Rezygnacja jedynego członka zarządu S.A.

Rezygnacja jedynego członka zarządu w spółce akcyjnej

W opisanej sytuacji kluczowe są dwie odrębne kwestie: skuteczność samej rezygnacji oraz sposób ujawnienia tej rezygnacji w KRS. To, że sąd rejestrowy wezwał do przedstawienia dokumentów dotyczących wyboru nowego zarządu, nie oznacza automatycznie, że rezygnacja była nieskuteczna. Może natomiast oznaczać, że sąd potraktował sprawę jako zwykły wniosek spółki o zmianę składu organu albo uznał, że nie wykazano pełnego trybu rezygnacji.

W spółce akcyjnej zarząd prowadzi sprawy spółki i reprezentuje ją na zewnątrz. Jeżeli zarząd jest jednoosobowy, rezygnacja tej jednej osoby prowadzi do stanu, w którym spółka pozostaje bez organu uprawnionego do reprezentacji. Kodeks spółek handlowych przewiduje na taką sytuację szczególne rozwiązanie.

Co do zasady członek zarządu spółki akcyjnej składa rezygnację radzie nadzorczej. Jeżeli jednak żaden mandat w radzie nadzorczej nie jest obsadzony, jedyny członek zarządu powinien zwołać walne zgromadzenie akcjonariuszy, a oświadczenie o rezygnacji dołączyć do zawiadomienia albo ogłoszenia o walnym zgromadzeniu. Rezygnacja staje się skuteczna następnego dnia po dniu, na który zwołano walne zgromadzenie.

W praktyce oznacza to, że akcjonariusze nie mogą zablokować rezygnacji samą biernością. Jeżeli walne zgromadzenie zostało prawidłowo zwołane, a oświadczenie o rezygnacji zostało złożone w sposób pozwalający spółce i akcjonariuszom się z nim zapoznać, brak obecności akcjonariuszy nie powinien sam przez się przedłużać mandatu członka zarządu.

Co mogło pójść nie tak przy wniosku do KRS?

Najczęstszy błąd polega na złożeniu wniosku do KRS tak, jakby były członek zarządu nadal reprezentował spółkę. Po skutecznej rezygnacji nie działa on już jako organ spółki. Nie może więc składać wniosku w imieniu spółki o zmianę danych zarządu, chyba że wniosek został złożony jeszcze przed skutecznością rezygnacji i spełniał wszystkie warunki formalne.

Drugim częstym problemem jest brak kompletu dokumentów. Sąd rejestrowy powinien otrzymać materiał pozwalający ocenić, czy rezygnacja rzeczywiście stała się skuteczna. W szczególności znaczenie mogą mieć: oświadczenie o rezygnacji, dowód zwołania walnego zgromadzenia, treść zawiadomienia albo ogłoszenia, porządek obrad, protokół lub inny dokument potwierdzający przebieg zgromadzenia, a także informacja, że mandaty w radzie nadzorczej nie były obsadzone.

Jeżeli sąd wzywa do przedstawienia dokumentów dotyczących wyboru nowego zarządu, warto odpowiedzieć w terminie i wyjaśnić, że nowy zarząd nie został powołany z powodu bierności akcjonariuszy. Należy podkreślić, że brak wyboru następcy nie jest warunkiem skuteczności rezygnacji. Celem wpisu w KRS powinno być ujawnienie rzeczywistego stanu, a nie utrzymywanie fikcyjnego wpisu osoby, której mandat wygasł.

W piśmie do sądu rejestrowego można wnosić o dokonanie wykreślenia danych albo przynajmniej o potraktowanie pisma jako zawiadomienia o niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym i o podjęcie przez sąd czynności z urzędu, w tym postępowania przymuszającego wobec spółki. Dobór pisma zależy jednak od tego, jaki dokładnie wniosek został złożony, w jakim systemie i jakie zarządzenie wydał sąd.

Brak rady nadzorczej w spółce akcyjnej

W spółce akcyjnej rada nadzorcza jest organem wymaganym przez prawo. Jeżeli w praktyce nie działa, bo wygasły mandaty jej członków albo akcjonariusze nikogo nie powołali, spółka znajduje się w stanie poważnej wadliwości organizacyjnej. Nie oznacza to jednak, że jedyny członek zarządu jest dożywotnio uwięziony w funkcji.

