Zakaz handlu w sklepie ogrodniczym i u rolnika

Czy zleceniobiorca może pracować w niedzielę objętą zakazem handlu?

Co do zasady nie. Ustawa o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni zakazuje nie tylko samego handlu w placówkach handlowych, lecz także powierzania pracy w handlu pracownikowi albo osobie zatrudnionej na innej podstawie.

Osoba wykonująca pracę na podstawie umowy-zlecenia jest w tej ustawie traktowana jako zatrudniony. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może obejść zakazu przez zastąpienie pracownika etatowego zleceniobiorcą. Jeżeli dana placówka nie korzysta z ustawowego wyjątku, zleceniobiorca nie powinien w niedzielę objętą zakazem prowadzić sprzedaży, obsługiwać klientów, wykładać towaru bezpośrednio pod sprzedaż, wykonywać czynności kasowych ani prac związanych z magazynowaniem lub inwentaryzacją towarów w placówce handlowej.

Zakaz dotyczy również świąt wskazanych w ustawie o dniach wolnych od pracy. Od 1 lutego 2025 r. należy do nich także 24 grudnia, czyli Wigilia Bożego Narodzenia. Nie obowiązuje już dawna reguła, według której 24 grudnia handel był co do zasady dopuszczalny tylko do godz. 14.00. Ograniczenie po godz. 14.00 pozostało dla soboty bezpośrednio poprzedzającej pierwszy dzień Wielkiej Nocy, z wyjątkami przewidzianymi w art. 6 ustawy.

Sklep ogrodniczy a zakaz handlu w niedziele

Typowy sklep ogrodniczy prowadzony jako działalność gospodarcza jest placówką handlową. Jeżeli zatrudnia pracownika albo zleceniobiorcę do sprzedaży, obowiązuje go zakaz handlu w niedziele i święta, chyba że spełnia jeden z wyjątków przewidzianych w ustawie.

Najczęściej analizowane wyjątki przy sklepie ogrodniczym to:

• przeważająca działalność polegająca na handlu kwiatami – decydujące znaczenie ma rodzaj przeważającej działalności wskazany we właściwym rejestrze oraz spełnienie ustawowych warunków dla takiej działalności, a nie samo to, że sklep sprzedaje także kwiaty;
• handel kwiatami, wiązankami, wieńcami i zniczami przy cmentarzach – wyjątek dotyczy tego rodzaju handlu w określonym kontekście, a nie każdego sklepu ogrodniczego;
• osobiste prowadzenie handlu przez przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną – przedsiębiorca może korzystać z tego wyjątku, gdy prowadzi handel osobiście, we własnym imieniu i na własny rachunek, z zachowaniem warunków ustawowych dotyczących ewentualnej nieodpłatnej pomocy najbliższych osób;
• placówka handlowa na potrzeby jarmarku, festynu lub innej imprezy okolicznościowej – tylko gdy rzeczywiście spełnione są warunki takiej imprezy, a nie gdy jest to zwykła cykliczna sprzedaż sklepowa.

Jeżeli sklep ogrodniczy sprzedaje głównie nawozy, ziemię, narzędzia, donice, środki ochrony roślin, sadzonki lub inne artykuły ogrodnicze, a nie mieści się w żadnym ustawowym wyjątku, zleceniobiorca nie powinien pracować w sprzedaży w niedzielę objętą zakazem.

Sprzedaż w gospodarstwie rolnym i rolniczy handel detaliczny

Inaczej należy oceniać sprzedaż prowadzoną w gospodarstwie rolnym, jeżeli rzeczywiście jest to rolniczy handel detaliczny w rozumieniu przepisów o bezpieczeństwie żywności i żywienia. Ustawa o ograniczeniu handlu przewiduje dla rolniczego handlu detalicznego odrębny wyjątek od zakazu.

Rolniczy handel detaliczny obejmuje produkcję żywności zawierającej co najmniej jeden składnik pochodzący w całości z własnej uprawy, hodowli lub chowu oraz zbywanie takiej żywności konsumentowi finalnemu albo określonym zakładom handlu detalicznego z przeznaczeniem dla konsumenta finalnego. W praktyce może chodzić np. o warzywa, owoce, jaja, produkty mleczne lub przetwory, jeżeli spełnione są wymagania właściwe dla tej formy działalności.

