Jak wyjść z jednoosobowej spółki z o.o. i ograniczyć ZUS

Dlaczego jedyny wspólnik spółki z o.o. podlega ZUS?

Jeżeli posiada Pani 100% udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, jest Pani tzw. jedynym wspólnikiem spółki z o.o. Taki status ma istotne skutki w ZUS. Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uznają wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność.

W praktyce oznacza to, że obowiązek ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego nie zależy od tego, czy faktycznie kierowała Pani spółką, podpisywała umowy, osiągała dochody albo wiedziała o zaległościach. Decydujący jest formalny status jedynego wspólnika, choć w konkretnych przypadkach trzeba jeszcze ocenić ewentualne zbiegi tytułów ubezpieczeniowych, np. zatrudnienie na umowę o pracę.

Z orzecznictwa wynika, że samo posiadanie statusu wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. może przesądzać o podleganiu ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej. Tak wskazał m.in. Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. III AUa 257/18.

Trzeba też odróżnić dwa rodzaje długów. Długi samej spółki są co do zasady długami spółki jako odrębnej osoby prawnej. Natomiast składki należne z tytułu bycia jedynym wspólnikiem są Pani osobistym obowiązkiem wobec ZUS jako ubezpieczonej i płatnika własnych składek.

Czy można zrezygnować z udziałów w spółce?

Nie. Wspólnik spółki z o.o. nie składa rezygnacji z udziałów tak jak członek zarządu może złożyć rezygnację z funkcji. Udziały są prawem majątkowym. Aby przestać być wspólnikiem, trzeba doprowadzić do skutecznego rozporządzenia udziałami albo do zakończenia bytu spółki.

Mąż jako prezes nie musi Pani wypisywać ze spółki, bo przepisy nie przewidują takiej czynności. Może natomiast utrudniać zgłoszenie zmian do KRS, wydanie dokumentów lub bieżące prowadzenie spraw. W takiej sytuacji kluczowe jest wykorzystanie uprawnień właścicielskich, które przysługują Pani jako wspólnikowi posiadającemu 100% udziałów.

Jeżeli jest Pani jedynym wspólnikiem, może Pani wykonywać uprawnienia zgromadzenia wspólników. W wielu sytuacjach pozwala to odwołać dotychczasowego prezesa i powołać nowy zarząd, np. siebie albo zaufaną osobę. Należy jednak sprawdzić umowę spółki, bo może ona przewidywać szczególne zasady powoływania organów, ograniczenia zbywania udziałów lub wymóg zgody spółki na sprzedaż udziałów.

Sprzedaż albo darowizna udziałów

Najprostszym sposobem wyjścia ze spółki jest zbycie wszystkich udziałów innej osobie. Może to być sprzedaż, darowizna albo inna umowa przenosząca udziały. Co do zasady umowa zbycia udziałów w spółce z o.o. wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. W spółkach zakładanych przez system S24 możliwe są także czynności w tym systemie, jeżeli spełnione są warunki techniczne i prawne przewidziane dla takiej procedury.

Przed podpisaniem umowy trzeba sprawdzić umowę spółki. Może ona uzależniać sprzedaż udziałów od zgody spółki albo wprowadzać prawo pierwszeństwa. Zignorowanie takich postanowień może spowodować spór co do skuteczności transakcji.

Po zbyciu udziałów trzeba zawiadomić spółkę i przedłożyć dowód przejścia udziałów. Dopiero od chwili skutecznego zawiadomienia spółki nabywca może wykonywać prawa wspólnika wobec spółki. Następnie należy uporządkować dokumenty w KRS, w tym listę wspólników i dane dotyczące ewentualnego jedynego wspólnika.

Jeżeli celem jest jedynie utrata statusu jedynego wspólnika, można rozważyć zbycie części udziałów. Nie ma jednak bezpiecznej, uniwersalnej liczby procentów, która zawsze wystarczy. Przeniesienie udziałów powinno być rzeczywiste, a drugi wspólnik powinien mieć realne prawa korporacyjne i ekonomiczne. Pozorne przekazanie symbolicznego udziału wyłącznie po to, aby uniknąć ZUS, może zostać zakwestionowane.

Odwołanie prezesa i przejęcie kontroli nad spółką

Jeżeli mąż jest prezesem, ale nie jest wspólnikiem, jego pozycja w spółce wynika z pełnienia funkcji w zarządzie. Jako wspólniczka posiadająca 100% udziałów może Pani co do zasady podjąć uchwałę o jego odwołaniu oraz powołać nowy zarząd. Trzeba jednak każdorazowo sprawdzić umowę spółki i aktualny odpis KRS.

Po powołaniu nowego zarządu można złożyć wniosek do KRS o ujawnienie zmian. Jeżeli spółka była obsługiwana w systemie S24, część czynności może być możliwa elektronicznie. W innych przypadkach korzysta się z Portalu Rejestrów Sądowych. Sam wpis w KRS nie zawsze tworzy zmianę, ale jest bardzo ważny dowodowo i praktycznie, bo pokazuje kontrahentom, urzędom i bankom, kto reprezentuje spółkę.

Przejęcie kontroli nad zarządem bywa konieczne, gdy trzeba podpisać dokumenty do KRS, złożyć zaległe sprawozdania, zgłosić zmiany w ZUS, przygotować sprzedaż udziałów albo rozpocząć likwidację. Jeżeli mąż wykorzystywał spółkę bez Pani wiedzy, warto także zabezpieczyć dokumenty księgowe, korespondencję, dostęp do rachunku bankowego i historię działań zarządu.

