Rozwiązanie spółki jawnej i podział nieruchomości

Najprostszy wariant: uchwała i zakończenie spraw spółki

W opisanej sytuacji najważniejsze jest to, że wspólnicy są zgodni co do zakończenia wspólnej działalności oraz co do podziału nieruchomości. To pozwala uniknąć sporu sądowego i oprzeć się na przepisach Kodeksu spółek handlowych dotyczących rozwiązania spółki jawnej.

Zgodnie z art. 58 § 1 Kodeksu spółek handlowych rozwiązanie spółki jawnej mogą powodować między innymi przyczyny przewidziane w umowie spółki, jednomyślna uchwała wszystkich wspólników, ogłoszenie upadłości spółki, śmierć wspólnika, wypowiedzenie umowy spółki albo prawomocne orzeczenie sądu. W praktyce, gdy wspólnicy chcą zgodnie zakończyć spółkę, podstawowym rozwiązaniem jest jednomyślna uchwała wszystkich wspólników.

Sama uchwała o rozwiązaniu nie oznacza jednak, że spółka od razu przestaje istnieć. Spółka jawna wpisana do KRS zachowuje byt prawny aż do wykreślenia jej z rejestru. Do tego czasu trzeba zakończyć sprawy spółki, rozliczyć jej majątek i zobowiązania oraz złożyć odpowiedni wniosek do sądu rejestrowego.

Jeżeli spółka ma tylko dwóch wspólników i obaj są zgodni, warto przygotować jedną kompleksową uchwałę albo pakiet dokumentów obejmujący: decyzję o rozwiązaniu spółki, wybór sposobu zakończenia działalności bez likwidacji, zasady podziału nieruchomości, rozliczenie zobowiązań, wskazanie przechowawcy dokumentów oraz upoważnienie do dokonania zgłoszeń rejestrowych i podatkowych.

Likwidacja czy rozwiązanie bez likwidacji?

Kodeks spółek handlowych przewiduje zasadę, że w przypadkach określonych w art. 58 należy przeprowadzić likwidację spółki, chyba że wspólnicy uzgodnili inny sposób zakończenia działalności spółki. Wynika to z art. 67 § 1 Kodeksu spółek handlowych.

Oznacza to, że likwidacja jest modelem ustawowym, ale nie zawsze jest obowiązkowa. Wspólnicy spółki jawnej mogą zakończyć działalność inaczej, na przykład przez podział majątku in natura, przejęcie określonych składników majątkowych przez poszczególnych wspólników, spłatę długów i następnie złożenie wniosku o wykreślenie spółki z KRS.

Wariant bez likwidacji jest szczególnie przydatny wtedy, gdy:

• wspólnicy są zgodni co do zakończenia spółki,
• spółka nie prowadzi już aktywnej działalności operacyjnej albo prowadzi ją w ograniczonym zakresie,
• znany jest cały majątek spółki i można go podzielić,
• zobowiązania są spłacone albo wspólnicy jasno ustalą sposób ich zaspokojenia,
• nie ma sporu o wartość nieruchomości ani o dopłaty między wspólnikami.

Jeżeli istnieją nieuregulowane długi, sporne roszczenia kontrahentów, nierozliczone umowy leasingu, kredyty zabezpieczone hipoteką albo spór o wartość majątku, bezpieczniejsza może być formalna likwidacja. W takim przypadku likwidatorzy kończą bieżące interesy spółki, ściągają wierzytelności, spłacają zobowiązania i dopiero potem dzielą pozostały majątek.

Co powinna zawierać uchwała wspólników?

Uchwała o rozwiązaniu spółki jawnej nie musi mieć formy aktu notarialnego tylko dlatego, że dotyczy rozwiązania spółki. W typowym przypadku wystarczy forma pisemna. Jeżeli jednak równocześnie dochodzi do przeniesienia własności nieruchomości, sama uchwała nie zastąpi aktu notarialnego obejmującego rozporządzenie nieruchomością.

