Emisja akcji niemych w prostej spółce akcyjnej

Czy emisja nowych akcji niemych wymaga zgody wszystkich akcjonariuszy?

W opisanej sytuacji odpowiedź brzmi: co do zasady nie. Jeżeli uchwała polega na emisji nowych akcji niemych z prawem do dywidendy w wysokości 150% dywidendy przypadającej na akcję zwykłą, to samo zmniejszenie udziału dotychczasowych akcjonariuszy w przyszłej puli zysku nie jest jeszcze uszczupleniem ich praw indywidualnych w rozumieniu art. 300⁹⁸ § 3 Kodeksu spółek handlowych.

Dotychczasowy akcjonariusz nadal ma takie samo prawo wynikające z posiadanej akcji, jakie miał przed emisją. Zmienia się natomiast ekonomiczny kontekst wykonywania tego prawa, ponieważ w spółce pojawia się nowa pula akcji uczestniczących w dywidendzie. To typowy skutek emisji akcji, czyli rozwodnienie udziału w zysku, a nie automatycznie zmiana treści prawa już istniejącej akcji.

Jeżeli emisja wymaga zmiany umowy prostej spółki akcyjnej, uchwała co do zasady zapada większością trzech czwartych głosów na podstawie art. 300⁹⁸ § 2 K.s.h., chyba że umowa spółki przewiduje surowsze warunki. Nie oznacza to jednak, że taka większość zawsze wystarczy. Przed podjęciem uchwały trzeba dodatkowo sprawdzić, czy zachodzą przesłanki zgody indywidualnej z § 3 albo oddzielnego głosowania akcjonariuszy akcji jednorodzajowych z § 4.

W praktyce należy więc najpierw sprawdzić samą umowę PSA, w tym postanowienia o emisji nowych akcji, akcjach niemych, uprzywilejowaniu dywidendowym, prawach poszczególnych rodzajów akcji oraz ewentualnych prawach ochronnych inwestorów.

Akcje nieme i uprzywilejowanie dywidendy w PSA

W prostej spółce akcyjnej spółka może emitować akcje o szczególnych uprawnieniach, czyli akcje uprzywilejowane. Wynika to z art. 300²⁵ Kodeksu spółek handlowych, zgodnie z którym uprzywilejowanie może dotyczyć w szczególności prawa głosu, prawa do dywidendy albo podziału majątku w przypadku likwidacji spółki.

Akcja niema jest szczególnym przypadkiem akcji uprzywilejowanej w zakresie dywidendy. Zgodnie z art. 300²⁷ Kodeksu spółek handlowych wobec akcji uprzywilejowanej w zakresie dywidendy może być wyłączone prawo głosu. Umowa spółki może też określać okoliczności, w których uprawniony z akcji niemej odzyskuje prawo głosu.

Trzeba przy tym odróżnić uprzywilejowanie akcji od uprawnień indywidualnych akcjonariusza. Uprzywilejowanie jest związane z akcją, a nie z osobą jako taką. Uprawnienie indywidualne jest natomiast przyznane oznaczonemu akcjonariuszowi, na przykład jako szczególne prawo do powoływania członka organu spółki albo jako określone prawo weta, jeżeli zostało tak zapisane w umowie spółki.

Czym jest uszczuplenie praw indywidualnych?

Art. 300⁹⁸ § 3 Kodeksu spółek handlowych przewiduje, że uchwała dotycząca zmiany umowy spółki, zwiększająca świadczenia akcjonariuszy albo uszczuplająca prawa indywidualne poszczególnych akcjonariuszy, wymaga zgody wszystkich akcjonariuszy, których dotyczy.

Przepis ten nie oznacza jednak, że każda uchwała pogarszająca ekonomiczną pozycję akcjonariusza wymaga jednomyślności. W szczególności nie każdy spadek procentowego udziału w przyszłej dywidendzie jest uszczupleniem prawa indywidualnego. Jeżeli akcjonariusz miał po prostu prawo do udziału w zysku wynikające z akcji, to emisja kolejnych akcji uczestniczących w dywidendzie nie zmienia automatycznie treści tego prawa.

