Aport firmy do spółki cywilnej z żoną

Czy można przekształcić działalność w spółkę cywilną?

Nie ma procedury formalnego przekształcenia jednoosobowej działalności gospodarczej w spółkę cywilną. Spółka cywilna nie jest spółką handlową i nie ma osobowości prawnej ani własnej podmiotowości gospodarczej w takim znaczeniu jak spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Jest to umowa wspólników zawierana na podstawie Kodeksu cywilnego.

W praktyce oznacza to, że jeżeli mąż prowadzi jednoosobową działalność, a chce prowadzić biznes wspólnie z żoną, należy:

• zawrzeć umowę spółki cywilnej między małżonkami,
• zadbać, aby każdy wspólnik miał odpowiedni wpis w CEIDG,
• ustalić wkłady wspólników, w tym ewentualny aport przedsiębiorstwa,
• zgłosić spółkę dla celów NIP, REGON oraz VAT, jeżeli będzie podatnikiem VAT,
• uporządkować umowy z kontrahentami, zezwolenia, licencje, najem, leasing, konta bankowe i kwestie pracownicze.

Jeżeli między małżonkami obowiązuje ustawowa wspólność majątkowa, trzeba dodatkowo przeanalizować, które składniki firmy należą do majątku wspólnego, a które do majątku osobistego. Sam fakt, że działalność jest zarejestrowana na jednego małżonka, nie zawsze oznacza, że wszystkie składniki majątkowe są wyłącznie jego majątkiem osobistym.

Jak założyć spółkę cywilną z żoną?

Umowa spółki cywilnej powinna być stwierdzona pismem. W umowie warto szczegółowo określić co najmniej: wspólników, cel gospodarczy, wkłady, sposób reprezentacji, prowadzenie spraw spółki, udział w zyskach i stratach, zasady wypłat, odpowiedzialność za zobowiązania oraz tryb rozwiązania spółki.

Zgodnie z art. 860 § 1 Kodeksu cywilnego wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w oznaczony sposób, w szczególności przez wniesienie wkładów. Wkład może polegać na przeniesieniu własności rzeczy lub praw albo na świadczeniu usług.

Po zawarciu umowy spółki cywilnej wspólnicy będący osobami fizycznymi ujawniają prowadzenie działalności w formie spółki cywilnej w CEIDG. Sama spółka cywilna uzyskuje odrębny NIP i REGON, ale podatnikami podatku dochodowego pozostają wspólnicy. Dla potrzeb VAT podatnikiem jest co do zasady spółka cywilna.

W praktyce kolejność działań najczęściej wygląda następująco:

1. przygotowanie projektu umowy spółki cywilnej i listy składników wnoszonych aportem,
2. weryfikacja umów z kontrahentami, leasingów, kredytów, najmu, licencji i zezwoleń,
3. zawarcie umowy spółki cywilnej,
4. zgłoszenia w CEIDG przez wspólników,
5. uzyskanie albo aktualizacja NIP i REGON spółki,
6. zgłoszenie VAT-R, jeżeli spółka będzie podatnikiem VAT czynnym lub musi zarejestrować się do VAT,
7. złożenie deklaracji PCC-3 i zapłata PCC od umowy spółki,
8. podpisanie aneksów albo nowych umów z kontrahentami, jeśli są potrzebne.

Zobacz również: przeniesienie samochodów z działalności do spółki cywilnej

Aport przedsiębiorstwa do spółki cywilnej

Aport przedsiębiorstwa oznacza wniesienie do spółki cywilnej zorganizowanego zespołu składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej. Definicję przedsiębiorstwa zawiera art. 55¹ Kodeksu cywilnego. Obejmuje ono w szczególności nazwę przedsiębiorstwa, własność rzeczy, prawa z umów najmu lub dzierżawy, wierzytelności, koncesje i zezwolenia, prawa własności przemysłowej, prawa autorskie, tajemnicę przedsiębiorstwa oraz dokumentację związaną z działalnością.

Czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje zasadniczo wszystko, co wchodzi w jego skład, chyba że co innego wynika z treści czynności albo z przepisów szczególnych. W umowie aportowej nie warto więc poprzestawać na ogólnym stwierdzeniu, że wnoszone jest przedsiębiorstwo. Bezpieczniej sporządzić załącznik z opisem składników majątku, praw, umów, zobowiązań, dokumentacji, wyposażenia, towarów, domen internetowych, kont, znaków towarowych, baz danych i innych elementów firmy.

Trzeba też pamiętać, że spółka cywilna nie ma własnego majątku w sensie majątku odrębnej osoby prawnej. Wkład wniesiony do spółki staje się objęty wspólnością łączną wspólników. Wspólnicy nie mają udziałów w poszczególnych składnikach majątku spółki, dopóki trwa spółka cywilna.

Forma umowy przeniesienia przedsiębiorstwa

Zbycie przedsiębiorstwa, w tym wniesienie go aportem, powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Wynika to z art. 75¹ § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość, konieczna może być forma aktu notarialnego.

W praktyce przy aporcie przedsiębiorstwa do spółki cywilnej warto przygotować dwa dokumenty albo jeden rozbudowany dokument obejmujący oba elementy: umowę spółki cywilnej oraz umowę przeniesienia przedsiębiorstwa jako wkładu. Dokument powinien jasno wskazywać, kiedy następuje przeniesienie przedsiębiorstwa i jakie składniki są objęte aportem.

Jeżeli firma korzysta z leasingu, kredytu, koncesji, zezwoleń, licencji, kont marketplace, domen, oprogramowania lub umów najmu, przed podpisaniem aportu należy sprawdzić, czy regulaminy i umowy pozwalają na przeniesienie praw na wspólników spółki cywilnej albo na korzystanie z nich przez spółkę.

Skutki w VAT

Zgodnie z art. 6 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług przepisów ustawy o VAT nie stosuje się do transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Pojęcie zbycia obejmuje nie tylko sprzedaż, ale również wniesienie przedsiębiorstwa aportem.

Jeżeli więc przedmiotem aportu jest rzeczywiście całe przedsiębiorstwo albo zorganizowana część przedsiębiorstwa, czynność ta co do zasady pozostaje poza VAT. Nie wystawia się wtedy zwykłej faktury VAT z podatkiem należnym. Należy jednak zachować dokumentację pozwalającą wykazać, że przedmiotem aportu był zorganizowany zespół składników zdolny do prowadzenia działalności, a nie przypadkowy zbiór pojedynczych rzeczy.

Jeżeli do spółki cywilnej zostaną wniesione tylko wybrane składniki majątku, na przykład samochód, komputer i towar, bez elementów organizacyjnych pozwalających kontynuować działalność, wyłączenie z art. 6 pkt 1 ustawy o VAT może nie mieć zastosowania. Wtedy skutki VAT trzeba ocenić odrębnie dla każdego składnika.

Warto też sprawdzić ewentualne obowiązki dotyczące korekt podatku naliczonego od środków trwałych lub nieruchomości. Przy zbyciu przedsiębiorstwa albo zorganizowanej części przedsiębiorstwa kwestie te mogą obciążać nabywcę w zakresie przewidzianym przepisami.

Skutki w podatku dochodowym

Wniesienie wkładu niepieniężnego do spółki cywilnej jest przeniesieniem składników majątku do spółki niebędącej osobą prawną. Spółka cywilna nie jest podatnikiem PIT. Podatnikami są jej wspólnicy, którzy rozpoznają przychody i koszty proporcjonalnie do udziału w zysku, chyba że umowa spółki stanowi inaczej.

Na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych istotne jest zwolnienie przewidziane dla przychodów z tytułu przeniesienia własności składników majątku będących przedmiotem wkładu niepieniężnego wnoszonego do spółki niebędącej osobą prawną. Obejmuje ono również wkład wnoszony do spółki cywilnej.

Nie oznacza to jednak, że aport można przygotować dowolnie. Trzeba ustalić wartość wkładów, sposób ujęcia składników w ewidencji środków trwałych, kontynuację amortyzacji, wartość podatkową towarów oraz wpływ aportu na rozliczenia dotychczasowej działalności. Te kwestie zależą od rodzaju składników majątku i sposobu ich dotychczasowego rozliczania.