W uchwale warto wskazać przede wszystkim:

1. podstawę rozwiązania spółki, czyli jednomyślną uchwałę wspólników albo odpowiednie postanowienie umowy spółki,
2. dzień, od którego wspólnicy rozpoczynają czynności zmierzające do zakończenia spraw spółki,
3. czy spółka będzie likwidowana, czy wspólnicy uzgadniają inny sposób zakończenia działalności na podstawie art. 67 § 1 Kodeksu spółek handlowych,
4. wykaz majątku spółki, w tym nieruchomości, środki pieniężne, wierzytelności, wyposażenie, umowy i ewentualne zobowiązania,
5. sposób zaspokojenia wierzycieli albo potwierdzenie, że zobowiązania zostały uregulowane,
6. zasady podziału majątku między wspólników, w tym ewentualne dopłaty,
7. osobę odpowiedzialną za zgłoszenie wykreślenia spółki z KRS,
8. przechowawcę ksiąg i dokumentów rozwiązanej spółki.

Przy spółce jawnej utworzonej w systemie teleinformatycznym możliwe są również czynności z wykorzystaniem systemu S24, jeżeli dana czynność i wzorzec są w tym systemie dostępne dla konkretnej spółki. W praktyce warto sprawdzić aktualne możliwości systemu przed wyborem trybu, bo przy nieruchomościach i tak konieczne będą czynności notarialne.

Podział nieruchomości należących do spółki jawnej

Nieruchomości kupione przez spółkę jawną są majątkiem spółki, a nie majątkiem prywatnym wspólników. Wspólnik nie jest właścicielem określonego udziału w konkretnej nieruchomości tylko dlatego, że uczestniczy w spółce. Dlatego przeniesienie nieruchomości ze spółki na wspólników wymaga czynności rozporządzającej dokonanej w prawidłowej formie.

Jeżeli każdy wspólnik ma otrzymać jedną nieruchomość, trzeba ustalić, czy nieruchomości mają porównywalną wartość. Jeżeli nie, należy rozważyć dopłatę, potrącenie z innymi rozliczeniami albo inne wyrównanie ekonomiczne. Dobrze jest oprzeć się na wycenie rzeczoznawcy albo przynajmniej na rzetelnym porównaniu wartości rynkowej, zwłaszcza gdy w przyszłości mogą pojawić się pytania podatkowe.

Umowa przenosząca własność nieruchomości powinna zostać sporządzona w formie aktu notarialnego. Notariusz może również przygotować wnioski wieczystoksięgowe. W akcie trzeba opisać podstawę przeniesienia, czyli uzgodniony przez wspólników sposób zakończenia działalności spółki i podziału jej majątku.

Przed podpisaniem aktu należy zweryfikować księgi wieczyste, hipoteki, służebności, umowy dzierżawy, najmu, decyzje administracyjne oraz ewentualne ograniczenia w rozporządzaniu nieruchomościami. Jeżeli nowe spółki z o.o. dzierżawią nieruchomości od spółki jawnej, trzeba zdecydować, czy umowy dzierżawy wygasną, zostaną rozwiązane, czy będą kontynuowane już z nowymi właścicielami.

Wierzyciele i odpowiedzialność wspólników

Uzgodnienie zakończenia działalności bez likwidacji nie może prowadzić do pokrzywdzenia wierzycieli. Przed podziałem majątku należy ustalić, czy spółka ma zobowiązania wobec kontrahentów, urzędu skarbowego, ZUS, banków, leasingodawców, pracowników albo innych osób.

Wspólnicy spółki jawnej ponoszą odpowiedzialność za zobowiązania spółki na zasadach przewidzianych w Kodeksie spółek handlowych. Co do zasady jest to odpowiedzialność osobista, solidarna i subsydiarna. W praktyce oznacza to, że wykreślenie spółki z KRS nie powinno być traktowane jako sposób na uniknięcie długów.

Jeżeli istnieją zobowiązania, w dokumentach kończących działalność trzeba wskazać, kto je spłaci, z jakich środków i w jakim terminie. Jeżeli wierzyciel nie wyrazi zgody na przejęcie długu przez jednego wspólnika, samo wewnętrzne porozumienie między wspólnikami nie musi zwalniać drugiego wspólnika z odpowiedzialności wobec wierzyciela. Może ono jednak regulować wzajemne rozliczenia między wspólnikami.

