Zaległe składki ZUS wspólników spółki jawnej

Czy można zamknąć spółkę jawną z datą wsteczną?

Co do zasady nie. Spółka jawna wpisana do rejestru przedsiębiorców KRS nie przestaje istnieć tylko dlatego, że wspólnicy przestali wystawiać faktury, zrezygnowali z pozyskiwania klientów albo przenieśli bieżącą aktywność do innego podmiotu. Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych rozwiązanie spółki jawnej następuje z chwilą wykreślenia jej z rejestru.

Oznacza to, że wspólnicy nie mogą po kilku miesiącach lub latach wskazać sądowi rejestrowemu wcześniejszej daty faktycznego zakończenia sprzedaży i w ten sposób cofnąć skutku rozwiązania spółki. Jeżeli spółka ma zostać zakończona, trzeba przeprowadzić właściwe czynności, zakończyć jej sprawy w trybie przewidzianym prawem i złożyć wniosek o wykreślenie z KRS.

Założenie w międzyczasie spółki z o.o. również nie zamyka automatycznie wcześniejszej spółki jawnej. Są to odrębne podmioty, a rozpoczęcie działalności w nowej spółce nie powoduje ani wykreślenia spółki jawnej, ani automatycznego ustania tytułu ubezpieczeniowego jej wspólników.

Wspólnik spółki jawnej a obowiązek ubezpieczenia w ZUS

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych zalicza wspólników spółki jawnej do osób prowadzących pozarolniczą działalność. Dla tej grupy ustawodawca przewidział jednak szczególną regułę określającą okres podlegania ubezpieczeniom.

Zgodnie z art. 13 pkt 4b ustawy systemowej wspólnik spółki jawnej podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od dnia wpisania spółki do KRS albo, jeżeli przystąpił do istniejącej spółki później, od dnia nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce. Tytuł trwa do dnia wykreślenia spółki z KRS albo do dnia zbycia przez daną osobę ogółu praw i obowiązków w spółce. Z okresu tego wyłączony jest czas, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało skutecznie zawieszone na podstawie Prawa przedsiębiorców.

Nie należy zatem przenosić na wspólnika spółki jawnej reguły stosowanej do indywidualnego przedsiębiorcy, zgodnie z którą w określonych sytuacjach bada się faktyczny moment rozpoczęcia lub zaprzestania wykonywania działalności. W odniesieniu do wspólnika spółki jawnej ustawa wiąże okres podlegania z wyraźnie wskazanymi zdarzeniami dotyczącymi spółki i statusu wspólnika.

W konsekwencji brak faktur, brak obrotów, zamknięcie rachunku, brak zatrudnionych pracowników czy niewykonywanie bieżących czynności handlowych nie są samodzielną podstawą do przyjęcia, że wspólnik przestał podlegać ubezpieczeniom społecznym. Takie okoliczności mogą opisywać faktyczną kondycję spółki, ale nie zastępują zdarzenia przewidzianego w art. 13 pkt 4b ustawy.

Wspólnik spółki jawnej podlega co do zasady obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu, natomiast ubezpieczenie chorobowe ma charakter dobrowolny. Jeżeli zaległość obejmuje również składkę zdrowotną, jej podstawę i sposób rozliczenia trzeba dodatkowo ocenić według przepisów dotyczących ubezpieczenia zdrowotnego i sytuacji podatkowej wspólnika.

Kiedy tytuł wspólnika kończy się albo jest wstrzymany?

Przy ustalaniu zaległości ZUS podstawowe znaczenie mają zdarzenia formalne wskazane w przepisach. W zależności od sytuacji należy ustalić:

• wpis spółki do KRS – dla wspólników tworzących spółkę jest to początek okresu wskazanego w art. 13 pkt 4b ustawy systemowej;
• nabycie ogółu praw i obowiązków – jeżeli dana osoba została wspólnikiem istniejącej już spółki, znaczenie ma data skutecznego nabycia praw i obowiązków wspólnika;
• zbycie ogółu praw i obowiązków – skuteczne zbycie kończy tytuł danego wspólnika na zasadach określonych w art. 13 pkt 4b;
• wykreślenie spółki z KRS – kończy byt prawny spółki i okres podlegania wynikający z uczestnictwa w niej;
• formalne zawieszenie wykonywania działalności przez spółkę – okres skutecznego zawieszenia jest wyłączony z obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu.

