Jak zlikwidować lub zamknąć stowarzyszenie?

Najpierw ustal, czy to stowarzyszenie zwykłe czy rejestrowe

W opisanej sytuacji kluczowe jest rozróżnienie dwóch form działania. Stowarzyszenie zwykłe jest uproszczoną formą stowarzyszenia i nie podlega wpisowi do KRS. Jest ujawniane w ewidencji stowarzyszeń zwykłych prowadzonej przez właściwy organ nadzoru, najczęściej starostę albo prezydenta miasta na prawach powiatu. Szerszy kontekst pokazuje też omówienie zagadnienia: reklama sponsora przez stowarzyszenie.

Jeżeli więc rzeczywiście założono stowarzyszenie zwykłe, pytanie o wykreślenie z KRS wymaga korekty: należy sprawdzić wpis w ewidencji stowarzyszeń zwykłych, a następnie przeprowadzić procedurę zakończenia działalności zgodnie z regulaminem i zgłosić ją do organu prowadzącego ewidencję.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy w praktyce nie było to stowarzyszenie zwykłe, lecz stowarzyszenie rejestrowe. Takie stowarzyszenie działa na podstawie statutu, jest wpisane do KRS i jego zakończenie wymaga zgłoszenia do sądu rejestrowego. Podstawowe zasady działania i rozwiązywania stowarzyszeń wynikają z ustawy Prawo o stowarzyszeniach.

Zobacz również: jak zamknąć fundację, jeżeli oprócz stowarzyszenia rozważasz zakończenie działalności innej organizacji.

Samorozwiązanie stowarzyszenia

Najprostszym sposobem zakończenia działalności jest samorozwiązanie, czyli podjęcie przez uprawniony organ uchwały o rozwiązaniu stowarzyszenia. W stowarzyszeniu zwykłym zasady te powinny wynikać z regulaminu działalności. W stowarzyszeniu rejestrowym należy sprawdzić statut, w szczególności postanowienia dotyczące walnego zebrania członków, większości głosów, kworum, likwidacji i przeznaczenia majątku.

Nie można bezpiecznie przyjąć, że jedna osoba może samodzielnie zamknąć stowarzyszenie tylko dlatego, że organizacja faktycznie nie działała. Jeżeli regulamin albo statut przewiduje uchwałę członków, trzeba prawidłowo zwołać zebranie i udokumentować jego przebieg. W praktyce znaczenie ma także to, czy członkowie zostali skutecznie zawiadomieni na adresy znane stowarzyszeniu.

Uchwała o rozwiązaniu powinna zwykle wskazywać datę rozwiązania, otwarcie likwidacji, osobę likwidatora albo likwidatorów oraz sposób przeznaczenia majątku po zakończeniu likwidacji. Jeżeli stowarzyszenie nie ma majątku, warto to wyraźnie odnotować w dokumentach, ale nie należy pomijać samej uchwały o przeznaczeniu majątku, jeżeli wymaga jej statut, regulamin albo praktyka organu.

Co zrobić, gdy nie ma kontaktu z pozostałymi członkami?

Brak kontaktu z członkami założycielami nie powoduje automatycznego wykreślenia stowarzyszenia z ewidencji albo z KRS. Trzeba ocenić, czy mimo braku bieżącego kontaktu możliwe jest zwołanie zebrania na podstawie danych posiadanych przez stowarzyszenie. Jeżeli członkowie zostali prawidłowo zawiadomieni, ale się nie stawili, dalszy skutek zależy od regulaminu albo statutu, zwłaszcza od zasad kworum.

Jeżeli nie da się podjąć uchwały, bo organizacja faktycznie utraciła zdolność działania, warto skontaktować się z organem nadzoru właściwym dla stowarzyszenia. W przypadku stowarzyszenia zwykłego będzie to organ prowadzący ewidencję. W przypadku stowarzyszenia rejestrowego znaczenie może mieć także sąd rejestrowy. W określonych sytuacjach rozwiązanie może nastąpić w trybie sądowym, zwłaszcza gdy stowarzyszenie nie spełnia ustawowych warunków działania albo nie ma organów zdolnych do reprezentacji.

Nie należy jednak składać przypadkowego wniosku o wykreślenie bez sprawdzenia formy organizacji. Dla stowarzyszenia zwykłego właściwa jest ewidencja, a dla stowarzyszenia rejestrowego KRS. Pomylenie trybu może spowodować zwrot pisma albo wezwanie do uzupełnienia braków.

Dokumenty potrzebne do zamknięcia stowarzyszenia

Zakres dokumentów zależy od tego, czy chodzi o stowarzyszenie zwykłe, czy rejestrowe. W obu przypadkach punktem wyjścia jest dokument wewnętrzny: regulamin stowarzyszenia zwykłego albo statut stowarzyszenia rejestrowego. To z niego wynika, kto i w jakim trybie może podjąć uchwałę o rozwiązaniu.

Przy samorozwiązaniu zwykle przygotowuje się:

• zawiadomienie o zebraniu albo dokument potwierdzający jego zwołanie,
• listę obecności członków,
• protokół z zebrania,
• uchwałę o rozwiązaniu stowarzyszenia i otwarciu likwidacji,
• uchwałę o wyborze likwidatora albo likwidatorów,
• uchwałę o przeznaczeniu majątku, także wtedy, gdy majątek faktycznie nie istnieje, o ile wymaga tego regulamin, statut lub organ,
• oświadczenia likwidatorów, jeżeli są wymagane w danym trybie,
• wniosek do właściwego organu: do ewidencji stowarzyszeń zwykłych albo do KRS.

W stowarzyszeniu zwykłym dokumenty składa się do organu prowadzącego ewidencję. Warto wcześniej sprawdzić, czy dany urząd stosuje własny wzór zgłoszenia zakończenia działalności albo wykreślenia z ewidencji.

