Przekazanie synowi udziału w spółce jawnej

Przeniesienie ogółu praw i obowiązków w spółce jawnej

W spółce jawnej potocznie mówi się o przekazaniu „udziału”, ale prawidłowo przedmiotem czynności jest ogół praw i obowiązków wspólnika. Obejmuje on zarówno prawa, takie jak prawo do udziału w zysku czy prowadzenia spraw spółki, jak i obowiązki wynikające z umowy spółki oraz przepisów prawa.

Zgodnie z art. 10 Kodeksu spółek handlowych ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej może zostać przeniesiony na inną osobę tylko wtedy, gdy umowa spółki tak stanowi. Jeżeli umowa spółki nie zawiera takiego postanowienia, najpierw trzeba ją zmienić, a dopiero potem dokonywać darowizny.

Drugim warunkiem jest zgoda pozostałych wspólników. Ustawa wymaga pisemnej zgody wszystkich pozostałych wspólników, chyba że umowa spółki przewiduje inne zasady, na przykład zgodę większości wspólników albo brak konieczności uzyskiwania zgody.

Zobacz również: nieodpłatne przekazanie samochodu wspólnikowi spółki jawnej

Darowizna na rzecz syna i forma umowy

Przeniesienie ogółu praw i obowiązków może nastąpić na podstawie umowy darowizny. Darowizna oznacza nieodpłatne przysporzenie na rzecz obdarowanego, czyli syn nie powinien zobowiązywać się do zapłaty ceny ani innego świadczenia wzajemnego za przejmowane prawa.

Co do zasady oświadczenie darczyńcy w umowie darowizny powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Jednak darowizna dokonana bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. W praktyce przy darowiźnie ogółu praw i obowiązków w spółce jawnej często stosuje się pisemną umowę wraz z pisemnymi zgodami wspólników, ale przy większej wartości majątku spółki, sporze między wspólnikami albo wątpliwościach co do treści umowy warto rozważyć formę notarialną.

Sam fakt, że spółka jawna posiada działki, pozwolenie na budowę albo prowadzi inwestycję budowlaną, nie oznacza automatycznie, że darowizna ogółu praw i obowiązków wspólnika musi być umową przenoszącą własność nieruchomości. Właścicielem nieruchomości jest spółka, a nie wspólnik w ułamkowej części. To jednak nie wyklucza potrzeby dokładnego opisania w umowie, jaki ogół praw i obowiązków jest przekazywany.

Nie można skutecznie podarować tylko wybranych elementów uczestnictwa w spółce, na przykład samego prawa do zysku bez obowiązków. Na syna przechodzi ogół praw i obowiązków w takim zakresie, w jakim przysługiwał wspólniczce w chwili przeniesienia.

Przeczytaj także: darowizna akcji i wymagana forma czynności

Jakie dokumenty przygotować przed przekazaniem udziału?

Przed podpisaniem umowy należy przede wszystkim sprawdzić aktualną treść umowy spółki jawnej. Jeżeli nie przewiduje ona możliwości przeniesienia ogółu praw i obowiązków, trzeba najpierw zmienić umowę spółki. Dopiero po wprowadzeniu odpowiedniej klauzuli można skutecznie dokonać darowizny.

W typowej sprawie warto przygotować:

• aktualny tekst umowy spółki jawnej,
• uchwałę albo pisemne zgody pozostałych wspólników, jeżeli są wymagane,
• umowę darowizny ogółu praw i obowiązków,
• oświadczenie syna o przystąpieniu do spółki i przyjęciu praw oraz obowiązków,
• wniosek o zmianę danych w KRS,
• zgłoszenie SD-Z2 do urzędu skarbowego, jeśli jest wymagane,
• aktualizację danych uzupełniających NIP-8.

Warto również sprawdzić, czy umowa spółki zawiera szczególne postanowienia dotyczące prowadzenia spraw spółki, reprezentacji, udziału w zyskach i stratach oraz rozliczeń z występującym wspólnikiem. Po darowiźnie te postanowienia będą miały bezpośrednie znaczenie dla nowego wspólnika.

Zgłoszenie zmiany wspólnika do KRS i urzędu skarbowego

Zmianę składu osobowego spółki jawnej należy zgłosić do KRS. Co do zasady wniosek o wpis zmiany powinien zostać złożony w terminie 7 dni od zdarzenia uzasadniającego wpis. Obecnie wnioski dotyczące przedsiębiorców wpisanych do KRS składa się elektronicznie, w zależności od trybu funkcjonowania spółki, przez właściwy system teleinformatyczny.

