Jak zmienić udziały w spółce jawnej?

Czym są „udziały” w spółce jawnej?

W spółce jawnej nie występują udziały w takim znaczeniu, jak w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Wspólnik nie posiada pakietu udziałów w kapitale zakładowym, lecz uczestniczy w spółce poprzez przysługujący mu ogół praw i obowiązków. Obejmuje on między innymi prawa majątkowe, udział w zysku, obowiązek uczestniczenia w stratach, a także prawa i obowiązki organizacyjne wynikające z umowy spółki oraz Kodeksu spółek handlowych.

Dlatego w praktyce używane określenie „50% udziałów w spółce jawnej” zwykle oznacza określony w umowie spółki udział w zyskach, stratach albo wartość ekonomiczną uczestnictwa wspólnika. Trzeba jednak ustalić, co dokładnie wynika z umowy spółki: czy chodzi o wkład, udział kapitałowy, udział w zysku, udział w stratach, czy o przeniesienie ogółu praw i obowiązków.

Zgodnie z art. 10 § 1 Kodeksu spółek handlowych ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej może być przeniesiony na inną osobę tylko wtedy, gdy umowa spółki tak stanowi. Co do zasady, potrzebna jest także pisemna zgoda wszystkich pozostałych wspólników, chyba że umowa spółki przewiduje inne zasady.

Czy można przenieść część praw i obowiązków w spółce jawnej?

Najbezpieczniejszy wariant przewidziany w Kodeksie spółek handlowych dotyczy przeniesienia całego ogółu praw i obowiązków wspólnika. Problem pojawia się wtedy, gdy wspólnik chce przekazać tylko część swojego „udziału”, na przykład 20 punktów procentowych na rzecz drugiego wspólnika.

W doktrynie i praktyce rejestrowej przez lata pojawiały się rozbieżności, czy dopuszczalne jest przeniesienie idealnej części ogółu praw i obowiązków wspólnika. Część poglądów dopuszcza taką konstrukcję, jeżeli umowa spółki wyraźnie na to pozwala i pozostali wspólnicy wyrażą zgodę. Inne stanowisko akcentuje integralny charakter ogółu praw i obowiązków, co może prowadzić do zakwestionowania czynności albo problemów przy wpisie w KRS.

W praktyce oznacza to, że darowizna lub sprzedaż części praw w spółce jawnej nie powinna być przygotowywana „na skróty”. Umowa spółki musi być dokładnie przeanalizowana, a jeżeli ma dojść do przeniesienia części uczestnictwa, warto bardzo precyzyjnie opisać zakres zmiany, proporcje udziału w zysku i stratach, zasady reprezentacji oraz odpowiedzialność za zobowiązania.

Należy też pamiętać, że nabywca ogółu praw i obowiązków w spółce osobowej odpowiada solidarnie ze zbywcą za zobowiązania związane z uczestnictwem w spółce oraz za zobowiązania samej spółki w zakresie wynikającym z przepisów. To kolejny powód, dla którego przeniesienie praw powinno być poprzedzone analizą księgową i prawną.

Dlaczego powrót ojca do spółki zwykle nie jest najlepszym rozwiązaniem?

Pomysł, aby ojciec ponownie przystąpił do spółki z udziałem 20%, a po roku przekazał ten udział jednemu z synów, może wydawać się prosty, ale w praktyce komplikuje sprawę. Taki wariant wymagałby zmiany umowy spółki, zgłoszenia zmian do KRS, uregulowania zasad wkładu, udziału w zysku i stratach oraz późniejszego ponownego przeniesienia praw.

Jeżeli ojciec nie chce rzeczywiście wracać do prowadzenia spraw spółki, reprezentowania jej albo ponoszenia odpowiedzialności jako wspólnik, takie rozwiązanie może być sztuczne i niepotrzebnie kosztowne. Wspólnik spółki jawnej odpowiada za zobowiązania spółki na zasadach określonych w Kodeksie spółek handlowych, dlatego formalny powrót do spółki nie powinien służyć wyłącznie technicznemu przesunięciu procentów.