Likwidacja spółki jako rozwiązanie ostateczne

Jeżeli nie ma realnego nabywcy udziałów albo nie chce Pani pozostawiać spółki w obrocie, można rozważyć likwidację. Wymaga to podjęcia odpowiedniej uchwały, powołania likwidatora, zgłoszenia otwarcia likwidacji do KRS, przeprowadzenia czynności likwidacyjnych, zaspokojenia albo zabezpieczenia wierzycieli oraz złożenia wniosku o wykreślenie spółki z rejestru.

Likwidacja zwykle trwa co najmniej kilka miesięcy i wymaga uporządkowania księgowości. Nie jest to narzędzie natychmiastowego wypisania wspólnika z ZUS. Do czasu skutecznej utraty statusu jedynego wspólnika albo wykreślenia spółki z KRS problem bieżących obowiązków może nadal wymagać reakcji.

Jeżeli spółka ma zaległości publicznoprawne, nie należy jej porzucać. Brak działań może pogłębiać problemy, zwłaszcza gdy nie są składane deklaracje, sprawozdania finansowe lub wnioski do rejestru.

Co zrobić z zaległymi składkami w ZUS?

Wyjście ze spółki albo sprzedaż udziałów nie kasuje automatycznie zaległych składek powstałych za okres, w którym była Pani jedynym wspólnikiem. ZUS może dochodzić należności głównej, odsetek i kosztów egzekucyjnych, jeżeli doszło do egzekucji.

Warto ustalić w ZUS dokładny stan konta, okresy zaległości, podstawę naliczenia składek oraz to, czy były składane zgłoszenia i deklaracje. Jeżeli kwota jest wysoka, można rozważyć wniosek o rozłożenie zadłużenia na raty lub odroczenie terminu płatności. Umorzenie należności jest rozwiązaniem wyjątkowym i zależy od przesłanek ustawowych oraz oceny ZUS.

Jeżeli została Pani wprowadzona w błąd przez męża, można rozważyć także roszczenia cywilne wobec niego, a przy podejrzeniu przestępstwa zawiadomienie organów ścigania. Nie zastąpi to jednak działań wobec ZUS i KRS, dlatego obie ścieżki trzeba prowadzić równolegle.

Jakie kroki podjąć w praktyce?

Najpierw należy pobrać aktualny odpis KRS i umowę spółki. Następnie trzeba ustalić, kto jest w zarządzie, czy spółka ma zaległe sprawozdania, jakie są zapisy o zbywaniu udziałów oraz czy istnieją dokumenty księgowe.

Drugim krokiem jest wybór strategii: sprzedaż wszystkich udziałów, sprzedaż lub darowizna realnej części udziałów, zmiana zarządu, likwidacja spółki albo połączenie tych działań. W sprawach spornych często najpierw trzeba odwołać dotychczasowy zarząd, aby odzyskać kontrolę nad dokumentami i zgłoszeniami.

Trzecim krokiem jest uporządkowanie sytuacji w ZUS. Po utracie statusu jedynego wspólnika należy dopilnować wyrejestrowań i dokumentów rozliczeniowych. Jeżeli pozostają zaległości, trzeba zdecydować, czy składać wniosek o raty, kwestionować część naliczeń, czy prowadzić rozmowy z ZUS w innym trybie.

FAQ

Czy mąż jako prezes może mnie wypisać ze spółki?

Nie w takim sensie, jak często rozumieją to wspólnicy. Bycie wspólnikiem wynika z posiadania udziałów. Aby przestać być wspólnikiem, trzeba udziały skutecznie zbyć, umorzyć albo doprowadzić do likwidacji spółki.

Czy sprzedaż jednego udziału wystarczy, aby nie płacić ZUS?

Nie zawsze będzie to bezpieczne. Drugi wspólnik powinien być rzeczywisty, a nie pozorny. Jeżeli przeniesienie udziałów ma wyłącznie sztuczny charakter, ZUS może kwestionować skutki takiej czynności. Warto zadbać o realny charakter transakcji i pełną dokumentację.

Czy wpis w KRS decyduje o tym, kiedy przestaję być wspólnikiem?

Co do zasady sama sprzedaż udziałów jest skuteczna zgodnie z umową i przepisami, a wobec spółki po jej zawiadomieniu oraz przedstawieniu dowodu przejścia udziałów. Wpis w KRS ma jednak bardzo duże znaczenie praktyczne i powinien zostać niezwłocznie uporządkowany.

Czy mogę sama odwołać prezesa, jeśli mam 100% udziałów?

Zwykle tak, ponieważ jedyny wspólnik wykonuje uprawnienia zgromadzenia wspólników. Trzeba jednak sprawdzić umowę spółki, sposób podejmowania uchwał i wymogi zgłoszenia zmiany do KRS.

Czy po wyjściu ze spółki ZUS umorzy stare składki?

Nie automatycznie. Utrata statusu jedynego wspólnika działa przede wszystkim na przyszłość. Zaległości za wcześniejsze okresy trzeba wyjaśnić z ZUS, a w razie potrzeby złożyć wniosek o raty, odroczenie albo wyjątkowo umorzenie.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji najważniejsze jest szybkie oddzielenie dwóch problemów: bieżącego statusu jedynego wspólnika oraz zaległości, które już powstały. Z bycia wspólnikiem nie można zrezygnować jednostronnym oświadczeniem. Trzeba skutecznie zbyć udziały, doprowadzić do realnej zmiany wspólników albo rozpocząć likwidację spółki.

Jeżeli mąż jako prezes blokuje działania, warto rozważyć odwołanie go z zarządu i powołanie osoby, która uporządkuje sprawy spółki. Równolegle trzeba ustalić stan zadłużenia w ZUS i podjąć decyzję, czy składać wniosek o raty, kwestionować naliczenia lub dochodzić roszczeń od osoby, która faktycznie doprowadziła do problemu.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887

2. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych, t.j. Dz.U. 2024 poz. 18

3. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

4. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt III AUa 257/18

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.