Inaczej może być wtedy, gdy umowa spółki przyznała konkretnemu akcjonariuszowi szczególne, indywidualne uprawnienie, którego emisja faktycznie dotyka. Przykładowo może chodzić o prawo utrzymania określonego udziału procentowego, zgodę na emisję akcji uprzywilejowanych, prawo pierwszeństwa objęcia nowych akcji, prawo weta albo inne postanowienia ochronne uzgodnione z inwestorem.

Ochronę praw indywidualnych należy przy tym odróżnić od ochrony określonego rodzaju akcji. Ta druga może wymagać oddzielnego głosowania na podstawie art. 300⁹⁸ § 4 K.s.h., nawet gdy nie dochodzi do uszczuplenia uprawnienia przyznanego imiennie konkretnemu akcjonariuszowi.

Kiedy wymagane jest oddzielne głosowanie akcjonariuszy akcji jednorodzajowych?

Art. 300⁹⁸ § 4 Kodeksu spółek handlowych przewiduje dodatkowy mechanizm ochronny. Jeżeli w PSA istnieją akcje o różnych uprawnieniach, a uchwała dotycząca zmiany umowy spółki narusza prawa akcjonariuszy określonego rodzaju akcji, uchwała powinna zostać podjęta w drodze oddzielnego głosowania na walnym zgromadzeniu w grupie akcjonariuszy akcji jednorodzajowych, których prawa są naruszane.

W takiej grupie uchwała zapada większością głosów wymaganą do podjęcia tego rodzaju uchwały na walnym zgromadzeniu. Przy zmianie umowy spółki będzie to zasadniczo większość trzech czwartych głosów, chyba że umowa spółki przewiduje surowsze warunki. Ustawodawca wskazuje również, że nieobecność akcjonariuszy, których prawa są naruszane, nie wstrzymuje podjęcia uchwały przez walne zgromadzenie.

Nie każda emisja akcji uprzywilejowanych automatycznie narusza prawa dotychczasowego rodzaju akcji. Trzeba ustalić, czy dochodzi do ingerencji w uprawnienia przypisane tym akcjom, czy jedynie do ekonomicznego rozwodnienia wynikającego z pojawienia się nowych akcji. Samo pogorszenie przewidywanego udziału w przyszłych wypłatach nie przesądza jeszcze o obowiązku przeprowadzenia głosowania klasowego.

Istotne jest ograniczenie wyjątku ustawowego. Art. 300⁹⁸ § 5 K.s.h. wyłącza stosowanie § 4 wyłącznie do emisji akcji nieuprzywilejowanych. Przy emisji nowych akcji niemych, które są akcjami uprzywilejowanymi, nie można powołać się na ten wyjątek tylko dlatego, że uchwała dotyczy emisji. Jeżeli zmiana umowy narusza prawa istniejącego rodzaju akcji, trzeba rozważyć oddzielne głosowanie zgodnie z § 4.

Kiedy akcjonariusz akcji niemej ma prawo głosu?

Co do zasady istotą akcji niemej jest brak prawa głosu przy jednoczesnym uprzywilejowaniu w zakresie dywidendy. Kodeks spółek handlowych przewiduje jednak szczególną ochronę takiego akcjonariusza.

Zgodnie z art. 300⁹⁸ § 6 Kodeksu spółek handlowych w głosowaniu nad ograniczeniem lub zniesieniem przywilejów z akcji niemej akcjonariuszowi tej akcji przysługuje prawo głosu. Oznacza to, że jeżeli uchwała bezpośrednio ogranicza albo znosi przywilej już istniejącej akcji niemej, jej posiadacz nie powinien być pomijany w głosowaniu tylko z powodu niemego charakteru akcji.

Nie należy mylić tej regulacji z art. 300⁹⁸ § 5 K.s.h., który nie określa prawa głosu z akcji niemej, lecz wyłącza szczególne głosowanie klasowe przewidziane w § 4 w przypadku emisji akcji nieuprzywilejowanych.

