Dywidenda przy sprzedaży udziałów w spółce z o.o.

Kto ma prawo do dywidendy po sprzedaży udziałów?

W sporze opisanym w pytaniu kupujący ma rację tylko częściowo. Ma rację co do tego, że zgodnie z art. 193 Kodeksu spółek handlowych uprawnionymi do dywidendy za dany rok obrotowy są wspólnicy, którym udziały przysługują w dniu powzięcia uchwały o podziale zysku. Jeżeli umowa spółki upoważnia zgromadzenie wspólników do określenia dnia dywidendy, lista uprawnionych może być ustalana według tego dnia.

Nie oznacza to jednak, że sprzedający i kupujący nie mogą w umowie sprzedaży udziałów uregulować ekonomicznego rozliczenia dywidendy między sobą. Trzeba jedynie prawidłowo nazwać ten mechanizm. Czym innym jest roszczenie o wypłatę dywidendy wobec spółki, a czym innym zobowiązanie kupującego do przekazania sprzedającemu części kwoty, którą kupujący otrzyma od spółki.

Jeżeli udziały przejdą na kupującego przed uchwałą o podziale zysku albo przed dniem dywidendy, a nabycie będzie skuteczne wobec spółki, to spółka zasadniczo powinna wypłacić dywidendę kupującemu. Skuteczność przejścia udziału wobec spółki wymaga zawiadomienia spółki i przedstawienia dowodu przejścia udziału, co wynika z art. 187 § 1 K.s.h..

Znaczenie dnia uchwały i dnia dywidendy

Dywidenda w spółce z o.o. nie powstaje automatycznie z samego faktu wypracowania zysku. Najpierw zwyczajne zgromadzenie wspólników zatwierdza sprawozdanie finansowe i podejmuje uchwałę o podziale zysku. Zwyczajne zgromadzenie wspólników powinno odbyć się w terminie sześciu miesięcy po upływie każdego roku obrotowego.

Jeżeli umowa spółki nie przewiduje odrębnego dnia dywidendy, decyduje dzień podjęcia uchwały o podziale zysku. Jeżeli natomiast umowa spółki pozwala zgromadzeniu wspólników wyznaczyć dzień dywidendy, ten dzień powinien zostać określony zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, a lista uprawnionych do dywidendy będzie oceniana według tej daty.

W praktyce oznacza to, że data zawarcia umowy sprzedaży udziałów, data zapłaty ceny, data zawiadomienia spółki oraz data uchwały o podziale zysku mogą mieć zasadnicze znaczenie. Jeżeli umowa sprzedaży udziałów przewiduje, że własność udziałów przechodzi dopiero po zapłacie całej ceny, należy sprawdzić, czy warunek zapłaty został spełniony przed dniem istotnym dla dywidendy.

Czy sprzedający może zachować dywidendę za okres sprzed sprzedaży?

Sprzedający może chcieć zachować ekonomiczną korzyść z zysku wypracowanego w czasie, gdy był wspólnikiem. Jest to biznesowo zrozumiałe, zwłaszcza gdy cena udziałów była kalkulowana bez uwzględnienia przyszłej wypłaty zysku. Trzeba jednak oddzielić rozliczenie ekonomiczne od ustawowego uprawnienia do wypłaty dywidendy przez spółkę.

Zapis typu: „sprzedającemu przysługuje prawo do dywidendy za rok obrotowy, proporcjonalnie do dnia przeniesienia udziałów” może być ryzykowny, jeżeli sugeruje, że spółka ma wypłacić dywidendę byłemu wspólnikowi mimo tego, że w dniu uchwały albo w dniu dywidendy nie jest on już wspólnikiem. Taki zapis warto zastąpić klauzulą rozliczeniową między stronami.

Bezpieczniejsza konstrukcja może polegać na tym, że kupujący zobowiązuje się zapłacić sprzedającemu określoną kwotę odpowiadającą całości albo części dywidendy otrzymanej za wskazany rok obrotowy. Strony mogą też odpowiednio podwyższyć cenę sprzedaży udziałów, jeżeli chcą, aby przyszła dywidenda pozostała ekonomicznie po stronie kupującego.

Jak sformułować zapis w umowie sprzedaży udziałów?

Jeżeli celem stron jest to, aby sprzedający otrzymał równowartość dywidendy za okres do dnia sprzedaży, zapis powinien wyraźnie wskazywać, że jest to zobowiązanie kupującego wobec sprzedającego. Wtedy spółka nadal wypłaca dywidendę osobie uprawnionej według Kodeksu spółek handlowych, a strony rozliczają się między sobą na podstawie umowy sprzedaży udziałów.

W praktyce warto określić co najmniej: rok obrotowy, którego dotyczy rozliczenie, sposób obliczenia kwoty, termin zapłaty przez kupującego, warunek powstania obowiązku zapłaty oraz dokumenty potwierdzające wysokość otrzymanej dywidendy. Jeżeli rozliczenie ma być proporcjonalne, trzeba wskazać, czy proporcja liczona jest według dni kalendarzowych, miesięcy, dnia podpisania umowy, dnia zapłaty ceny czy dnia skutecznego przejścia udziałów.

