Likwidacja fundacji – jak zamknąć fundację?

Kiedy można zlikwidować fundację?

Podstawową regulację zawiera art. 15 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach. Zgodnie z tym przepisem fundacja podlega likwidacji w razie osiągnięcia celu, dla którego została ustanowiona, albo w razie wyczerpania środków finansowych i majątku fundacji. Likwidacja następuje w sposób wskazany w statucie.

Jeżeli statut nie przewiduje likwidacji fundacji albo jego postanowienia nie są wykonywane, w przypadkach wskazanych w ustawie właściwy organ nadzoru może wystąpić do sądu o likwidację fundacji. W innych przypadkach likwidacja fundacji może nastąpić tylko na podstawie przepisu ustawy.

W praktyce najczęściej chodzi o sytuację, w której fundacja nie ma już realnych środków na prowadzenie działalności, nie realizuje projektów i nie jest w stanie w sposób trwały wykonywać celów statutowych. Nie zawsze musi to oznaczać absolutne zero na rachunku bankowym. Istotne jest, czy majątek i środki pozwalają jeszcze sensownie realizować cele fundacji.

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 lipca 1993 r., sygn. akt III CZP 88/93, wyjaśnił, że przyczyny likwidacji fundacji zostały określone w art. 15 ustawy o fundacjach w sposób wyczerpujący. Oznacza to, że nie wystarczy sama wygoda fundatorów albo brak chęci dalszego prowadzenia fundacji. Trzeba oprzeć decyzję na podstawie przewidzianej w ustawie i statucie.

Od czego zacząć zamknięcie fundacji?

Pierwszym krokiem powinno być dokładne sprawdzenie statutu fundacji. Trzeba ustalić w szczególności:

• kto podejmuje decyzję o likwidacji fundacji,
• jaką większością głosów zapada uchwała,
• czy wymagana jest zgoda albo zatwierdzenie fundatora, rady fundacji lub innego organu,
• kto może zostać likwidatorem,
• na jaki cel ma zostać przeznaczony majątek pozostały po likwidacji,
• czy statut przewiduje dodatkowe wymogi, na przykład zawiadomienia albo ogłoszenia.

Jeżeli statut wskazuje, że uchwałę podejmuje zarząd, należy przygotować protokół posiedzenia oraz uchwałę o otwarciu likwidacji. Jeżeli statut wymaga zatwierdzenia przez fundatora, samo podjęcie uchwały przez zarząd może być niewystarczające. Wtedy trzeba zadbać także o dokument potwierdzający zatwierdzenie decyzji.

Uchwała powinna być konkretna. Warto wskazać podstawę likwidacji, datę otwarcia likwidacji, osobę likwidatora, sposób reprezentacji fundacji w likwidacji oraz zasady postępowania z ewentualnym majątkiem pozostałym po zakończeniu likwidacji. Jeżeli fundacja nie ma majątku, również warto to wyraźnie udokumentować.

Otwarcie likwidacji a wpis w KRS

Podjęcie uchwały o likwidacji nie powoduje jeszcze wykreślenia fundacji. Fundacja zachowuje osobowość prawną, ale działa już w celu zakończenia swoich spraw. W orzecznictwie wskazuje się, że decyzja właściwego organu fundacji o likwidacji jest przesłanką wszczęcia postępowania likwidacyjnego, a nie końcem istnienia fundacji. Takie stanowisko wynika między innymi z postanowienia Sądu Najwyższego w sprawie I CKN 416/98.

Likwidator powinien zgłosić do Krajowego Rejestru Sądowego otwarcie likwidacji, swoje dane oraz sposób reprezentacji fundacji w likwidacji. Do wniosku zwykle dołącza się uchwałę o likwidacji, dokument powołania likwidatora, zgodę likwidatora na pełnienie funkcji, jego adres do doręczeń oraz inne dokumenty wymagane przez sąd rejestrowy w konkretnej sprawie.

Tryb składania wniosków do KRS zależy od rodzaju wpisu i aktualnych wymogów technicznych sądu rejestrowego. W praktyce przed złożeniem dokumentów warto sprawdzić, czy wniosek należy złożyć papierowo, czy przez właściwy system elektroniczny oraz jakie formularze są wymagane dla fundacji wpisanej do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej.

Obowiązki likwidatora fundacji

Likwidator prowadzi fundację w likwidacji i reprezentuje ją w czynnościach potrzebnych do zakończenia działalności. Jego zadaniem nie jest rozwijanie nowych projektów, lecz uporządkowanie spraw i doprowadzenie do wykreślenia fundacji z KRS.

Do typowych czynności likwidatora należą:

• zakończenie bieżących spraw fundacji,
• ustalenie, czy fundacja ma wierzycieli albo dłużników,
• ściągnięcie należności, jeżeli istnieją,
• spłata zobowiązań, jeżeli fundacja je posiada,
• rozwiązanie umów, na przykład najmu, usług księgowych, telefonu, hostingu albo rachunku bankowego,
• zabezpieczenie dokumentacji fundacji,
• przygotowanie dokumentów do KRS,
• współpraca z księgowym przy sprawozdaniach finansowych.

Jeżeli fundacja nie ma żadnych aktywnych umów, długów, należności ani majątku, likwidacja jest prostsza, ale nadal wymaga dokumentów. Warto sporządzić notatkę albo zestawienie potwierdzające brak majątku, brak zobowiązań i brak niezakończonych projektów. Może to pomóc przy wyjaśnianiu sprawy przed sądem rejestrowym.

Sprawozdania i rachunkowość przy likwidacji

Fundacja, nawet nieprowadząca działalności gospodarczej, podlega obowiązkom rachunkowym. Przy likwidacji trzeba ustalić z księgowym, jakie dokumenty finansowe należy sporządzić na dzień otwarcia likwidacji i na dzień jej zakończenia. W praktyce chodzi przede wszystkim o prawidłowe zamknięcie ksiąg, sporządzenie wymaganych sprawozdań finansowych i zatwierdzenie ich przez właściwy organ.

