Czy szkolenia dla przedsiębiorcy są obowiązkowe?

Czy sama działalność gospodarcza oznacza obowiązek szkoleń?

Nie. Sam fakt prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej nie oznacza, że przedsiębiorca musi wykupić szkolenie BHP, szkolenie przeciwpożarowe, szkolenie z pierwszej pomocy albo szkolenie z naboru pracowników oferowane przez prywatną firmę. Obowiązek prawny musi wynikać z przepisu, decyzji właściwego organu, warunków konkretnej umowy albo charakteru wykonywanej pracy.

Jeżeli przedsiębiorca nikogo nie zatrudnia na podstawie stosunku pracy, nie jest pracodawcą w rozumieniu Kodeksu pracy. W takiej sytuacji przepisy pracownicze o szkoleniach BHP, badaniach profilaktycznych i obowiązkach informacyjnych wobec pracowników zasadniczo go nie obejmują.

Nie oznacza to, że każde szkolenie jest zbędne. Może być przydatne organizacyjnie albo wymagane przez kontrahenta, branżę, przepisy szczególne lub warunki wykonywania określonych robót. Nie jest jednak prawdą, że każda osoba prowadząca firmę musi automatycznie kupować szkolenia wskazywane w rozmowie telefonicznej.

Kiedy przedsiębiorca staje się pracodawcą?

Przedsiębiorca staje się pracodawcą wtedy, gdy zatrudnia pracownika, czyli osobę wykonującą pracę w ramach stosunku pracy. Chodzi w szczególności o umowę o pracę, powołanie, wybór, mianowanie albo spółdzielczą umowę o pracę.

Zgodnie z art. 3 Kodeksu pracy pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników. Jeżeli zatem osoba prowadząca działalność gospodarczą zatrudnia choćby jednego pracownika, ma obowiązki pracodawcy.

Inaczej należy oceniać współpracę z osobą wykonującą zlecenie, umowę o dzieło, kontrakt B2B albo okazjonalną pomoc członka rodziny, o ile w rzeczywistości nie jest to stosunek pracy. Sama umowa cywilnoprawna nie tworzy automatycznie pełnego katalogu obowiązków pracodawcy, ale nie zwalnia organizującego pracę z dbałości o bezpieczne warunki jej wykonywania.

Obowiązkowe szkolenia BHP dla pracownika i pracodawcy

Jeżeli przedsiębiorca zatrudnia pracownika, musi zapewnić mu przeszkolenie w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy przed dopuszczeniem do pracy. Pracodawca nie może dopuścić pracownika do wykonywania pracy, do której pracownik nie ma wymaganych kwalifikacji, potrzebnych umiejętności oraz dostatecznej znajomości przepisów i zasad BHP.

Szkolenia BHP odbywają się w czasie pracy i na koszt pracodawcy. Co do zasady obejmują szkolenie wstępne oraz szkolenia okresowe. Zakres, forma i częstotliwość szkoleń zależą od rodzaju stanowiska, warunków pracy i poziomu zagrożeń.

Pracodawca również ma obowiązek odbyć szkolenie w dziedzinie BHP w zakresie niezbędnym do wykonywania ciążących na nim obowiązków. Dotyczy to w szczególności osoby fizycznej, która zatrudnia pracowników i samodzielnie organizuje im pracę.

W aktualnym stanie prawnym trzeba pamiętać o szczególnym wyjątku dotyczącym niektórych pracowników administracyjno-biurowych. Szkolenie okresowe nie jest wymagane dla pracownika na stanowisku administracyjno-biurowym, jeżeli rodzaj przeważającej działalności pracodawcy znajduje się w grupie działalności, dla której ustalono nie wyższą niż trzecia kategorię ryzyka, chyba że z oceny ryzyka zawodowego wynika potrzeba przeprowadzenia takiego szkolenia.

Pierwsza pomoc, ewakuacja i ochrona przeciwpożarowa

Pracodawca musi zapewnić środki niezbędne do udzielania pierwszej pomocy w nagłych wypadkach, zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników. Ma także obowiązek wyznaczyć pracowników do udzielania pierwszej pomocy oraz do wykonywania działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników.

Działania te powinny być dostosowane do rodzaju i zakresu prowadzonej działalności, liczby zatrudnionych pracowników, liczby innych osób przebywających na terenie zakładu pracy oraz rodzaju i poziomu występujących zagrożeń.

Nie każda telefoniczna propozycja szkolenia przeciwpożarowego oznacza, że przedsiębiorca musi kupić konkretną usługę od danej firmy. Pracodawca powinien natomiast realnie wykonać obowiązki wynikające z przepisów: wyznaczyć odpowiednie osoby, zapewnić im przygotowanie adekwatne do zagrożeń i przekazać pracownikom wymagane informacje.

Czy trzeba szkolić z naboru pracowników?

Nie ma ogólnego przepisu, który nakazywałby każdemu przedsiębiorcy odbycie prywatnego szkolenia z naboru pracowników. Rekrutacja pracowników wiąże się jednak z obowiązkami prawnymi, zwłaszcza w zakresie równego traktowania, zakazu dyskryminacji, ochrony danych osobowych oraz prawidłowego gromadzenia dokumentacji.