Brak obsadzonej rady nadzorczej uruchamia szczególną procedurę rezygnacji. Członek zarządu nie ma komu skutecznie doręczyć oświadczenia w zwykłym trybie, dlatego powinien zwołać walne zgromadzenie. W tym mechanizmie walne zgromadzenie ma stworzyć akcjonariuszom możliwość powołania nowego zarządu i uzupełnienia organów spółki. Jeżeli z tej możliwości nie korzystają, konsekwencje organizacyjne obciążają spółkę i akcjonariuszy, a nie powinny same w sobie blokować rezygnacji.

Warto jednak sprawdzić statut spółki. Może on przewidywać dodatkowe wymogi dotyczące zwoływania walnego zgromadzenia, sposobu zawiadamiania akcjonariuszy, liczby członków zarządu albo organu powołującego zarząd. Nie może on jednak w praktyce pozbawiać członka zarządu prawa do rezygnacji.

Niewypłacalność spółki a odpowiedzialność byłego członka zarządu

Określenie, że spółka jest bankrutem, wymaga prawnej weryfikacji. W polskim prawie istotne jest przede wszystkim to, czy spółka stała się niewypłacalna w rozumieniu Prawa upadłościowego. Jeżeli tak, osoby uprawnione do prowadzenia spraw spółki i jej reprezentowania mają obowiązek doprowadzić do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w ustawowym terminie.

Zasadniczy termin na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości wynosi 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości. Dla członka zarządu najważniejsze jest ustalenie, kiedy spółka utraciła zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych albo kiedy spełniła inne ustawowe przesłanki niewypłacalności.

Rezygnacja z funkcji nie zwalnia automatycznie z odpowiedzialności za okres wcześniejszy. Jeżeli obowiązek złożenia wniosku o upadłość powstał jeszcze w czasie pełnienia funkcji, późniejsze złożenie rezygnacji nie usuwa ryzyka odpowiedzialności za zaniechanie. Może mieć natomiast znaczenie dla okresu po skutecznym wygaśnięciu mandatu.

W spółce akcyjnej nie stosuje się automatycznie reguły z art. 299 Kodeksu spółek handlowych, która dotyczy odpowiedzialności członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Nie oznacza to jednak braku ryzyka. Członek zarządu spółki akcyjnej może ponosić odpowiedzialność m.in. wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem albo statutem, za zaległości publicznoprawne na zasadach przewidzianych w przepisach podatkowych i ubezpieczeniowych oraz za szkodę wyrządzoną niezłożeniem w terminie wniosku o upadłość.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 lutego 2018 r., sygn. akt I UK 557/16, akcentował znaczenie bieżącej kontroli sytuacji majątkowej spółki przez członka zarządu. W praktyce nie wystarczy biernie oczekiwać na roczne sprawozdania finansowe, jeżeli z bieżących danych wynika, że spółka traci płynność.

Jak odpowiedzieć na wezwanie sądu rejestrowego?

Przede wszystkim nie należy ignorować wezwania. Jeżeli sąd wyznaczył termin i rygor odrzucenia albo zwrotu wniosku, trzeba odpowiedzieć w terminie. Nawet jeżeli żądanie dokumentów wyboru nowego zarządu wydaje się nieadekwatne, brak reakcji może zakończyć sprawę formalnie niekorzystnie.

W odpowiedzi warto uporządkować stan faktyczny w punktach: kiedy i w jaki sposób zwołano walne zgromadzenie, jaki był porządek obrad, kiedy i jak złożono oświadczenie o rezygnacji, czy akcjonariusze się stawili, czy powołano nowy zarząd, jaki był stan obsadzenia rady nadzorczej oraz od kiedy rezygnacja stała się skuteczna.

Do pisma należy dołączyć dokumenty potwierdzające te okoliczności. Jeżeli walne zgromadzenie nie odbyło się z powodu braku obecności akcjonariuszy, przydatne będzie wykazanie samego prawidłowego zwołania zgromadzenia i tego, że akcjonariusze mieli możliwość działania. Sąd powinien wiedzieć, że brak nowego zarządu nie wynika z zaniechania rezygnującego, lecz z bierności właścicielskiej.

Jeżeli sąd mimo to odmawia wykreślenia, trzeba rozważyć dalsze środki procesowe właściwe dla rodzaju wydanego rozstrzygnięcia. Inaczej reaguje się na zarządzenie o zwrocie, inaczej na postanowienie o odmowie wpisu, a jeszcze inaczej na samo wezwanie do uzupełnienia braków.