Sam status rolnika ryczałtowego dla celów VAT nie przesądza jeszcze, że każda sprzedaż w gospodarstwie korzysta z wyjątku. Trzeba ustalić, czy sprzedawany towar mieści się w rolniczym handlu detalicznym, czy sprzedaż jest prawidłowo zorganizowana i czy nie jest to w istocie zwykła działalność handlowa obejmująca towary kupione od innych podmiotów.

Jeżeli rolnik sprzedaje pod wiatą własną żywność w ramach rolniczego handlu detalicznego, zakaz handlu w niedziele i święta zasadniczo nie powinien blokować takiej sprzedaży. Jeżeli jednak pod wiatą sprzedawane są np. kupione akcesoria ogrodnicze, sadzonki nabyte w celu dalszej odsprzedaży albo inne towary niemieszczące się w RHD, konieczna jest odrębna ocena i może się okazać, że wyjątek nie ma zastosowania.

Czy wiata sprzedażowa jest placówką handlową?

Tak, może nią być. Ustawa definiuje placówkę handlową szeroko. Wymienia m.in. sklep, stoisko, stragan, hurtownię czy skład, ale katalog ma charakter przykładowy. O tym, czy mamy do czynienia z placówką handlową, decyduje faktyczne prowadzenie handlu w danym obiekcie lub miejscu.

Wiata sprzedażowa, zadaszone stoisko przy gospodarstwie, sezonowy punkt przy drodze albo stragan mogą więc być uznane za placówkę handlową, jeżeli odbywa się tam sprzedaż towarów przez pracownika lub zleceniobiorcę. Nie oznacza to automatycznie zakazu w każdym przypadku, ale oznacza konieczność sprawdzenia, czy działa konkretny wyjątek ustawowy.

Jeżeli sprzedaż pod wiatą jest rolniczym handlem detalicznym, wyjątek może pozwalać na handel. Jeżeli jest to zwykła sprzedaż towarów handlowych, np. artykułów ogrodniczych kupionych do dalszej odsprzedaży, sam fakt prowadzenia sprzedaży w gospodarstwie rolnym nie wystarczy do wyłączenia zakazu.

Kiedy handel jest dozwolony mimo zakazu?

Ustawa przewiduje zamknięty katalog wyjątków. Dla omawianej sprawy największe znaczenie mają wyjątki dotyczące:

• placówek, w których przeważająca działalność polega na handlu kwiatami;
• handlu kwiatami, wiązankami, wieńcami i zniczami przy cmentarzach;
• rolniczego handlu detalicznego;
• sklepów internetowych i platform internetowych;
• placówek prowadzonych osobiście przez przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną;
• placówek organizowanych wyłącznie na potrzeby festynów, jarmarków i innych imprez okolicznościowych, tematycznych albo sportowo-rekreacyjnych;
• placówek, w których przeważająca działalność ma charakter gastronomiczny, jeżeli rzeczywiście spełnione są warunki tego wyjątku.

Poza wyjątkami z art. 6 istnieją niedziele, w które zakaz nie obowiązuje na podstawie art. 7 ustawy. Są to trzy kolejne niedziele poprzedzające Wigilię Bożego Narodzenia, niedziela bezpośrednio poprzedzająca pierwszy dzień Wielkiej Nocy oraz ostatnie niedziele stycznia, kwietnia, czerwca i sierpnia. Jeżeli w ostatnią niedzielę stycznia, kwietnia, czerwca albo sierpnia przypada jednocześnie święto, zakaz handlu pozostaje w mocy.

Od 2025 r. trzy kolejne niedziele przed Wigilią są handlowe, ale ustawodawca wprowadził dodatkową ochronę osób wykonujących pracę: ten sam pracownik lub zatrudniony, w tym zleceniobiorca objęty ustawową definicją, może pracować w handlu lub przy czynnościach związanych z handlem najwyżej w dwie spośród tych trzech niedziel.