Do wniosku dołącza się dokumenty wykazujące podstawę zmiany, czyli najczęściej umowę darowizny, zgody wspólników lub uchwałę oraz ewentualnie zmieniony tekst umowy spółki. Jeżeli dokumenty są podpisywane elektronicznie, trzeba dopilnować prawidłowych podpisów osób uprawnionych.

Po zmianie danych spółki należy także pamiętać o aktualizacji danych uzupełniających na formularzu NIP-8. W praktyce dotyczy to m.in. danych wspólników, rachunków bankowych, miejsc prowadzenia działalności i innych informacji, które nie zawsze wynikają wprost z wpisu KRS.

Podatek dochodowy przy darowiźnie ogółu praw i obowiązków

Darowizna ogółu praw i obowiązków w spółce jawnej co do zasady nie powoduje u obdarowanego przychodu opodatkowanego PIT, ponieważ nabycie w drodze darowizny podlega przepisom o podatku od spadków i darowizn. Analogicznie sama darowizna nie jest sprzedażą po stronie darczyńcy, więc nie powinna generować ceny ani przychodu ze zbycia.

Takie podejście było potwierdzane w interpretacjach podatkowych, m.in. w interpretacji Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 17.11.2016 r., nr 0461-ITPB1.4511.776.2016.2.PSZ. Trzeba jednak odróżnić samą darowiznę od późniejszego udziału syna w zyskach spółki. Po wejściu do spółki syn będzie rozliczał przypadający na niego dochód z działalności spółki na zasadach właściwych dla wspólnika.

Dotychczasowe rozliczenia podatku dochodowego wspólniczki i drugiego wspólnika za okres przed darowizną nie przechodzą automatycznie na syna jako jego osobisty podatek. Trzeba natomiast prawidłowo ustalić dzień zmiany wspólnika i przyporządkować przychody oraz koszty do właściwych osób za odpowiednie okresy.

Podatek od spadków i darowizn oraz zgłoszenie SD-Z2

Darowizna od matki na rzecz syna mieści się w najbliższej rodzinie. Syn może skorzystać ze zwolnienia przewidzianego dla tzw. grupy zerowej, jeżeli spełni warunki ustawowe. Najważniejszym z nich jest zgłoszenie nabycia do właściwego urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego.

Jeżeli darowizna zostanie dokonana w formie aktu notarialnego, zgłoszenie przez obdarowanego zasadniczo nie jest wymagane, ponieważ obowiązki informacyjne wykonuje notariusz. Jeżeli strony wybiorą zwykłą formę pisemną, syn powinien sam dopilnować zgłoszenia SD-Z2.

W zgłoszeniu należy wskazać przedmiot darowizny i jego wartość rynkową. Przy ogóle praw i obowiązków w spółce jawnej ustalenie wartości może wymagać analizy majątku spółki, jej zobowiązań, inwestycji, należności, zawartych umów oraz realnej sytuacji gospodarczej.

VAT przy przekazaniu ogółu praw i obowiązków

Darowizna ogółu praw i obowiązków przez wspólnika na rzecz syna co do zasady pozostaje poza VAT, jeżeli wspólniczka nie działa w tym zakresie jako podatnik VAT prowadzący obrót takimi prawami. Podatnikiem VAT z tytułu działalności prowadzonej przez spółkę jawną jest sama spółka, a nie każdy wspólnik z osobna tylko z powodu uczestnictwa w spółce.

Istotne jest również to, że w opisanej czynności nie dochodzi do sprzedaży działek ani budynków przez spółkę. Majątek pozostaje w spółce, zmienia się natomiast osoba wspólnika. Dlatego wcześniejsze rozliczenia VAT związane ze sprzedażą domu, zakupem działki z VAT albo zakupem działki bez VAT należy analizować jako rozliczenia spółki, a nie jako bezpośredni element darowizny pomiędzy matką i synem.

Podobne stanowisko wynikało z interpretacji Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 12.02.2019 r., nr 0113-KDIPT1-2.4012.877.2018.2.PRP, oraz z interpretacji Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z 01.02.2017 r., nr 3063-ILPP2-1.4512.215.2016.1.Awa.

PCC i odpowiedzialność za zobowiązania spółki

Umowa darowizny może podlegać PCC tylko w części dotyczącej przejęcia przez obdarowanego długów, ciężarów albo zobowiązań darczyńcy. Jeżeli syn nie przejmuje w umowie osobistych długów matki, a jedynie wstępuje do spółki jako nowy wspólnik, co do zasady nie powinno powstać PCC od samej darowizny.

Trzeba jednak odróżnić brak przejęcia długu w rozumieniu PCC od odpowiedzialności przewidzianej w Kodeksie spółek handlowych. Przy przeniesieniu ogółu praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej za zobowiązania występującego wspólnika związane z uczestnictwem w spółce oraz za zobowiązania spółki odpowiadają solidarnie występujący wspólnik i wspólnik przystępujący do spółki.