W stowarzyszeniu rejestrowym sprawa jest bardziej formalna. Najpierw zgłasza się otwarcie likwidacji i dane likwidatorów, a po zakończeniu likwidacji składa się wniosek o wykreślenie z KRS. Właściwe formularze lub sposób złożenia wniosku zależą od aktualnych wymogów sądu rejestrowego i systemu obsługi postępowań rejestrowych.

Likwidacja, majątek i rozliczenia

Rozwiązanie stowarzyszenia nie zawsze oznacza natychmiastowe wykreślenie. Jeżeli organizacja ma majątek, wierzytelności, zobowiązania, rachunek bankowy albo nierozliczone umowy, trzeba je uporządkować w ramach likwidacji. Likwidator powinien zakończyć bieżące sprawy, ściągnąć należności, spłacić zobowiązania i rozdysponować pozostały majątek zgodnie z uchwałą oraz regulaminem albo statutem.

Jeżeli stowarzyszenie nigdy realnie nie działało, nie miało majątku, nie zawierało umów i nie uzyskiwało przychodów, likwidacja może być krótka. Nie oznacza to jednak, że można pominąć formalne dokumenty. Organ ewidencyjny albo sąd rejestrowy nadal będzie oczekiwał wykazania, kto podjął decyzję o rozwiązaniu i kto odpowiada za zakończenie spraw organizacji.

Warto również sprawdzić kwestie podatkowe i ewidencyjne. Jeżeli stowarzyszenie miało NIP, REGON, rachunek bankowy, podpisane umowy, pracowników, wolontariuszy, dotacje albo obowiązki sprawozdawcze, zamknięcie organizacji może wymagać dodatkowych czynności poza samym zgłoszeniem rozwiązania.

Najczęstszy błąd: wniosek do niewłaściwego organu

W praktyce wiele problemów wynika z używania słowa stowarzyszenie bez ustalenia jego formy prawnej. Stowarzyszenie zwykłe i stowarzyszenie rejestrowe mają podobną nazwę, ale inny tryb rejestracji i inny sposób zakończenia działalności. Jeżeli organizacja powstała jako stowarzyszenie zwykłe, nie ma podstaw do wykreślania jej z KRS, chyba że w rzeczywistości została później zarejestrowana jako stowarzyszenie rejestrowe.

Dlatego przed przygotowaniem uchwał warto ustalić: czy istnieje wpis w ewidencji stowarzyszeń zwykłych, czy istnieje wpis w KRS, kto jest przedstawicielem albo członkiem zarządu, czy zachował się regulamin albo statut oraz czy organizacja posiada jakiekolwiek zobowiązania. Dopiero po takim sprawdzeniu można dobrać prawidłową procedurę.

FAQ

Czy stowarzyszenie zwykłe wykreśla się z KRS?

Co do zasady nie. Stowarzyszenie zwykłe jest ujawniane w ewidencji stowarzyszeń zwykłych prowadzonej przez właściwy organ nadzoru. KRS dotyczy stowarzyszeń rejestrowych.

Czy jedna osoba może samodzielnie zamknąć stowarzyszenie?

Zwykle nie, jeżeli regulamin albo statut wymaga uchwały członków. Jedna osoba może natomiast przygotować działania, zwołać zebranie, ustalić właściwy organ i pełnić funkcję likwidatora, jeżeli zostanie prawidłowo powołana.

Co jeśli stowarzyszenie nigdy nie miało majątku?

Brak majątku upraszcza sprawę, ale nie usuwa obowiązku formalnego zakończenia działalności. W dokumentach warto wskazać, że stowarzyszenie nie posiada majątku, wierzytelności ani zobowiązań, jeżeli jest to zgodne z rzeczywistością.

Co zrobić, gdy nie mam statutu albo regulaminu?

Należy spróbować uzyskać dokument z akt organizacji, od członków, z urzędu prowadzącego ewidencję albo z akt rejestrowych. Bez regulaminu lub statutu trudno ocenić, jak prawidłowo podjąć uchwałę o rozwiązaniu.

Czy trzeba powołać likwidatora?

W praktyce tak, ponieważ ktoś musi zakończyć sprawy organizacji, podpisać dokumenty i reprezentować stowarzyszenie w toku likwidacji. Likwidatorem może być osoba wskazana w uchwale, o ile regulamin albo statut nie przewiduje innych zasad.

Czy sąd może rozwiązać stowarzyszenie?

Tak, w określonych przypadkach możliwe jest rozwiązanie w trybie sądowym, zwłaszcza gdy organizacja nie spełnia warunków ustawowych albo nie jest zdolna do działania. Zwykle wymaga to jednak oceny konkretnego stanu faktycznego oraz właściwej podstawy proceduralnej.

Podsumowanie

Aby skutecznie zamknąć stowarzyszenie, trzeba najpierw ustalić jego formę. Jeżeli jest to stowarzyszenie zwykłe, właściwą drogą jest ewidencja stowarzyszeń zwykłych, a nie KRS. Jeżeli jest to stowarzyszenie rejestrowe, konieczne będzie przeprowadzenie likwidacji i zgłoszenie odpowiednich zmian do KRS.

W sprawie, w której organizacja nigdy faktycznie nie działała, najczęściej najważniejsze są trzy elementy: odnalezienie regulaminu albo statutu, prawidłowe podjęcie uchwał oraz złożenie dokumentów do właściwego organu. Gdy nie ma kontaktu z pozostałymi członkami, trzeba ostrożnie ocenić, czy możliwe jest samorozwiązanie, czy konieczne będą działania z udziałem organu nadzoru albo sądu.

Źródła:

Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach - Dz.U. 1989 nr 20 poz. 104

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.