Zakaz handlu w sklepie ogrodniczym i u rolnika

Czy zleceniobiorca może pracować w niedzielę objętą zakazem handlu?

Co do zasady nie. Ustawa o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni zakazuje nie tylko samego handlu w placówkach handlowych, lecz także powierzania pracy w handlu pracownikowi albo osobie zatrudnionej na innej podstawie.

Osoba wykonująca pracę na podstawie umowy-zlecenia jest w tej ustawie traktowana jako „zatrudniony”. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może obejść zakazu przez zastąpienie pracownika etatowego zleceniobiorcą. Jeżeli dana placówka nie korzysta z ustawowego wyjątku, zleceniobiorca nie powinien w niedzielę objętą zakazem prowadzić sprzedaży, obsługiwać klientów, wykładać towaru bezpośrednio pod sprzedaż, wykonywać czynności kasowych ani prac związanych z magazynowaniem lub inwentaryzacją towarów w placówce handlowej.

Zakaz dotyczy również świąt wskazanych w przepisach oraz szczególnych dni z ograniczeniami, w tym 24 grudnia i soboty bezpośrednio poprzedzającej pierwszy dzień Wielkiej Nocy, kiedy handel jest dopuszczalny tylko w ograniczonym zakresie czasowym.

Sklep ogrodniczy a zakaz handlu w niedziele

Typowy sklep ogrodniczy prowadzony jako działalność gospodarcza jest placówką handlową. Jeżeli zatrudnia pracownika albo zleceniobiorcę do sprzedaży, obowiązuje go zakaz handlu w niedziele i święta, chyba że spełnia jeden z wyjątków przewidzianych w ustawie.

Najczęściej analizowane wyjątki przy sklepie ogrodniczym to:

• przeważająca działalność polegająca na handlu kwiatami – decydujące znaczenie ma rodzaj przeważającej działalności wskazany we właściwym rejestrze, a nie samo to, że sklep sprzedaje także kwiaty;
• handel kwiatami, wiązankami, wieńcami i zniczami przy cmentarzach – wyjątek dotyczy tego rodzaju handlu w określonym kontekście, a nie każdego sklepu ogrodniczego;
• osobiste prowadzenie handlu przez przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną – przedsiębiorca może korzystać z tego wyjątku, gdy prowadzi handel osobiście, we własnym imieniu i na własny rachunek, z zachowaniem warunków ustawowych dotyczących ewentualnej nieodpłatnej pomocy najbliższych osób;
• placówka handlowa na potrzeby jarmarku, festynu lub innej imprezy okolicznościowej – tylko gdy rzeczywiście spełnione są warunki takiej imprezy, a nie gdy jest to zwykła cykliczna sprzedaż sklepowa.

Jeżeli sklep ogrodniczy sprzedaje głównie nawozy, ziemię, narzędzia, donice, środki ochrony roślin, sadzonki lub inne artykuły ogrodnicze, a nie mieści się w żadnym ustawowym wyjątku, zleceniobiorca nie powinien pracować w sprzedaży w niedzielę objętą zakazem.

Sprzedaż w gospodarstwie rolnym i rolniczy handel detaliczny

Inaczej należy oceniać sprzedaż prowadzoną w gospodarstwie rolnym, jeżeli rzeczywiście jest to rolniczy handel detaliczny w rozumieniu przepisów o bezpieczeństwie żywności i żywienia. Ustawa o ograniczeniu handlu przewiduje dla rolniczego handlu detalicznego odrębny wyjątek od zakazu.

Rolniczy handel detaliczny dotyczy sprzedaży żywności konsumentowi finalnemu, jeżeli żywność ta pochodzi w całości lub części z własnej uprawy, hodowli lub chowu podmiotu prowadzącego taki handel. W praktyce może chodzić np. o warzywa, owoce, jaja, produkty mleczne, przetwory albo inne produkty żywnościowe, o ile spełnione są wymagania właściwe dla tego rodzaju działalności.

Sam status rolnika ryczałtowego dla celów VAT nie przesądza jeszcze, że każda sprzedaż w gospodarstwie korzysta z wyjątku. Trzeba ustalić, czy sprzedawany towar mieści się w rolniczym handlu detalicznym, czy sprzedaż jest prawidłowo zorganizowana i czy nie jest to w istocie zwykła działalność handlowa obejmująca towary kupione od innych podmiotów.

Jeżeli rolnik sprzedaje pod wiatą wyłącznie albo głównie własną żywność w ramach rolniczego handlu detalicznego, zakaz handlu w niedziele i święta zasadniczo nie powinien blokować takiej sprzedaży. Jeżeli jednak pod wiatą sprzedawane są np. kupione akcesoria ogrodnicze, sadzonki nabyte w celu dalszej odsprzedaży albo towary niemające charakteru żywności z własnego gospodarstwa, konieczna jest odrębna ocena i może się okazać, że wyjątek nie ma zastosowania.

Czy wiata sprzedażowa jest placówką handlową?

Tak, może nią być. Ustawa definiuje placówkę handlową szeroko. Wymienia m.in. sklep, stoisko, stragan, hurtownię czy skład, ale katalog ma charakter przykładowy. O tym, czy mamy do czynienia z placówką handlową, decyduje faktyczne prowadzenie handlu w danym obiekcie lub miejscu.