Przykładowo zamiast wskazywać, że „sprzedającemu przysługuje prawo do dywidendy”, można użyć konstrukcji: „jeżeli po dniu zawarcia umowy kupujący otrzyma od spółki dywidendę za rok obrotowy wskazany w umowie, kupujący zapłaci sprzedającemu kwotę odpowiadającą ustalonej części tej dywidendy, w terminie określonym w umowie”. Ostateczna treść powinna być dopasowana do konkretnej transakcji.

Co z dywidendą już uchwaloną przed sprzedażą udziałów?

Jeżeli uchwała o podziale zysku została podjęta przed sprzedażą udziałów, wierzytelność o wypłatę dywidendy zasadniczo powstaje po stronie osoby uprawnionej według daty wskazanej w Kodeksie spółek handlowych i uchwale. W takiej sytuacji późniejsza sprzedaż udziałów nie musi powodować przejścia na nabywcę już skonkretyzowanej wierzytelności o wypłatę dywidendy.

Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt II CSK 776/13. Wskazano, że wraz z nabyciem praw udziałowych w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością nie przechodzą automatycznie na nabywcę wszelkie inne wierzytelności przysługujące zbywcy wobec spółki. Może to dotyczyć między innymi dywidendy już uchwalonej przed zbyciem udziałów.

Dlatego przed podpisaniem umowy sprzedaży udziałów należy ustalić, czy zysk za poprzednie lata był już podzielony, czy dywidenda została uchwalona, czy została wypłacona oraz czy istnieją inne wierzytelności wspólnika wobec spółki, na przykład z tytułu zwrotu dopłat.

Odpowiedź na pytanie: kto ma rację?

Kupujący ma rację, że spółka nie może dowolnie pominąć art. 193 Kodeksu spółek handlowych i wypłacić dywidendy osobie, która nie jest uprawniona według zasad ustawowych oraz postanowień umowy spółki. Jeżeli w dniu uchwały albo w prawidłowo określonym dniu dywidendy wspólnikiem będzie kupujący, to zasadniczo on będzie adresatem wypłaty ze strony spółki.

Sprzedający ma jednak rację, że strony mogą w umowie sprzedaży udziałów ustalić odrębne rozliczenie ekonomiczne. Taki zapis nie powinien być przedstawiany jako ustawowe prawo sprzedającego do dywidendy od spółki, lecz jako zobowiązanie kupującego do rozliczenia się ze sprzedającym po otrzymaniu dywidendy albo jako element kalkulacji ceny sprzedaży udziałów.

Najlepszym rozwiązaniem jest doprecyzowanie umowy. Jeżeli kupujący nie akceptuje rozliczenia dywidendy na rzecz sprzedającego, sprzedający może negocjować wyższą cenę udziałów albo żądać jasnego wyłączenia przyszłych roszczeń, aby uniknąć sporu po podjęciu uchwały o podziale zysku.

FAQ

Czy umowa sprzedaży udziałów może zmienić osobę uprawnioną do dywidendy wobec spółki?

Co do zasady nie w taki sposób, aby spółka musiała pominąć zasady wynikające z Kodeksu spółek handlowych i umowy spółki. Umowa sprzedaży udziałów może natomiast tworzyć zobowiązanie między sprzedającym i kupującym, na przykład obowiązek przekazania części otrzymanej dywidendy.

Czy dywidendę można podzielić proporcjonalnie do okresu posiadania udziałów?

Można tak rozliczyć się umownie między stronami transakcji. Nie jest to jednak ustawowy sposób ustalenia, komu spółka ma wypłacić dywidendę. Proporcja powinna być dokładnie opisana w umowie, aby nie było wątpliwości, od jakiej daty i według jakiej metody jest liczona.

Co jeśli kupujący nie zapłaci całej ceny przed uchwałą o dywidendzie?

Jeżeli umowa przewiduje, że udziały przechodzą dopiero po pełnej zapłacie ceny, a warunek nie został spełniony przed dniem istotnym dla dywidendy, trzeba ocenić, kto w tym dniu był wspólnikiem uprawnionym wobec spółki. Znaczenie ma także to, czy spółka została skutecznie zawiadomiona o przejściu udziałów.

Czy sprzedający powinien podwyższyć cenę udziałów o spodziewaną dywidendę?

To często praktyczne rozwiązanie, jeżeli sprzedający nie chce zostawiać kupującemu całej ekonomicznej korzyści z zysku wypracowanego przed sprzedażą. Alternatywą jest szczegółowa klauzula rozliczeniowa, która zobowiązuje kupującego do zapłaty określonej kwoty po otrzymaniu dywidendy.

Czy sprzedaż udziałów wymaga szczególnej formy?

Tak. Zbycie udziału w spółce z o.o. powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, chyba że w konkretnym przypadku zastosowanie mają szczególne regulacje. Dodatkowo umowa spółki może przewidywać ograniczenia zbycia udziałów, na przykład konieczność uzyskania zgody spółki.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt II CSK 776/13

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.