PCC od umowy spółki cywilnej

Umowa spółki cywilnej podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych. Stawka PCC wynosi 0,5% podstawy opodatkowania, którą przy umowie spółki osobowej jest zasadniczo wartość wkładów wniesionych do spółki. Deklarację PCC-3 składa się i podatek wpłaca co do zasady w terminie 14 dni od zawarcia umowy spółki albo od zmiany umowy zwiększającej podstawę opodatkowania.

Nie należy używać w tym przypadku pojęcia kapitału zakładowego, ponieważ spółka cywilna nie ma kapitału zakładowego. W umowie określa się wkłady wspólników. Jeżeli jeden wspólnik wnosi przedsiębiorstwo, a drugi wkład pieniężny lub pracę, warto precyzyjnie opisać ich wartość oraz wpływ na udział w zyskach i stratach.

Udział małżonków w zyskach i stratach

Zgodnie z art. 867 § 1 Kodeksu cywilnego każdy wspólnik jest uprawniony do równego udziału w zyskach i w tym samym stosunku uczestniczy w stratach, bez względu na rodzaj i wartość wkładu. Umowa spółki może jednak ustalić inne zasady. Można też zwolnić niektórych wspólników od udziału w stratach, ale nie można wyłączyć wspólnika od udziału w zyskach.

Jeżeli mąż wnosi całe przedsiębiorstwo o znacznej wartości, a żona wnosi niższy wkład pieniężny albo przede wszystkim pracę, warto wprost uregulować w umowie proporcje udziału w zyskach i stratach. Możliwe jest także ustalenie innych proporcji na początkowy okres działalności i ich późniejsza zmiana, o ile umowa spółki jasno to przewiduje.

Czy aport zapewnia ciągłość umów z kontrahentami?

To najważniejszy praktyczny problem. Wniesienie przedsiębiorstwa do spółki cywilnej nie jest takim przekształceniem, przy którym z mocy prawa dochodzi do pełnej sukcesji wszystkich praw i obowiązków. Co do zasady aport może objąć prawa wchodzące w skład przedsiębiorstwa, ale nie zawsze wystarczy do przeniesienia całej umowy na nowych wspólników spółki cywilnej.

W przypadku praw z umów trzeba sprawdzić, czy umowa dopuszcza cesję, czy jej zakazuje, albo czy wymaga wcześniejszej zgody kontrahenta. W przypadku obowiązków, długów i zobowiązań wynikających z umów najczęściej potrzebna jest zgoda drugiej strony na przejęcie długu albo odpowiedni aneks obejmujący zmianę strony umowy.

W umowach o charakterze ciągłym, takich jak najem, leasing, stała obsługa klientów, dostawy, dystrybucja, franczyza, umowy IT lub umowy serwisowe, najbezpieczniej przygotować aneksy trójstronne. Powinny one wskazywać, od kiedy działalność wykonują wspólnicy spółki cywilnej, kto odpowiada za wcześniejsze zobowiązania i czy kontrahent wyraża zgodę na kontynuację umowy.

Podobnie należy podejść do zezwoleń, koncesji i decyzji administracyjnych. Nie zawsze przechodzą one wraz z przedsiębiorstwem. W części przypadków przepisy szczególne przewidują sukcesję albo zmianę decyzji, ale w innych konieczne będzie uzyskanie nowego zezwolenia. Warto to zweryfikować przed datą aportu, zwłaszcza gdy bez danego zezwolenia spółka nie mogłaby prowadzić działalności.

Pracownicy, ZUS i odpowiedzialność wspólników

Jeżeli jednoosobowa działalność zatrudnia pracowników, wniesienie przedsiębiorstwa do spółki cywilnej może oznaczać przejście zakładu pracy lub jego części na nowego pracodawcę. Wymaga to odrębnej analizy obowiązków informacyjnych wobec pracowników oraz rozliczeń kadrowo-płacowych.

Wspólnik spółki cywilnej jest płatnikiem składek na własne ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Spółka cywilna może natomiast występować jako płatnik składek za osoby zatrudnione, na przykład pracowników lub zleceniobiorców.