Co zrobić, gdy spółka po rezygnacji nie ma zarządu?

Spółka bez zarządu nie może prawidłowo funkcjonować w obrocie. Nie ma organu, który mógłby ją reprezentować, składać oświadczenia, zawierać umowy, prowadzić spory sądowe czy dokonywać zgłoszeń do rejestru. To stan, który powinien zostać jak najszybciej usunięty przez akcjonariuszy.

Jeżeli akcjonariusze nadal pozostają bierni, sąd rejestrowy może podejmować działania przewidziane w ustawie o Krajowym Rejestrze Sądowym, w szczególności wzywać spółkę do wykonania obowiązków rejestrowych i stosować środki przymuszające. W określonych sytuacjach możliwe jest także ustanowienie kuratora dla osoby prawnej, która nie ma organu uprawnionego do reprezentacji.

Dla byłego członka zarządu najważniejsze jest zabezpieczenie dowodów: kopii zawiadomień, potwierdzeń wysyłki, protokołów, korespondencji z akcjonariuszami, dokumentów finansowych i pism do sądu rejestrowego. Te dokumenty mogą mieć znaczenie zarówno w postępowaniu rejestrowym, jak i w ewentualnym sporze o odpowiedzialność.

FAQ

Czy brak akcjonariuszy na walnym zgromadzeniu unieważnia rezygnację?

Nie powinien sam przez się unieważniać rezygnacji. Jeżeli walne zgromadzenie zostało prawidłowo zwołane, a oświadczenie o rezygnacji zostało dołączone do zawiadomienia lub ogłoszenia, rezygnacja może stać się skuteczna następnego dnia po dniu, na który zwołano zgromadzenie.

Czy sąd KRS może żądać dokumentów wyboru nowego zarządu?

Sąd może badać, czy spółka ma prawidłowo obsadzone organy, ale brak wyboru nowego zarządu nie jest warunkiem skuteczności rezygnacji. Jeżeli następcy nie powołano, warto wprost wyjaśnić to sądowi i wykazać, że akcjonariusze mieli możliwość podjęcia uchwał.

Czy po rezygnacji mogę podpisać wniosek do KRS jako zarząd?

Po skutecznej rezygnacji nie należy działać jako organ spółki. Można natomiast złożyć do sądu rejestrowego pismo we własnym imieniu, dołączyć dokumenty potwierdzające rezygnację i wskazać, że wpis w rejestrze nie odpowiada rzeczywistemu stanowi.

Czy rezygnacja chroni przed odpowiedzialnością za długi spółki?

Nie w pełnym zakresie. Rezygnacja może ograniczać odpowiedzialność za okres późniejszy, ale nie usuwa odpowiedzialności za wcześniejsze naruszenia obowiązków, w tym za niezłożenie w terminie wniosku o upadłość, jeżeli taki obowiązek powstał w czasie pełnienia funkcji.

Co zrobić, jeśli sąd odrzuci albo zwróci wniosek?

Trzeba sprawdzić, jakie dokładnie rozstrzygnięcie wydał sąd i jaki środek zaskarżenia albo reakcja formalna przysługuje. Czasem właściwe będzie uzupełnienie braków, czasem skarga na orzeczenie referendarza, a czasem ponowne pismo z kompletem dokumentów i wnioskiem o podjęcie działań z urzędu.

Podsumowanie

W opisanej sprawie zasadniczo nie zawiodła sama idea zwołania walnego zgromadzenia w celu rezygnacji. To właśnie ten tryb jest przewidziany dla sytuacji, w której jedyny członek zarządu spółki akcyjnej nie ma obsadzonej rady nadzorczej, której mógłby złożyć oświadczenie. Problem mógł powstać na etapie KRS: w sposobie sformułowania wniosku, podpisania go jako spółka, braku dokumentów albo braku wyjaśnienia, że nowy zarząd nie został wybrany z powodu bierności akcjonariuszy.

Należy odpowiedzieć na wezwanie sądu w terminie, przedstawić pełną dokumentację zwołania walnego zgromadzenia i złożenia rezygnacji oraz wskazać, że brak następcy nie niweczy skuteczności rezygnacji. Równolegle trzeba ocenić, czy spółka była niewypłacalna i czy w czasie pełnienia funkcji powstał obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych, Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037

2. Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe

3. Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym

4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2018 r., sygn. akt I UK 557/16

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.