Emisja akcji niemych w prostej spółce akcyjnej

Czy emisja nowych akcji niemych wymaga zgody wszystkich akcjonariuszy?

W opisanej sytuacji odpowiedź brzmi: co do zasady nie. Jeżeli uchwała polega na emisji nowych akcji niemych z prawem do dywidendy w wysokości 150% dywidendy przypadającej na akcję zwykłą, to samo zmniejszenie udziału dotychczasowych akcjonariuszy w przyszłej puli zysku nie jest jeszcze uszczupleniem ich praw indywidualnych w rozumieniu art. 300⁹⁸ § 3 Kodeksu spółek handlowych.

Dotychczasowy akcjonariusz nadal ma takie samo prawo wynikające z posiadanej akcji, jakie miał przed emisją. Zmienia się natomiast ekonomiczny kontekst wykonywania tego prawa, ponieważ w spółce pojawia się nowa pula akcji uczestniczących w dywidendzie. To typowy skutek emisji akcji, czyli rozwodnienie udziału w zysku, a nie automatycznie zmiana treści prawa już istniejącej akcji.

Jeżeli emisja wymaga zmiany umowy prostej spółki akcyjnej, zastosowanie ma kwalifikowana większość przewidziana dla takiej uchwały, z zastrzeżeniem surowszych wymagań wynikających z umowy spółki. W praktyce zawsze trzeba więc najpierw sprawdzić samą umowę PSA, w tym postanowienia o emisji nowych akcji, akcjach niemych, uprzywilejowaniu dywidendowym oraz ewentualnych prawach ochronnych inwestorów.

Akcje nieme i uprzywilejowanie dywidendy w PSA

W prostej spółce akcyjnej spółka może emitować akcje o szczególnych uprawnieniach, czyli akcje uprzywilejowane. Wynika to z art. 300²⁵ Kodeksu spółek handlowych, zgodnie z którym uprzywilejowanie może dotyczyć w szczególności prawa głosu, prawa do dywidendy albo podziału majątku w przypadku likwidacji spółki.

Akcja niema jest szczególnym przypadkiem akcji uprzywilejowanej w zakresie dywidendy. Zgodnie z art. 300²⁷ Kodeksu spółek handlowych wobec akcji uprzywilejowanej w zakresie dywidendy może być wyłączone prawo głosu. Umowa spółki może też określać okoliczności, w których uprawniony z akcji niemej odzyskuje prawo głosu.

Trzeba przy tym odróżnić uprzywilejowanie akcji od uprawnień indywidualnych akcjonariusza. Uprzywilejowanie jest związane z akcją, a nie z osobą jako taką. Uprawnienie indywidualne jest natomiast przyznane oznaczonemu akcjonariuszowi, na przykład jako szczególne prawo do powoływania członka organu spółki albo jako określone prawo weta, jeżeli zostało tak zapisane w umowie spółki.

Czym jest uszczuplenie praw indywidualnych?

Art. 300⁹⁸ § 3 Kodeksu spółek handlowych przewiduje, że uchwała dotycząca zmiany umowy spółki, zwiększająca świadczenia akcjonariuszy albo uszczuplająca prawa indywidualne poszczególnych akcjonariuszy, wymaga zgody wszystkich akcjonariuszy, których dotyczy.

Przepis ten nie oznacza jednak, że każda uchwała pogarszająca ekonomiczną pozycję akcjonariusza wymaga jednomyślności. W szczególności nie każdy spadek procentowego udziału w przyszłej dywidendzie jest uszczupleniem prawa indywidualnego. Jeżeli akcjonariusz miał po prostu prawo do udziału w zysku wynikające z akcji, to emisja kolejnych akcji uczestniczących w dywidendzie nie zmienia automatycznie treści tego prawa.

Inaczej może być wtedy, gdy umowa spółki przyznała konkretnemu akcjonariuszowi szczególne, indywidualne uprawnienie, którego emisja faktycznie dotyka. Przykładowo może chodzić o prawo utrzymania określonego udziału procentowego, zgodę na emisję akcji uprzywilejowanych, prawo pierwszeństwa objęcia nowych akcji, prawo weta albo inne postanowienia ochronne uzgodnione z inwestorem.

Kiedy akcjonariusz akcji niemej ma prawo głosu?

Co do zasady istotą akcji niemej jest brak prawa głosu przy jednoczesnym uprzywilejowaniu w zakresie dywidendy. Kodeks spółek handlowych przewiduje jednak szczególną ochronę takiego akcjonariusza.

Zgodnie z art. 300⁹⁸ § 5 Kodeksu spółek handlowych w głosowaniu nad ograniczeniem lub zniesieniem przywilejów z akcji niemej akcjonariuszowi tej akcji przysługuje prawo głosu. Oznacza to, że jeżeli uchwała bezpośrednio ogranicza albo znosi przywilej już istniejącej akcji niemej, jej posiadacz nie powinien być pomijany w głosowaniu.

Emisja nowych akcji niemych z uprzywilejowaniem dywidendowym nie jest jednak automatycznie ograniczeniem albo zniesieniem przywileju z dotychczasowych akcji niemych. Może natomiast prowadzić do sporu, jeżeli konstrukcja nowej emisji w praktyce obchodzi postanowienia umowy spółki albo w sposób bezpośredni narusza przywileje istniejącej serii akcji.

Kiedy potrzebna może być dodatkowa zgoda?