Ponadto art. 300⁹⁸ § 7 K.s.h. stanowi, że zniesienie przywileju akcji niemej powoduje uzyskanie przez akcjonariusza prawa głosu z takiej akcji. Należy zatem rozróżnić szczególne prawo udziału w głosowaniu nad ograniczeniem lub zniesieniem przywileju od skutku całkowitego zniesienia tego przywileju.

Emisja nowych akcji niemych z uprzywilejowaniem dywidendowym nie jest jednak automatycznie ograniczeniem albo zniesieniem przywileju z dotychczasowych akcji niemych. Może natomiast prowadzić do sporu, jeżeli konstrukcja nowej emisji obchodzi postanowienia umowy spółki albo bezpośrednio narusza przywileje istniejącego rodzaju akcji. W takim przypadku niezależnie od § 6 trzeba również zbadać przesłanki oddzielnego głosowania wynikające z § 4.

Kiedy potrzebna może być dodatkowa zgoda?

Dodatkowa zgoda albo odrębne głosowanie mogą być potrzebne przede wszystkim wtedy, gdy wynika to z umowy spółki albo z charakteru naruszanego uprawnienia. Nie należy więc poprzestawać na ogólnej zasadzie większości trzech czwartych głosów, jeżeli dokumenty korporacyjne lub przepisy przewidują dodatkowe wymagania.

• Surowsza większość w umowie spółki – umowa PSA może przewidywać wyższy próg głosów albo dodatkowe wymogi dotyczące określonych emisji.
• Prawo weta inwestora – jeżeli oznaczony akcjonariusz ma indywidualne prawo blokowania emisji akcji uprzywilejowanych, jego zgoda może być konieczna.
• Prawo pierwszeństwa lub mechanizm antyrozwodnieniowy – jeżeli zostały zapisane w umowie spółki albo dokumentach inwestorskich, ich pominięcie może prowadzić do sporu. Trzeba również uwzględnić właściwe ustawowe zasady prawa poboru i trybu emisji.
• Naruszenie praw określonego rodzaju akcji – przy zmianie umowy spółki może być wymagane oddzielne głosowanie grupy akcjonariuszy akcji jednorodzajowych na podstawie art. 300⁹⁸ § 4 K.s.h.
• Bezpośrednia zmiana przywileju istniejących akcji niemych – wtedy trzeba uwzględnić szczególne prawo głosu wynikające z art. 300⁹⁸ § 6 K.s.h.
• Zwiększenie świadczeń akcjonariusza – jeżeli uchwała dotycząca zmiany umowy nakłada na akcjonariusza dodatkowe obowiązki, zastosowanie może mieć art. 300⁹⁸ § 3 K.s.h.

Ryzyko zaskarżenia uchwały

Nawet jeżeli uchwała nie wymaga zgody wszystkich akcjonariuszy, nie oznacza to, że jest całkowicie wolna od ryzyka. Akcjonariusz może kwestionować uchwałę na zasadach przewidzianych w Kodeksie spółek handlowych, zwłaszcza gdy uważa, że narusza ona umowę spółki, dobre obyczaje, interes spółki albo została podjęta w celu pokrzywdzenia akcjonariusza. Zgodnie z art. 300¹⁰¹ K.s.h. do uchwał akcjonariuszy PSA stosuje się odpowiednio przepisy art. 422–427 K.s.h.

Ryzyko występuje również wtedy, gdy spółka pomija wymagane głosowanie grupy akcjonariuszy akcji jednorodzajowych albo nie uwzględnia prawa głosu przysługującego posiadaczom akcji niemych na podstawie art. 300⁹⁸ § 6 K.s.h. Wadliwy tryb podjęcia uchwały może mieć znaczenie przy ocenie jej zgodności z ustawą.

W podobnych sprawach warto uwzględnić także głosowanie na walnym zgromadzeniu spółki akcyjnej przez akcjonariusza, pamiętając jednak, że szczególne zasady głosowania w PSA wynikają z przepisów właściwych dla tego typu spółki.