Wigilia nie jest już odrębnym dniem z zakazem rozpoczynającym się o godz. 14.00. Od 1 lutego 2025 r. 24 grudnia jest ustawowym dniem wolnym od pracy, a więc w handlu stosuje się do niego zakaz właściwy dla świąt oraz wyjątki z art. 6 ustawy. Ograniczenie po godz. 14.00 obowiązuje natomiast nadal w sobotę bezpośrednio poprzedzającą pierwszy dzień Wielkiej Nocy.

Wyjątki należy interpretować zgodnie z ich ustawowymi warunkami. Jeżeli przedsiębiorca chce powierzyć sprzedaż zleceniobiorcy, powinien być w stanie wykazać, dlaczego dana placówka rzeczywiście mieści się w konkretnym punkcie art. 6 albo dlaczego w danym dniu zakaz nie obowiązuje na podstawie art. 7.

Konsekwencje naruszenia zakazu

Powierzenie pracy w handlu wbrew zakazowi może skutkować odpowiedzialnością wykroczeniową. Ustawa przewiduje grzywnę od 1000 zł do 100 000 zł za powierzanie wykonywania pracy w handlu lub czynności związanych z handlem w niedziele, święta albo po godz. 14.00 w sobotę bezpośrednio poprzedzającą pierwszy dzień Wielkiej Nocy, jeżeli nie zachodzi ustawowy wyjątek.

Dodatkowo art. 218a Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność za złośliwe albo uporczywe powierzanie pracy wbrew zakazowi. W takim przypadku czyn może stanowić przestępstwo zagrożone grzywną albo karą ograniczenia wolności.

Kontrole w tym zakresie może prowadzić Państwowa Inspekcja Pracy. Znaczenie mają m.in. dokumenty potwierdzające podstawę zatrudnienia, zakres czynności zleceniobiorcy, rodzaj sprzedawanego asortymentu, przesłanki konkretnego wyjątku i sposób faktycznego prowadzenia placówki.

FAQ

Czy umowa-zlecenie pozwala ominąć zakaz handlu?

Nie. Ustawa obejmuje nie tylko pracowników zatrudnionych na umowę o pracę, ale także osoby wykonujące pracę w placówce handlowej na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy-zlecenia.

Czy właściciel sklepu ogrodniczego może sam sprzedawać w niedzielę?

Może, jeżeli spełnia warunki wyjątku dla przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną, który prowadzi handel osobiście, we własnym imieniu i na własny rachunek. To nie oznacza jednak swobody zatrudnienia zleceniobiorcy do obsługi sprzedaży w tym dniu.

Czy sklep ogrodniczy z kwiatami zawsze może działać w niedzielę?

Nie zawsze. Wyjątek dotyczy placówek, w których przeważająca działalność polega na handlu kwiatami i są spełnione ustawowe warunki tej przesłanki. Sama obecność kwiatów w asortymencie nie wystarcza.

Czy rolnik ryczałtowy może zatrudnić sprzedawcę w święto?

To zależy od rodzaju sprzedaży. Jeżeli jest to rolniczy handel detaliczny spełniający ustawowe warunki, może działać wyjątek od zakazu. Jeżeli podmiot prowadzi zwykły handel towarami, sam status rolnika ryczałtowego nie wystarczy.

Czy 24 grudnia sklep może działać do godz. 14.00?

Od 2025 r. nie obowiązuje już odrębna zasada pozwalająca traktować Wigilię jako dzień z ograniczeniem handlu dopiero po godz. 14.00. 24 grudnia jest ustawowym dniem wolnym od pracy i w handlu obowiązują zasady właściwe dla świąt, w tym wyjątki z art. 6 ustawy. Limit godz. 14.00 pozostał dla soboty bezpośrednio poprzedzającej pierwszy dzień Wielkiej Nocy.

Czy pracownik może pracować we wszystkie trzy niedziele handlowe przed Wigilią?

Nie. Choć wszystkie trzy kolejne niedziele poprzedzające Wigilię są handlowe, pracownik lub zatrudniony może wykonywać pracę w handlu albo czynności związane z handlem najwyżej w dwie z tych trzech niedziel.