Oznacza to, że syn powinien przed przyjęciem darowizny znać aktualną sytuację finansową spółki: kredyty, pożyczki, zobowiązania wobec wykonawców, zaległości podatkowe, roszczenia kontrahentów, gwarancje, rękojmię oraz ryzyka związane z inwestycjami budowlanymi.

Rozdzielność majątkowa i działalność gospodarcza syna

Jeżeli syn pozostaje w małżeństwie z rozdzielnością majątkową, darowany ogół praw i obowiązków nie staje się składnikiem majątku wspólnego małżonków, bo taki majątek wspólny przy rozdzielności nie powstaje. Niezależnie od tego przy darowiźnie od rodzica do dziecka warto w umowie jasno wskazać, że przysporzenie jest dokonywane wyłącznie na rzecz syna.

Syn nie musi zakładać jednoosobowej działalności gospodarczej tylko po to, aby zostać wspólnikiem spółki jawnej. Uczestnictwo w spółce jawnej jest odrębną formą prowadzenia działalności. Jeżeli jednak syn planuje równolegle własną działalność geodezyjną i korzystanie ze środków z urzędu pracy, powinien sprawdzić warunki przyznania dotacji. Niektóre programy mogą zawierać ograniczenia dotyczące wcześniejszego prowadzenia działalności, udziału w spółkach albo momentu rozpoczęcia aktywności gospodarczej.

Podsumowanie

Najbezpieczniejsza kolejność działania to: analiza umowy spółki, ewentualna zmiana umowy, uzyskanie wymaganych zgód wspólników, podpisanie umowy darowizny, zgłoszenie zmiany do KRS, aktualizacja NIP-8 oraz zgłoszenie SD-Z2, jeżeli darowizna nie została dokonana w formie aktu notarialnego.

Podatkowo darowizna ogółu praw i obowiązków w spółce jawnej z matki na syna może być korzystna: zwykle nie powoduje PIT ani VAT, może korzystać ze zwolnienia w podatku od spadków i darowizn, a PCC nie wystąpi, jeżeli umowa nie obejmuje przejęcia długów, ciężarów albo zobowiązań darczyńcy. Kluczowe jest jednak prawidłowe udokumentowanie czynności i ocena zadłużenia spółki przed wejściem syna do spółki.

FAQ

Czy darowizna udziału w spółce jawnej musi być aktem notarialnym?

Nie zawsze. Wspólnik przekazuje ogół praw i obowiązków, a nie własność nieruchomości należącej do spółki. Trzeba jednak pamiętać o zasadach darowizny z Kodeksu cywilnego: oświadczenie darczyńcy co do zasady wymaga aktu notarialnego, ale darowizna spełniona może być ważna mimo niezachowania tej formy. W praktyce formę warto dobrać do wartości i ryzyka transakcji.

Czy potrzebna jest zgoda drugiego wspólnika?

Tak, jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej. Zasadą jest pisemna zgoda wszystkich pozostałych wspólników. Bez wymaganej zgody przeniesienie ogółu praw i obowiązków może być nieskuteczne wobec spółki.

Czy syn zapłaci podatek od darowizny od matki?

Syn może skorzystać z pełnego zwolnienia dla najbliższej rodziny, jeżeli spełni warunki ustawowe. Przy zwykłej formie pisemnej najważniejsze jest złożenie SD-Z2 w terminie 6 miesięcy. Przy akcie notarialnym obowiązki informacyjne zasadniczo wykonuje notariusz.

Czy darowizna powoduje VAT albo PIT?

Co do zasady sama darowizna ogółu praw i obowiązków nie powoduje PIT, ponieważ podlega przepisom o podatku od spadków i darowizn. Zwykle pozostaje także poza VAT, jeżeli darczyńca nie działa w tym zakresie jako podatnik prowadzący obrót takimi prawami.

Czy nowy wspólnik odpowiada za długi spółki?

Tak, należy to traktować bardzo poważnie. Przy przeniesieniu ogółu praw i obowiązków występujący oraz przystępujący wspólnik odpowiadają solidarnie za zobowiązania wskazane w Kodeksie spółek handlowych. Przed darowizną syn powinien poznać pełną sytuację finansową i kontraktową spółki.

Czy syn musi mieć własną działalność gospodarczą?

Nie musi mieć jednoosobowej działalności tylko po to, aby zostać wspólnikiem spółki jawnej. Jeżeli jednak zamierza równolegle korzystać z dotacji z urzędu pracy na własną firmę, powinien wcześniej sprawdzić warunki programu.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, w szczególności przepisy o darowiźnie.

3. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.

4. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

5. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.

6. Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.