Wiata sprzedażowa, zadaszone stoisko przy gospodarstwie, sezonowy punkt przy drodze albo stragan mogą więc być uznane za placówkę handlową, jeżeli odbywa się tam sprzedaż towarów przez pracownika lub zleceniobiorcę. Nie oznacza to automatycznie zakazu w każdym przypadku, ale oznacza konieczność sprawdzenia, czy działa konkretny wyjątek ustawowy.

Jeżeli sprzedaż pod wiatą jest rolniczym handlem detalicznym, wyjątek może pozwalać na handel. Jeżeli jest to zwykła sprzedaż towarów handlowych, np. artykułów ogrodniczych kupionych do dalszej odsprzedaży, sam fakt prowadzenia sprzedaży w gospodarstwie rolnym nie wystarczy do wyłączenia zakazu.

Kiedy handel jest dozwolony mimo zakazu?

Ustawa przewiduje zamknięty katalog wyjątków. Dla omawianej sprawy największe znaczenie mają wyjątki dotyczące:

• placówek, w których przeważająca działalność polega na handlu kwiatami;
• handlu kwiatami, wiązankami, wieńcami i zniczami przy cmentarzach;
• rolniczego handlu detalicznego;
• sklepów internetowych i platform internetowych;
• placówek prowadzonych osobiście przez przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną;
• placówek organizowanych wyłącznie na potrzeby festynów, jarmarków i innych imprez okolicznościowych, tematycznych albo sportowo-rekreacyjnych;
• placówek, w których przeważająca działalność ma charakter gastronomiczny, jeżeli rzeczywiście spełnione są warunki tego wyjątku.

Poza wyjątkami przedmiotowymi istnieją także niedziele, w które zakaz nie obowiązuje na podstawie ustawy. Są to m.in. wybrane niedziele przed świętami oraz wskazane ostatnie niedziele niektórych miesięcy. Przed planowaniem pracy trzeba jednak każdorazowo sprawdzić kalendarz niedziel handlowych dla danego roku.

Ważne jest również to, że wyjątki należy interpretować ostrożnie. Jeżeli przedsiębiorca chce powierzyć sprzedaż zleceniobiorcy, powinien być w stanie wykazać, dlaczego dana placówka rzeczywiście mieści się w konkretnym punkcie art. 6 ustawy.

Konsekwencje naruszenia zakazu

Powierzenie pracy w handlu wbrew zakazowi może skutkować odpowiedzialnością wykroczeniową. Ustawa przewiduje grzywnę od 1000 zł do 100 000 zł za powierzanie wykonywania pracy w handlu lub czynności związanych z handlem w niedziele, święta albo inne dni objęte ograniczeniem.

Dodatkowo Kodeks karny przewiduje odpowiedzialność za złośliwe albo uporczywe naruszanie zakazu powierzania pracy w handlu. W takim przypadku sprawa może wykraczać poza zwykłe wykroczenie, zwłaszcza gdy przedsiębiorca powtarza naruszenia mimo kontroli lub wcześniejszych pouczeń.

Kontrole w tym zakresie może prowadzić Państwowa Inspekcja Pracy. W praktyce znaczenie mają dokumenty potwierdzające podstawę zatrudnienia, zakres czynności zleceniobiorcy, rodzaj sprzedawanego asortymentu, wpis przeważającej działalności oraz sposób faktycznego prowadzenia placówki.

FAQ

Czy umowa-zlecenie pozwala ominąć zakaz handlu?

Nie. Ustawa obejmuje nie tylko pracowników zatrudnionych na umowę o pracę, ale także osoby wykonujące pracę w placówce handlowej na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy-zlecenia.

Czy właściciel sklepu ogrodniczego może sam sprzedawać w niedzielę?

Może, jeżeli spełnia warunki wyjątku dla przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną, który prowadzi handel osobiście, we własnym imieniu i na własny rachunek. To nie oznacza jednak swobody zatrudnienia zleceniobiorcy do obsługi sprzedaży w tym dniu.

Czy sklep ogrodniczy z kwiatami zawsze może działać w niedzielę?

Nie zawsze. Wyjątek dotyczy placówek, w których przeważająca działalność polega na handlu kwiatami. Dla tej oceny znaczenie ma przede wszystkim przeważający rodzaj działalności ujawniony we właściwym rejestrze oraz rzeczywisty charakter sprzedaży.

Czy rolnik ryczałtowy może zatrudnić sprzedawcę w święto?

To zależy od rodzaju sprzedaży. Jeżeli jest to rolniczy handel detaliczny spełniający ustawowe warunki, można rozważać wyjątek od zakazu. Jeżeli podmiot prowadzi zwykły handel towarami, sam status rolnika ryczałtowego nie wystarczy.

Czy sprzedaż pod wiatą przy gospodarstwie podlega zakazowi?

Może podlegać, jeżeli wiata pełni funkcję placówki handlowej, a sprzedaż prowadzi pracownik lub zleceniobiorca. Jeżeli jednak sprzedaż mieści się w rolniczym handlu detalicznym, może działać odrębny wyjątek ustawowy.

Jaka kara grozi za naruszenie zakazu handlu?

Za powierzenie pracy w handlu wbrew zakazowi grozi grzywna od 1000 zł do 100 000 zł. Przy złośliwym albo uporczywym naruszaniu zakazu możliwa jest także odpowiedzialność na podstawie Kodeksu karnego.

Źródła

• Ustawa z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni.
• Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia.
• Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, w szczególności art. 218a.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt I ACa 892/16.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.