W praktyce o ocenie ryzyka decydują szczegóły: uzasadnienie gospodarcze emisji, cena emisyjna, krąg osób obejmujących akcje, poziom uprzywilejowania, wpływ na dotychczasowych akcjonariuszy oraz zgodność uchwały z umową spółki. Emisja przeprowadzona w sposób przejrzysty, na podstawie jasnych postanowień umowy i z racjonalnym celem biznesowym jest zwykle bezpieczniejsza niż emisja przygotowana wyłącznie po to, aby przesunąć zysk do wybranej osoby.

FAQ

Czy wszyscy akcjonariusze z prawem do dywidendy muszą zgodzić się na emisję nowych akcji niemych?

Co do zasady nie. Sam fakt, że nowa emisja zmniejszy udział dotychczasowych akcjonariuszy w przyszłym zysku, nie oznacza automatycznie uszczuplenia ich praw indywidualnych. Inaczej może być, jeżeli umowa spółki przewiduje szczególne zgody albo prawa ochronne. Przy zmianie umowy trzeba także ocenić ewentualny obowiązek oddzielnego głosowania klasowego.

Czy posiadacz akcji niemej głosuje nad emisją nowych akcji niemych?

Zwykle akcja niema nie daje prawa głosu. Posiadacz takiej akcji ma jednak prawo głosu przy głosowaniu nad ograniczeniem lub zniesieniem przywilejów z akcji niemej zgodnie z art. 300⁹⁸ § 6 K.s.h. Sama emisja nowych akcji niemych nie zawsze jest takim ograniczeniem. Niezależnie od tego może powstać konieczność oddzielnego głosowania na podstawie § 4, jeżeli zmiana umowy narusza prawa określonego rodzaju akcji.

Czy emisja akcji z lepszą dywidendą może naruszać prawa dotychczasowych akcjonariuszy?

Może, ale nie w każdym przypadku. Naruszenie jest bardziej prawdopodobne, gdy uchwała łamie umowę spółki, pomija indywidualne prawa inwestora albo bezpośrednio ingeruje w przywileje istniejących akcji. Zwykłe rozwodnienie ekonomiczne nie wystarcza do automatycznego zastosowania wymogu zgody wszystkich akcjonariuszy.

Czy przy emisji nowych akcji uprzywilejowanych można pominąć głosowanie klasowe?

Nie można tego zakładać automatycznie. Wyjątek z art. 300⁹⁸ § 5 K.s.h. dotyczy emisji akcji nieuprzywilejowanych. Jeżeli emisja akcji uprzywilejowanych wymaga zmiany umowy, która narusza prawa akcjonariuszy danego rodzaju akcji, należy rozważyć oddzielne głosowanie zgodnie z § 4.

Co trzeba sprawdzić przed podjęciem uchwały o emisji?

Należy sprawdzić umowę spółki, regulacje dotyczące rodzajów akcji, prawa indywidualne akcjonariuszy, ewentualne prawa poboru i pierwszeństwa, mechanizmy antyrozwodnieniowe oraz wymagane większości głosów. Warto też przygotować biznesowe uzasadnienie emisji i ustalić, czy konieczne jest głosowanie w grupach akcji jednorodzajowych.

Podsumowanie

Emisja nowych akcji niemych z prawem do podwyższonej dywidendy w prostej spółce akcyjnej nie wymaga z samego tego powodu zgody wszystkich posiadaczy dotychczasowych akcji niemych ani wszystkich akcjonariuszy uprawnionych do dywidendy. Zmniejszenie procentowego udziału w przyszłym zysku jest typowym skutkiem emisji i nie jest automatycznie uszczupleniem praw indywidualnych w rozumieniu art. 300⁹⁸ § 3 Kodeksu spółek handlowych.

Decydujące znaczenie ma jednak treść umowy spółki i zakres praw istniejących akcji. Jeżeli zmiana umowy narusza prawa akcjonariuszy określonego rodzaju akcji, może być wymagane oddzielne głosowanie na podstawie art. 300⁹⁸ § 4 K.s.h. Z kolei przy ograniczeniu lub zniesieniu przywilejów akcji niemej trzeba uwzględnić prawo głosu jej akcjonariusza wynikające z § 6. Dopiero po sprawdzeniu tych warunków można ustalić, czy kwalifikowana większość głosów na walnym zgromadzeniu jest wystarczająca.