W opisanej sytuacji aktualnymi decydentami są najprawdopodobniej dwaj synowie. Jeżeli obaj są zgodni, że chcą funkcjonować w relacji 50/50, powinni w pierwszej kolejności rozważyć zmianę umowy spółki między sobą, bez ponownego angażowania ojca jako wspólnika.

Najprostsza droga: zmiana umowy spółki jawnej

Jeżeli celem jest to, aby synowie od określonego momentu uczestniczyli w zyskach i stratach po 50%, najczęściej wystarczy odpowiednio zmienić umowę spółki. W spółce jawnej wartość wkładów nie musi odpowiadać udziałowi w zysku. Wspólnicy mogą umownie określić inne proporcje, o ile nie naruszają przepisów bezwzględnie obowiązujących.

Kodeks spółek handlowych przewiduje zasadę, że każdy wspólnik ma prawo do równego udziału w zyskach i uczestniczy w stratach w tym samym stosunku, bez względu na rodzaj i wartość wkładu, chyba że umowa spółki stanowi inaczej. Jeżeli więc umowa obecnie przewiduje proporcje 70/30 albo 80/20, można je zmienić na 50/50.

Zmiana umowy spółki jawnej wymaga zgody wspólników, chyba że sama umowa spółki przewiduje inny tryb jej zmiany. W praktyce przy dwuosobowej spółce, w której obaj synowie chcą tego samego rezultatu, uchwalenie zmiany powinno być możliwe, o ile nie ma dodatkowych ograniczeń w umowie.

W dokumencie zmieniającym umowę spółki warto jasno wskazać:

• od jakiej daty obowiązują nowe proporcje udziału w zysku i stratach,
• czy zmieniają się wkłady wspólników albo tylko podział zysku i strat,
• czy nowe proporcje wpływają na prowadzenie spraw spółki lub reprezentację,
• jak rozliczany jest okres przed wejściem zmiany w życie,
• czy między braćmi ma nastąpić dodatkowe rozliczenie majątkowe.

Forma zmiany umowy i zgłoszenie do KRS

Umowa spółki jawnej powinna być zawarta w formie pisemnej pod rygorem nieważności, chyba że przepisy szczególne albo okoliczności konkretnej sprawy wymagają dalej idącej formy. Zmiana umowy powinna zachować formę przewidzianą dla umowy oraz uwzględniać postanowienia samej umowy spółki.

Jeżeli pierwotna umowa spółki została zawarta w zwykłej formie pisemnej, w typowej sytuacji zmiana również może zostać dokonana pisemnie. Jeżeli jednak umowa była zawarta w formie aktu notarialnego albo konkretna zmiana obejmuje składniki wymagające formy szczególnej, trzeba sprawdzić, czy konieczna będzie forma notarialna.

Po podpisaniu zmiany umowy należy zgłosić odpowiednie dane do Krajowego Rejestru Sądowego. W praktyce zgłoszenie następuje elektronicznie, a do wniosku dołącza się dokument zmiany umowy oraz tekst jednolity umowy, jeżeli jest wymagany. Zakres ujawnianych danych zależy od treści zmiany i aktualnego wpisu spółki.

Rozliczenia podatkowe po zmianie proporcji

Zmiana udziału w zysku i stratach ma znaczenie dla bieżących rozliczeń podatkowych wspólników. Co do zasady przychody, koszty, dochód albo strata powinny być przypisywane wspólnikom zgodnie z obowiązującymi w danym okresie proporcjami.

Jeżeli zmiana ma obowiązywać w trakcie roku obrotowego lub podatkowego, trzeba wyodrębnić okres przed zmianą i po zmianie. Przykładowo: do dnia poprzedzającego wejście zmiany w życie rozliczenia mogą następować według dotychczasowych proporcji, a od daty zmiany według nowych proporcji 50/50.

Jeżeli wspólnicy chcą uniknąć dzielenia roku na dwa okresy, mogą rozważyć ustalenie, że zmiana będzie obowiązywała od pierwszego dnia kolejnego roku obrotowego. Nie zawsze będzie to najlepsze biznesowo, ale często upraszcza księgowość.