Zawieszenie musi dotyczyć działalności samej spółki i być dokonane zgodnie z przepisami. Nie wystarczy wewnętrzna decyzja wspólników, że przez kilka miesięcy nie będą zawierać nowych umów albo wystawiać faktur.

Jeżeli wspólnik zbył ogół praw i obowiązków, ale zmiana została ujawniona w KRS lub w dokumentacji ZUS później, trzeba ustalić rzeczywistą datę i skuteczność tej czynności na podstawie dokumentów. W takim sporze znaczenie ma dokument przenoszący ogół praw i obowiązków, postanowienia umowy spółki, wymagane zgody oraz historia zmian rejestrowych.

Jak sprawdzić, czy ZUS prawidłowo naliczył zaległość?

Obrona przed zaległymi składkami nie powinna zaczynać się od wykazywania, że spółka była gospodarczo nieaktywna. Najpierw trzeba ustalić, jaki dokładnie tytuł do ubezpieczeń ZUS przyjął i za jaki okres naliczył składki.

W pierwszej kolejności warto sprawdzić:

• aktualny oraz historyczny odpis KRS spółki,
• datę wpisania spółki do rejestru,
• dokumenty dotyczące przystąpienia danego wspólnika do spółki lub zbycia ogółu praw i obowiązków,
• ewentualne okresy formalnego zawieszenia działalności spółki,
• zgłoszenia i wyrejestrowania zapisane na koncie płatnika i ubezpieczonego w ZUS,
• czy w dokumentacji ZUS albo KRS występują błędy dotyczące dat lub statusu wspólnika,
• czy w tym samym okresie istniał inny tytuł do ubezpieczeń, który może mieć znaczenie dla zakresu obowiązku składkowego.

Innym tytułem może być na przykład zatrudnienie, pobieranie określonego świadczenia albo równoczesne prowadzenie innego rodzaju działalności. Zbieg tytułów do ubezpieczeń wymaga odrębnej oceny, ponieważ samo istnienie kilku tytułów nie oznacza automatycznie obowiązku opłacania wszystkich składek z każdego z nich w takim samym zakresie.

Dokumenty księgowe, wyciągi bankowe, brak sprzedaży, zamknięcie biura czy brak kontrahentów mogą mieć znaczenie pomocnicze przy odtwarzaniu historii sprawy. Nie powinny jednak być przedstawiane jako główny argument za ustaniem tytułu wspólnika spółki jawnej, jeżeli w tym czasie nie doszło do zdarzenia przewidzianego przez ustawę.

Czy można odwołać się od decyzji ZUS?

Jeżeli ZUS wydał decyzję ustalającą okres podlegania ubezpieczeniom albo wysokość zadłużenia, należy dokładnie sprawdzić jej podstawę i uzasadnienie. Jeżeli ustalenia są błędne, od decyzji można wnieść odwołanie do właściwego sądu za pośrednictwem jednostki ZUS, która ją wydała. Co do zasady termin na odwołanie wynosi miesiąc od dnia doręczenia decyzji.

W sprawie wspólnika spółki jawnej zarzuty powinny odnosić się do konkretnych okoliczności prawnych i dokumentów. Może chodzić między innymi o błędną datę nabycia lub zbycia ogółu praw i obowiązków, nieuwzględnienie okresu prawidłowego zawieszenia działalności spółki, nieaktualne dane ewidencyjne, niewłaściwe ustalenie zbiegu tytułów albo błąd w samym wyliczeniu należności.

Nie jest natomiast wystarczającym zarzutem samo stwierdzenie, że spółka nie wystawiała faktur albo nie miała przychodów. Przy obecnym brzmieniu art. 13 pkt 4b ustawy systemowej takie okoliczności nie zastępują formalnych przesłanek zakończenia albo wstrzymania tytułu ubezpieczeniowego wspólnika.

Co zrobić, jeśli zaległe składki są należne?

Jeżeli po sprawdzeniu dokumentów okaże się, że wspólnik przez cały sporny okres pozostawał wspólnikiem niezawieszonej spółki jawnej i nie zachodzi inna podstawa do zakwestionowania rozliczenia, trzeba liczyć się z obowiązkiem zapłaty należnych składek.