Przed podziałem nieruchomości warto przygotować listę zobowiązań i potwierdzenia sald. Przy większych kwotach należy rozważyć uzyskanie zgód banków, leasingodawców albo kontrahentów, szczególnie gdy umowy zawierają klauzule dotyczące rozwiązania spółki, zmiany właściciela nieruchomości lub cesji praw.

Wniosek o wykreślenie spółki z KRS

Po zakończeniu spraw spółki i dokonaniu podziału majątku należy złożyć wniosek o wykreślenie spółki jawnej z KRS. Wniosek składa się elektronicznie we właściwym systemie rejestrowym. Do wniosku dołącza się dokumenty potwierdzające rozwiązanie spółki i zakończenie jej spraw, w szczególności uchwałę wspólników oraz dokumenty wymagane w danej sytuacji.

Jeżeli spółka przeprowadza formalną likwidację, w KRS ujawnia się otwarcie likwidacji i likwidatorów, a po zakończeniu likwidacji składa się wniosek o wykreślenie. Jeżeli wspólnicy wybrali inny sposób zakończenia działalności, wniosek powinien wykazywać, że sprawy spółki zostały zakończone, a majątek i zobowiązania rozliczone zgodnie z porozumieniem wspólników.

Sąd rejestrowy może wezwać do uzupełnienia dokumentów, jeżeli z uchwały nie wynika jasno sposób zakończenia działalności albo gdy nie wskazano przechowawcy dokumentów. Dlatego dokumenty powinny być spójne, kompletne i podpisane przez osoby uprawnione.

Podatki, VAT i dokumenty po rozwiązaniu spółki

Rozwiązanie spółki jawnej i przekazanie nieruchomości wspólnikom może mieć skutki podatkowe. Mogą pojawić się zagadnienia z zakresu podatku dochodowego, VAT, podatku od czynności cywilnoprawnych, korekty podatku naliczonego przy nieruchomościach, a także rozliczeń po stronie wspólników i ich nowych spółek. Ocena zależy od historii nabycia nieruchomości, sposobu ich wykorzystywania, statusu podatnika VAT oraz treści planowanej czynności.

Jeżeli spółka była podatnikiem VAT i kończy wykonywanie czynności opodatkowanych, trzeba pamiętać o zgłoszeniu zaprzestania wykonywania tych czynności. W praktyce należy również zakończyć bieżące rozliczenia księgowe, sporządzić wymagane dokumenty i ustalić, czy potrzebne są dodatkowe zawiadomienia identyfikacyjne albo aktualizacyjne.

Księgi i dokumenty rozwiązanej spółki należy oddać na przechowanie wspólnikowi albo osobie trzeciej. Jeżeli nie ma zgody co do przechowawcy, może go wyznaczyć sąd rejestrowy. W dokumentach warto wskazać nie tylko osobę przechowawcy, ale też adres przechowywania dokumentacji i zasady dostępu dla byłych wspólników.

Czy wystąpienie wspólnika to to samo co rozwiązanie spółki?

Nie. Wystąpienie wspólnika oznacza, że traci on status wspólnika, natomiast spółka może nadal istnieć, jeżeli przepisy i umowa spółki na to pozwalają. Rozwiązanie spółki dotyczy zakończenia bytu całej spółki i prowadzi do czynności likwidacyjnych albo do innego uzgodnionego sposobu zakończenia działalności.

W spółce dwuosobowej wystąpienie jednego wspólnika jest szczególnie problematyczne, bo spółka jawna nie może trwale funkcjonować jako spółka jednoosobowa. W niektórych sytuacjach możliwe jest przyznanie jednemu wspólnikowi prawa przejęcia majątku spółki z obowiązkiem rozliczenia się z drugim, ale jest to inny mechanizm niż zgodny podział nieruchomości między obu wspólników.

Jeżeli celem obu wspólników jest zakończenie wspólnej spółki i podział jej nieruchomości, prostszą ścieżką jest zwykle uchwała o rozwiązaniu spółki oraz porozumienie o zakończeniu działalności bez likwidacji, połączone z aktem notarialnym przenoszącym nieruchomości.