Trzeba także odróżnić zmianę podziału zysku od darowizny majątkowej między braćmi. Jeżeli jeden brat ma przekazać drugiemu realną wartość majątkową, może to wymagać odrębnej umowy i oceny skutków podatkowych, w tym podatku od spadków i darowizn albo podatku dochodowego, zależnie od konstrukcji czynności.

Co wybrać w opisanej sytuacji?

Jeżeli chodzi wyłącznie o to, aby od teraz dwaj synowie dzielili zysk i stratę po połowie, najrozsądniejszym rozwiązaniem jest zmiana umowy spółki jawnej i ustalenie proporcji 50/50. To zwykle prostsze, tańsze i mniej ryzykowne niż ponowne przyjmowanie ojca do spółki oraz późniejsze przekazywanie części praw.

Jeżeli natomiast synowie chcą, aby po równo rozkładała się nie tylko przyszła rentowność, ale także dotychczasowa wartość ekonomiczna firmy, konieczne może być dodatkowe rozliczenie między nimi. Może to przybrać postać dopłaty, darowizny, sprzedaży określonych praw albo innego porozumienia, ale wymaga indywidualnej analizy umowy spółki, ksiąg i skutków podatkowych.

Najbezpieczniejsza kolejność działań jest następująca: najpierw analiza aktualnej umowy spółki i wpisu w KRS, następnie ustalenie, czy celem jest tylko podział przyszłych zysków, czy także przeniesienie wartości majątkowej, a dopiero potem przygotowanie zmiany umowy lub odrębnej czynności między wspólnikami.

FAQ

Czy w spółce jawnej można mieć procentowe udziały?

Potocznie tak się mówi, ale prawnie nie są to udziały takie jak w spółce z o.o. W spółce jawnej trzeba sprawdzić, czy dany procent oznacza udział w zysku, udział w stratach, wkład, udział kapitałowy czy ogół praw i obowiązków wspólnika.

Czy ojciec musi wracać do spółki, aby synowie mieli po 50%?

Najczęściej nie. Jeżeli synowie są obecnie wspólnikami i obaj zgadzają się na proporcję 50/50, zwykle wystarczy zmienić umowę spółki w zakresie udziału w zyskach i stratach oraz zgłosić zmianę do KRS.

Czy można darować 20% praw w spółce jawnej?

To zależy od treści umowy spółki i przyjętej konstrukcji prawnej. Przeniesienie części ogółu praw i obowiązków jest zagadnieniem spornym, dlatego taka darowizna może być bardziej ryzykowna niż zmiana umowy spółki.

Czy zmiana udziału w zysku wymaga aktu notarialnego?

Nie zawsze. W typowej spółce jawnej wystarcza forma pisemna, ale trzeba sprawdzić pierwotną formę umowy i treść planowanej zmiany. Jeżeli umowa była zawarta w szczególnej formie albo zmiana dotyczy składników wymagających takiej formy, może być potrzebny notariusz.

Od kiedy działa nowy podział zysków?

Od daty wskazanej w zmianie umowy spółki, o ile zmiana została skutecznie dokonana. Dla celów księgowych i podatkowych najlepiej jednoznacznie ustalić dzień wejścia zmiany w życie, aby prawidłowo podzielić przychody i koszty.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji najprostsze rozwiązanie zwykle nie polega na ponownym przyjęciu ojca do spółki i późniejszej darowiźnie części praw. Jeżeli synowie chcą działać po równo, w pierwszej kolejności należy rozważyć zmianę umowy spółki jawnej i ustalenie udziału w zysku oraz stratach na poziomie 50/50.

Przeniesienie części ogółu praw i obowiązków może być możliwe tylko przy odpowiednich postanowieniach umowy spółki i zgodzie wspólników, ale pozostaje rozwiązaniem bardziej ryzykownym. Dlatego przed podpisaniem dokumentów warto ustalić, czy chodzi o przyszły podział zysków, czy także o wyrównanie wartości majątkowej otrzymanej wcześniej od ojca.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych, Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037 ze zm.
2. Postanowienie Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 13 maja 2009 r., sygn. akt VIII Ga 23/09

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.