Trzeba również pamiętać o odpowiedzialności. Za zobowiązania spółki cywilnej wspólnicy odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem. W relacji małżonków pozostających we wspólności ustawowej znaczenie mogą mieć również przepisy o odpowiedzialności z majątku wspólnego, dlatego przy większej skali działalności warto rozważyć zabezpieczenia umowne i finansowe.

Podsumowanie

Wniesienie jednoosobowej firmy do spółki cywilnej z żoną może być dobrym sposobem na wspólne prowadzenie biznesu, ale nie jest formalnym przekształceniem działalności. Najpierw trzeba założyć spółkę cywilną, przygotować umowę, określić wkłady i przeprowadzić zgłoszenia rejestrowe oraz podatkowe.

Podatkowo aport całego przedsiębiorstwa zwykle jest korzystniejszy niż sprzedaż pojedynczych składników majątku, ponieważ może pozostawać poza VAT i korzystać ze zwolnienia w PIT. Jednocześnie umowa spółki i wkłady podlegają PCC według stawki 0,5%.

Największego przygotowania wymagają umowy z kontrahentami. Aby zachować ciągłość zleceń, najmu, leasingu, dostaw lub usług, warto wcześniej uzyskać zgody kontrahentów i podpisać aneksy. Bez tego część praw i obowiązków może nie przejść skutecznie na wspólników prowadzących działalność w formie spółki cywilnej.

FAQ

Czy żona musi założyć działalność przed zawarciem spółki cywilnej?

Wspólnikami spółki cywilnej są przedsiębiorcy. Jeżeli żona ma być wspólnikiem prowadzącym działalność gospodarczą, powinna mieć odpowiedni wpis w CEIDG. W praktyce zgłoszenia trzeba zsynchronizować z zawarciem umowy spółki i rozpoczęciem działalności przez spółkę.

Czy można wnieść do spółki cywilnej tylko część firmy?

Tak, ale skutki podatkowe zależą od tego, czy wnoszona część stanowi zorganizowaną część przedsiębiorstwa, czy jedynie pojedyncze składniki majątku. Przy pojedynczych składnikach może pojawić się VAT i inne skutki podatkowe, których nie byłoby przy aporcie całego przedsiębiorstwa lub ZCP.

Czy aport przedsiębiorstwa powoduje zamknięcie jednoosobowej działalności?

Nie automatycznie. Wniesienie przedsiębiorstwa jako wkładu nie zamyka ani nie zawiesza wpisu w CEIDG. Jeżeli przedsiębiorca chce zakończyć dotychczasową działalność albo kontynuować ją wyłącznie jako wspólnik spółki cywilnej, musi odpowiednio zmienić wpis w CEIDG.

Czy umowy z klientami przejdą na spółkę cywilną automatycznie?

Nie zawsze. Prawa z umowy mogą być przenoszone tylko wtedy, gdy umowa lub przepisy tego nie wyłączają. Przeniesienie obowiązków zwykle wymaga zgody kontrahenta. Dlatego przed aportem należy przejrzeć umowy i przygotować aneksy lub zgody.

Czy od aportu przedsiębiorstwa trzeba zapłacić VAT?

Jeżeli aport obejmuje całe przedsiębiorstwo albo zorganizowaną część przedsiębiorstwa, zastosowanie może mieć art. 6 pkt 1 ustawy o VAT, czyli czynność pozostaje poza VAT. Jeżeli aport obejmuje tylko wybrane składniki majątku, skutki VAT trzeba ocenić odrębnie.

Czy przy nierównych wkładach zyski muszą być po połowie?

Nie muszą, ale jeżeli umowa spółki niczego nie zmienia, obowiązuje domyślna zasada równego udziału w zyskach i stratach. Inne proporcje trzeba wyraźnie zapisać w umowie spółki cywilnej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
3. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535
4. Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych, Dz.U. 2000 nr 86 poz. 959
5. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037

Potrzebujesz indywidualnej odpowiedzi? Opisz swoją sytuację w formularzu poniżej. Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.