Szkolenie z rekrutacji może być użyteczne, ale co do zasady jest decyzją biznesową, a nie powszechnym obowiązkiem wynikającym z prawa pracy. Inaczej może być, gdy wynika to z umowy, procedur wewnętrznych, wymogów certyfikacyjnych albo specyfiki działalności.

Umowy cywilnoprawne, B2B i prace niebezpieczne

Przedsiębiorca, który nie zatrudnia pracowników, ale wykonuje prace na rzecz innego podmiotu, może spotkać się z wymaganiem odbycia szkolenia BHP lub przedstawienia aktualnych badań. Takie wymaganie może wynikać z umowy, regulaminu zakładu, zasad wejścia na teren budowy, zakładu produkcyjnego albo innego miejsca o podwyższonym ryzyku.

Stanowisko Głównego Inspektoratu Pracy wskazuje, że jeżeli rodzaj wykonywanej pracy, stopień zagrożeń związanych z warunkami pracy lub przebieg procesów uzasadniają dopuszczanie wyłącznie osób o odpowiednim stanie zdrowia i przeszkolonych z BHP, to podmiot organizujący pracę może wymagać od osoby wykonującej pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej poddania się badaniu lekarskiemu lub szkoleniu BHP.

W praktyce dotyczy to przede wszystkim prac technicznych, budowlanych, produkcyjnych, magazynowych, transportowych albo prac wykonywanych na terenie cudzego zakładu. Wymaganie takie powinno być jednak związane z realnym ryzykiem lub warunkami współpracy, a nie z samym faktem prowadzenia działalności gospodarczej.

Jak reagować na telefoniczne oferty obowiązkowych szkoleń?

Przede wszystkim nie należy zakładać, że rozmówca ma rację tylko dlatego, że powołuje się na przepisy. Prywatna firma szkoleniowa nie jest organem administracji i nie może sama ustanowić obowiązku szkolenia dla wszystkich przedsiębiorców.

Przed wyrażeniem zgody na usługę warto poprosić o przesłanie oferty na piśmie, wskazanie podstawy prawnej, pełnej ceny, zakresu szkolenia, danych organizatora oraz informacji, czy zawierana jest umowa. Jeżeli rozmowa ma prowadzić do zawarcia odpłatnej umowy, warunki powinny być jasne i możliwe do udowodnienia.

Jeżeli przedsiębiorca nie zamawiał usługi albo został wprowadzony w błąd co do istnienia obowiązku prawnego, warto zachować nagrania, e-maile, faktury, notatki z rozmów i korespondencję. W przypadku sporu znaczenie będzie miało to, czy doszło do skutecznego zawarcia umowy, jaki był jej przedmiot i czy druga strona rzetelnie informowała o podstawach obowiązku.

FAQ

Czy przedsiębiorca bez pracowników musi odbyć szkolenie BHP?

Co do zasady nie. Jeżeli nie zatrudnia pracowników i nie wykonuje prac, dla których szkolenie wynika z odrębnych przepisów, umowy albo wymogów organizatora pracy, nie ma powszechnego obowiązku odbywania szkolenia BHP tylko dlatego, że prowadzi działalność gospodarczą.

Czy pracodawca musi przejść szkolenie BHP?

Tak, jeżeli zatrudnia pracowników, powinien odbyć szkolenie w dziedzinie BHP w zakresie potrzebnym do wykonywania obowiązków pracodawcy. Szkolenie to powinno być okresowo powtarzane zgodnie z zasadami właściwymi dla danego rodzaju obowiązków.

Czy szkolenie z pierwszej pomocy jest obowiązkowe?

Pracodawca musi zapewnić organizację pierwszej pomocy i wyznaczyć osoby do jej udzielania. Zakres przygotowania tych osób powinien odpowiadać rodzajowi działalności, liczbie zatrudnionych i poziomowi zagrożeń. Nie oznacza to automatycznie obowiązku zakupu konkretnego kursu od firmy, która dzwoni z ofertą.

Czy prywatna firma może nałożyć na mnie obowiązek szkolenia?

Nie. Prywatna firma może złożyć ofertę, ale nie może sama ustanowić obowiązku prawnego. Obowiązek może wynikać z przepisów, umowy, warunków współpracy lub decyzji właściwego organu, a nie z samego telefonu sprzedażowego.

Co zrobić, gdy otrzymałem fakturę za szkolenie, którego nie zamawiałem?

Warto pisemnie zakwestionować fakturę, zażądać wskazania podstawy zawarcia umowy i zachować całą korespondencję. Jeżeli doszło do wprowadzenia w błąd co do obowiązku prawnego, może to mieć znaczenie przy ocenie skuteczności umowy i zasadności żądania zapłaty.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.
• Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy.
• Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej.
• Pismo Głównego Inspektoratu Pracy, nr GNP/426/4560-364/07/PE.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.