Praktyczna kolejność działań

Przy zgodnym podziale nieruchomości można przyjąć następującą kolejność działań:

1. sprawdzenie umowy spółki jawnej i ustalenie, czy przewiduje szczególne zasady rozwiązania,
2. sporządzenie listy majątku, zobowiązań, umów i spraw otwartych,
3. ustalenie wartości nieruchomości i ewentualnych dopłat między wspólnikami,
4. podjęcie uchwały o rozwiązaniu spółki oraz o zakończeniu działalności bez likwidacji,
5. przygotowanie aktu notarialnego przenoszącego nieruchomości na wspólników,
6. uregulowanie albo zabezpieczenie zobowiązań spółki,
7. uporządkowanie umów dzierżawy z nowymi spółkami z o.o.,
8. złożenie zgłoszeń podatkowych i rejestrowych,
9. złożenie wniosku o wykreślenie spółki z KRS,
10. przechowywanie dokumentacji po zakończeniu bytu spółki.

Taki scenariusz jest możliwy, jeżeli nie ma sporu między wspólnikami i nie ma przeszkód po stronie wierzycieli, banków, leasingodawców lub stanu prawnego nieruchomości. Jeżeli pojawiają się takie przeszkody, dokumenty trzeba dostosować do konkretnego ryzyka.

FAQ

Czy spółkę jawną można rozwiązać bez likwidacji?

Tak. Kodeks spółek handlowych pozwala wspólnikom uzgodnić inny sposób zakończenia działalności spółki niż likwidacja. Muszą jednak jasno określić, jak zostaną zakończone sprawy spółki, spłacone zobowiązania i podzielony majątek.

Czy uchwała o rozwiązaniu spółki jawnej wymaga aktu notarialnego?

Co do zasady sama uchwała o rozwiązaniu spółki jawnej nie wymaga aktu notarialnego. Jeżeli jednak w ramach zakończenia działalności dochodzi do przeniesienia własności nieruchomości, ta czynność musi zostać dokonana w formie aktu notarialnego.

Czy można podzielić nieruchomości po równo między wspólników?

Tak, jeżeli nieruchomości należą do spółki, wspólnicy są zgodni i nie narusza to praw wierzycieli. Jeżeli wartości nieruchomości są różne, warto przewidzieć dopłatę albo inne rozliczenie wyrównujące.

Kiedy spółka jawna przestaje istnieć?

Spółka jawna przestaje istnieć dopiero po wykreśleniu jej z KRS. Sama uchwała o rozwiązaniu rozpoczyna proces zakończenia spraw spółki, ale nie usuwa jej automatycznie z rejestru.

Co z długami spółki po jej wykreśleniu?

Długi powinny zostać spłacone albo odpowiednio zabezpieczone przed wykreśleniem spółki. Wspólnicy spółki jawnej mogą nadal ponosić odpowiedzialność za zobowiązania spółki na zasadach wynikających z Kodeksu spółek handlowych.

Czy trzeba zgłaszać rozwiązanie spółki do urzędu skarbowego?

Tak, zakończenie działalności może wymagać zgłoszeń podatkowych i aktualizacyjnych, w tym związanych z VAT, jeżeli spółka była podatnikiem VAT. Zakres obowiązków zależy od statusu spółki i rodzaju prowadzonych rozliczeń.

Podsumowanie

Przy zgodzie wspólników rozwiązanie spółki jawnej i podział nieruchomości można przeprowadzić bez długiego postępowania sądowego. Najważniejsze jest przygotowanie poprawnej uchwały, ustalenie innego sposobu zakończenia działalności bez likwidacji, rozliczenie wierzycieli oraz dokonanie przeniesienia nieruchomości w formie aktu notarialnego.

Nie należy ograniczać się do samego stwierdzenia, że wspólnicy dzielą majątek. Trzeba zadbać o spójność dokumentów korporacyjnych, notarialnych, podatkowych i rejestrowych. Dopiero po zakończeniu spraw spółki można skutecznie złożyć wniosek o wykreślenie spółki z KRS.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037 ze zm.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.