W takiej sytuacji zamiast prowadzenia sporu o sam fakt braku bieżącej działalności warto rozważyć instrumenty dotyczące spłaty zadłużenia. W zależności od sytuacji możliwe jest wystąpienie do ZUS o rozłożenie należności na raty albo o odroczenie terminu płatności. Umorzenie należności ma charakter wyjątkowy i wymaga spełnienia ustawowych warunków.

Przed zawarciem układu ratalnego lub dokonaniem korekt dobrze jest ustalić prawidłową wysokość zadłużenia oraz sprawdzić, czy ZUS uwzględnił wszystkie okresy, tytuły ubezpieczeniowe i dokonane wcześniej wpłaty.

Co zrobić ze spółką jawną, która już nie prowadzi działalności?

Jeżeli wspólnicy nie zamierzają wracać do prowadzenia działalności w spółce jawnej, pozostawienie jej przez długi czas jako nieaktywnego, lecz nadal istniejącego podmiotu może powodować kolejne obowiązki rejestrowe, podatkowe, księgowe i składkowe. Brak bieżącej sprzedaży nie jest rozwiązaniem tych problemów.

Wspólnicy powinni ustalić, czy chcą definitywnie zakończyć działalność spółki, czy tylko zrobić przerwę. Przy zakończeniu działalności należy zastosować tryb przewidziany w Kodeksie spółek handlowych, przeprowadzić likwidację albo inny dopuszczalny sposób zakończenia spraw spółki, rozliczyć jej majątek i doprowadzić do wykreślenia z KRS.

Jeżeli przerwa ma być czasowa, należy rozważyć formalne zawieszenie wykonywania działalności spółki, o ile spełnione są warunki przewidziane prawem. To właśnie prawidłowe zawieszenie, a nie samo faktyczne ograniczenie aktywności, jest zdarzeniem uwzględnianym przez ustawę systemową przy ustalaniu okresu obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom społecznym wspólników.

FAQ

Czy brak faktur oznacza, że wspólnik spółki jawnej nie musi płacić składek ZUS?

Nie. Sam brak faktur, sprzedaży, klientów lub przychodów nie kończy tytułu ubezpieczeniowego wspólnika spółki jawnej. Dla okresu podlegania ubezpieczeniom społecznym znaczenie mają zdarzenia wskazane w art. 13 pkt 4b ustawy systemowej.

Czy nieaktywną spółkę jawną można wykreślić z KRS rok wstecz?

Nie można dowolnie cofnąć skutku wykreślenia do daty, w której wspólnicy faktycznie przestali prowadzić sprzedaż. Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych rozwiązanie spółki następuje z chwilą wykreślenia jej z rejestru.

Czy formalne zawieszenie spółki jawnej przerywa obowiązek ubezpieczeń społecznych wspólnika?

Tak. Okres, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało prawidłowo zawieszone na podstawie Prawa przedsiębiorców, jest wyłączony z okresu obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu uczestnictwa w spółce. W okresie zawieszenia wspólnik może na zasadach ustawowych dobrowolnie przystąpić do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych.

Czy zbycie ogółu praw i obowiązków kończy obowiązek składkowy wspólnika?

Skuteczne zbycie ogółu praw i obowiązków w spółce jest jednym ze zdarzeń wskazanych w art. 13 pkt 4b ustawy systemowej jako kończące okres podlegania z tego tytułu. W razie sporu trzeba wykazać skuteczność czynności i jej właściwą datę.

Czy założenie spółki z o.o. kończy obowiązki wobec ZUS ze starej spółki jawnej?

Nie. Założenie nowej spółki z o.o. nie powoduje rozwiązania istniejącej spółki jawnej, zbycia ogółu praw i obowiązków jej wspólników ani formalnego zawieszenia działalności tej spółki.

Ile jest czasu na odwołanie od decyzji ZUS?

Co do zasady odwołanie od decyzji ZUS wnosi się w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem jednostki ZUS, która wydała decyzję. Przed złożeniem odwołania trzeba sprawdzić pouczenie zawarte w konkretnej decyzji.