W takim modelu działalności wysokość sprzedaży nie rozstrzyga o prawie do zwolnienia.

Jeżeli mąż po przejęciu biznesu zacznie sprzedawać takie części, powinien ustalić obowiązek rejestracji jako podatnik VAT czynny przed rozpoczęciem sprzedaży, której nie obejmuje zwolnienie. Nie ma znaczenia, że obrót wynosi przykładowo 20 000 zł, 100 000 zł czy mniej niż 240 000 zł.

Nowe środki transportu

Osobną kategorią są dostawy nowych środków transportu, które również wyłączają możliwość korzystania ze zwolnienia podmiotowego. Dla pojazdu lądowego napędzanego silnikiem o pojemności większej niż 48 cm³ lub mocy większej niż 7,2 kW ustawa o VAT przewiduje status nowego środka transportu, jeżeli pojazd przejechał nie więcej niż 6000 km lub od dopuszczenia go do użytku upłynęło nie więcej niż 6 miesięcy. Przy handlu motocyklami trzeba więc odróżnić zwykłą sprzedaż pojazdów używanych od dostawy motocykla spełniającego tę ustawową definicję.

Formalności przy przekazaniu firmy krok po kroku

1. Ustal skład przedsiębiorstwa i status majątku. Trzeba wskazać towary, wyposażenie, środki trwałe, prawa, wierzytelności i umowy oraz sprawdzić, które składniki należą do majątku osobistego żony, a które do majątku wspólnego małżonków.
2. Mąż rejestruje własną działalność. Nie przejmuje wpisu CEIDG żony ani jej NIP.
3. Przygotuj umowę i wykaz składników. Przy darowiźnie całego przedsiębiorstwa należy zachować co najmniej formę pisemną z podpisami notarialnie poświadczonymi, a w razie nieruchomości – właściwą formę notarialną.
4. Sprawdź SD-Z2. Jeżeli zgłoszenie jest wymagane, termin wynosi 6 miesięcy. Przy umowie zawartej w formie aktu notarialnego obowiązek zgłoszenia na podstawie art. 4a ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn nie występuje.
5. Przeanalizuj długi i umowy. Jeżeli mąż ma przejąć zobowiązania, trzeba sprawdzić wymaganą zgodę wierzycieli oraz ewentualny PCC.
6. Rozlicz zapasy i majątek w PIT. Żona powinna prawidłowo rozliczyć przekazane towary, a mąż ustalić zasady ujęcia otrzymanych składników w swoich ewidencjach.
7. Sprawdź VAT przed rozpoczęciem sprzedaży. Szczególne znaczenie ma rodzaj asortymentu. Przy sprzedaży części i akcesoriów do motocykli limit 240 000 zł nie pozwala korzystać ze zwolnienia podmiotowego.
8. Dopiero po uporządkowaniu przekazania zakończ działalność żony. Pozwala to ograniczyć ryzyko pozostawienia nierozliczonych towarów, umów i obowiązków podatkowych.

Umowy, pracownicy i zobowiązania

Darowizna przedsiębiorstwa nie oznacza automatycznego przeniesienia na męża każdej umowy zawartej wcześniej przez żonę. Umowy najmu, leasingu, kredytu, rachunku bankowego, terminala płatniczego, usług internetowych czy współpracy z marketplace mogą wymagać cesji, przejęcia długu, zgody kontrahenta albo zawarcia nowej umowy. Przed przekazaniem biznesu warto sporządzić ich listę i sprawdzić warunki zmiany strony.

Jeżeli działalność zatrudnia pracowników i dochodzi do przejścia zakładu pracy lub jego części na nowego pracodawcę, zastosowanie mogą mieć przepisy prawa pracy przewidujące wejście nowego pracodawcy w dotychczasowe stosunki pracy. Ten element powinien być przeanalizowany oddzielnie od samej darowizny składników majątkowych.

Trzeba również odróżnić firmę przedsiębiorcy w znaczeniu prawnym od marki handlowej. Firma osoby fizycznej musi zawierać jej imię i nazwisko, dlatego mąż nie może przejąć jako własnej firmy urzędowej oznaczenia opartego na imieniu i nazwisku żony. Może natomiast przejąć dodatkową nazwę handlową, znak, domenę lub inne oznaczenia, jeżeli prawa do nich rzeczywiście przysługują żonie i zostaną prawidłowo przeniesione.

FAQ

Czy mąż może przejąć NIP i wpis CEIDG żony?

Nie. Wpis w CEIDG i NIP przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną są związane z konkretną osobą. Mąż musi prowadzić działalność pod własnym wpisem i własnym NIP, nawet jeżeli przejmuje całe przedsiębiorstwo żony.

Czy zawsze trzeba składać SD-Z2 po darowiźnie przedsiębiorstwa?

Nie zawsze. Jeżeli spełnione są przesłanki wymagające zgłoszenia darowizny dla zachowania zwolnienia między małżonkami, SD-Z2 składa się zasadniczo w terminie 6 miesięcy. Obowiązek zgłoszenia nie obejmuje jednak między innymi nabycia na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego. Samo poświadczenie podpisów przez notariusza nie jest aktem notarialnym.

Czy od darowizny przedsiębiorstwa trzeba zapłacić VAT?

Jeżeli przedmiotem darowizny jest przedsiębiorstwo lub zorganizowana część przedsiębiorstwa, transakcja jest wyłączona spod ustawy o VAT na podstawie art. 6 pkt 1. Przy przekazaniu pojedynczych składników ocena może być odmienna.

Czy w 2026 r. mąż może korzystać ze zwolnienia z VAT do 240 000 zł?

Może, jeżeli spełnia wszystkie warunki zwolnienia i nie wykonuje czynności wymienionych w art. 113 ust. 13 ustawy o VAT. Dla podatnika rozpoczynającego działalność w trakcie roku kwotę 240 000 zł ustala się proporcjonalnie do okresu prowadzenia działalności.

Czy podwyższenie limitu do 240 000 zł pozwala sprzedawać części motocyklowe bez VAT?

Nie. Hurtowa i detaliczna sprzedaż części i akcesoriów do motocykli objętych art. 113 ust. 13 ustawy o VAT wyłącza zwolnienie podmiotowe niezależnie od wysokości sprzedaży. Także przepis przejściowy dotyczący podatników, którzy w 2025 r. przekroczyli 200 000 zł, ale nie 240 000 zł, nie znosi tego wyłączenia.

Czy towary otrzymane od żony są kosztem podatkowym męża?

Co do zasady nie są zwykłym kosztem zakupu, ponieważ mąż otrzymał je nieodpłatnie i nie poniósł wydatku na ich nabycie. Przy późniejszej sprzedaży trzeba więc prawidłowo ustalić dochód. Odrębne zasady dotyczą środków trwałych i ich amortyzacji.