Dodatkowa zgoda może być potrzebna przede wszystkim wtedy, gdy wynika z umowy spółki albo z charakteru naruszanego uprawnienia. Nie należy więc poprzestawać na ogólnej zasadzie większości 3/4 głosów, jeżeli dokumenty korporacyjne przewidują bardziej rygorystyczne zasady.

• Surowsza większość w umowie spółki - umowa PSA może przewidywać wyższy próg głosów albo wymóg zgody określonej serii akcji.
• Prawo weta inwestora - jeżeli oznaczony akcjonariusz ma indywidualne prawo blokowania emisji akcji uprzywilejowanych, jego zgoda może być konieczna.
• Prawo pierwszeństwa lub mechanizm antyrozwodnieniowy - jeżeli zostały zapisane w umowie spółki albo dokumentach inwestorskich, ich pominięcie może prowadzić do sporu.
• Bezpośrednia zmiana przywileju istniejących akcji niemych - wtedy trzeba uwzględnić szczególną ochronę akcjonariuszy tych akcji.
• Zwiększenie świadczeń akcjonariusza - jeżeli uchwała nakłada na konkretnego akcjonariusza dodatkowe obowiązki, wchodzi w grę art. 300⁹⁸ § 3 Kodeksu spółek handlowych.

Ryzyko zaskarżenia uchwały

Nawet jeżeli uchwała nie wymaga zgody wszystkich akcjonariuszy, nie oznacza to, że jest całkowicie wolna od ryzyka. Akcjonariusz może próbować kwestionować uchwałę na zasadach przewidzianych w Kodeksie spółek handlowych, zwłaszcza gdy uważa, że narusza ona umowę spółki, dobre obyczaje, interes spółki albo została podjęta w celu pokrzywdzenia akcjonariusza. W podobnych sprawach warto uwzględnić także głosowanie na walnym zgromadzeniu spółki akcyjnej przez akcjonariusza.

W praktyce o ocenie ryzyka decydują szczegóły: uzasadnienie gospodarcze emisji, cena emisyjna, krąg osób obejmujących akcje, poziom uprzywilejowania, wpływ na dotychczasowych akcjonariuszy oraz zgodność uchwały z umową spółki. Emisja przeprowadzona w sposób przejrzysty, na podstawie jasnych postanowień umowy i z racjonalnym celem biznesowym jest zwykle bezpieczniejsza niż emisja przygotowana wyłącznie po to, aby przesunąć zysk do wybranej osoby.

FAQ

Czy wszyscy akcjonariusze z prawem do dywidendy muszą zgodzić się na emisję nowych akcji niemych?

Co do zasady nie. Sam fakt, że nowa emisja zmniejszy udział dotychczasowych akcjonariuszy w przyszłym zysku, nie oznacza automatycznie uszczuplenia ich praw indywidualnych. Inaczej może być, jeżeli umowa spółki przewiduje szczególne zgody albo prawa ochronne.

Czy posiadacz akcji niemej głosuje nad emisją nowych akcji niemych?

Zwykle akcja niema nie daje prawa głosu. Posiadacz takiej akcji uzyskuje jednak prawo głosu przy głosowaniu nad ograniczeniem lub zniesieniem przywilejów z jego akcji niemej. Sama emisja nowych akcji niemych nie zawsze jest takim ograniczeniem.

Czy emisja akcji z lepszą dywidendą może naruszać prawa dotychczasowych akcjonariuszy?

Może, ale nie w każdym przypadku. Naruszenie jest bardziej prawdopodobne, gdy uchwała łamie umowę spółki, pomija indywidualne prawa inwestora albo faktycznie zmienia przywileje istniejących akcji. Zwykłe rozwodnienie ekonomiczne to za mało, aby automatycznie stosować wymóg jednomyślności.

Co trzeba sprawdzić przed podjęciem uchwały o emisji?

Należy sprawdzić umowę spółki, regulacje dotyczące serii akcji, prawa indywidualne akcjonariuszy, ewentualne prawa pierwszeństwa, mechanizmy antyrozwodnieniowe oraz wymagane większości głosów. Warto też przygotować biznesowe uzasadnienie emisji.

Podsumowanie

Emisja nowych akcji niemych z prawem do podwyższonej dywidendy w prostej spółce akcyjnej nie wymaga z samego tego powodu zgody wszystkich posiadaczy dotychczasowych akcji niemych ani wszystkich akcjonariuszy uprawnionych do dywidendy. Zmniejszenie procentowego udziału w przyszłym zysku jest typowym skutkiem emisji i nie jest automatycznie uszczupleniem praw indywidualnych w rozumieniu art. 300⁹⁸ § 3 Kodeksu spółek handlowych.

Decydujące znaczenie ma jednak treść umowy spółki. Jeżeli przewiduje ona prawa weta, prawa pierwszeństwa, ochronę przed rozwodnieniem, szczególne zgody określonych akcjonariuszy albo inne indywidualne uprawnienia, emisja może wymagać dodatkowych działań. Osobno trzeba ocenić sytuację, w której uchwała bezpośrednio ogranicza lub znosi przywileje istniejących akcji niemych.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037

2. G.A. Kawalec [w:] Prosta spółka akcyjna. Komentarz, red. R. Adamus, P. Malinowski, Warszawa 2021, komentarz do art. 300⁹⁸ Kodeksu spółek handlowych

Potrzebujesz indywidualnej odpowiedzi? Opisz swoją sytuację w formularzu poniżej. Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.