Jeżeli przez poprzednie lata składano sprawozdania, trzeba zachować spójność dokumentacji. Jeżeli są zaległości w sprawozdawczości albo w zgłoszeniach do KRS, warto je wyjaśnić przed złożeniem wniosku o wykreślenie. Sąd rejestrowy może wzywać do uzupełnienia braków, a to wydłuża procedurę.

W fundacji, która nie prowadziła działalności finansowej, czynności księgowe mogą być ograniczone, ale nie należy ich pomijać. Brak obrotów nie oznacza automatycznie braku obowiązków sprawozdawczych.

Co zrobić z majątkiem fundacji?

Jeżeli po zakończeniu likwidacji pozostaje majątek, należy rozdysponować go zgodnie ze statutem i przepisami. Statut często wskazuje, że majątek ma zostać przekazany na cele zbliżone do celów fundacji albo na rzecz określonej organizacji. Likwidator nie może swobodnie rozdzielić majątku między fundatorów, członków organów albo osoby prywatne, jeżeli nie wynika to z przepisów i statutu.

Jeżeli fundacja nie ma majątku, w dokumentach końcowych należy to jasno wskazać. Warto zamknąć rachunek bankowy po zakończeniu rozliczeń i zachować potwierdzenia, które pokazują, że nie pozostały środki do rozdysponowania.

Wniosek o wykreślenie fundacji z KRS

Po zakończeniu czynności likwidacyjnych likwidator przygotowuje dokumenty końcowe i składa wniosek o wykreślenie fundacji z KRS. Do wniosku zwykle dołącza się uchwałę albo dokument zatwierdzający zakończenie likwidacji, sprawozdanie likwidacyjne, końcowe dokumenty finansowe oraz oświadczenia dotyczące zakończenia spraw fundacji i rozdysponowania majątku.

Fundacja przestaje istnieć dopiero z chwilą wykreślenia z KRS. Do tego momentu nadal trzeba odbierać korespondencję, odpowiadać na wezwania sądu i wykonywać obowiązki wynikające z przepisów oraz statutu.

Najczęstsze błędy przy likwidacji fundacji

Najczęstszym błędem jest założenie, że fundacja, która od lat nic nie robi, może po prostu przestać istnieć. Tak się nie dzieje. Dopóki fundacja figuruje w KRS, ma status osoby prawnej i musi wykonywać obowiązki rejestrowe oraz sprawozdawcze.

Problemy pojawiają się również wtedy, gdy uchwała o likwidacji jest zbyt ogólna, nie wskazuje likwidatora, jest podjęta przez niewłaściwy organ albo pomija wymóg zatwierdzenia przez fundatora. Błędem jest także złożenie wniosku o wykreślenie bez wcześniejszego zgłoszenia otwarcia likwidacji, jeżeli w sprawie należało przeprowadzić pełne postępowanie likwidacyjne.

Warto też pamiętać o dokumentacji księgowej. Nawet jeśli fundacja nie ma długów i nie prowadzi działalności gospodarczej, sąd może oczekiwać dokumentów potwierdzających prawidłowe przeprowadzenie likwidacji.

FAQ

Czy można zamknąć fundację bez majątku?

Tak, ale trzeba przeprowadzić formalną likwidację, jeżeli zachodzą podstawy z ustawy i statutu. Brak majątku upraszcza rozliczenia, lecz nie zwalnia z uchwał, zgłoszenia do KRS i dokumentów finansowych.

Czy sama nieaktywność fundacji wystarczy do wykreślenia z KRS?

Nie. Sama nieaktywność nie powoduje automatycznego wykreślenia. Trzeba wykazać podstawę likwidacji, na przykład wyczerpanie środków i majątku uniemożliwiające dalszą realizację celów fundacji.

Kto może być likwidatorem fundacji?

Najczęściej likwidatorem zostaje członek zarządu albo osoba wskazana w uchwale właściwego organu. Trzeba jednak sprawdzić statut, bo może on przewidywać szczególne zasady powołania likwidatora.

Czy fundator musi zatwierdzić likwidację?

To zależy od statutu. Jeżeli statut wymaga zgody albo zatwierdzenia fundatora, pominięcie tego etapu może spowodować problemy w KRS i konieczność uzupełnienia dokumentów.

Kiedy fundacja przestaje istnieć?

Fundacja przestaje istnieć dopiero po wykreśleniu z KRS. Uchwała o likwidacji i wpis otwarcia likwidacji rozpoczynają procedurę, ale nie kończą bytu prawnego fundacji.

Podsumowanie

Likwidacja fundacji wymaga uporządkowanego działania. Należy zacząć od statutu, ustalić podstawę likwidacji, podjąć prawidłową uchwałę, powołać likwidatora i zgłosić otwarcie likwidacji do KRS. Następnie trzeba zakończyć bieżące sprawy, rozliczyć majątek, przygotować dokumenty księgowe i złożyć wniosek o wykreślenie.

W przypadku fundacji bez majątku i bez długów procedura może być stosunkowo prosta, ale nadal wymaga zachowania formy. Najwięcej problemów powodują braki w uchwałach, niezgodność dokumentów ze statutem oraz zaległości w sprawozdawczości.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach, t.j. Dz.U. 2023 poz. 166
2. Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym
3. Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości
4. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 1993 r., sygn. akt III CZP 88/93
5. Postanowienie Sądu Najwyższego, sygn. akt I CKN 416/98

Potrzebujesz indywidualnej odpowiedzi? Opisz swoją sytuację w formularzu poniżej. Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.