Jak wyjść z zadłużonej spółki z o.o.?

Najpierw ustal, za czyj dług odpowiadasz

W opisanej sytuacji kluczowe jest rozdzielenie odpowiedzialności wspólnika, odpowiedzialności członka zarządu oraz ewentualnej odpowiedzialności osobistej wynikającej z umów z bankiem. Samo posiadanie udziałów w spółce z o.o. zasadniczo nie oznacza odpowiedzialności wspólnika za długi spółki. Inaczej jest jednak wtedy, gdy wspólnik podpisał z bankiem osobną umowę, poręczył kredyt, przystąpił do długu albo występuje jako współdłużnik solidarny.

Sprzedaż udziałów, umorzenie udziałów ani rezygnacja z funkcji prezesa nie zwolnią automatycznie z takiego osobistego zobowiązania wobec banku lub funduszu, który nabył wierzytelność. W tym zakresie potrzebna może być zgoda wierzyciela, ugoda, zwolnienie z długu albo inna czynność przewidziana w dokumentach kredytowych.

Osobno trzeba ocenić odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania spółki. Jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, wierzyciel może próbować dochodzić zapłaty od członków zarządu na podstawie art. 299 Kodeksu spółek handlowych. Członek zarządu może bronić się m.in. wykazując, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości albo że brak takiego wniosku nie spowodował szkody wierzyciela.

Sprzedaż udziałów w spółce z o.o.

Najprostszym sposobem wyjścia ze spółki jest sprzedaż udziałów. W praktyce przy spółce zadłużonej, bez majątku i bez aktywnej działalności problemem bywa jednak znalezienie nabywcy. Cena udziałów może być niższa od ich wartości nominalnej, a czasem nabywca oczekuje dodatkowych zabezpieczeń lub pełnej dokumentacji spółki.

Zbycie udziału, jego części albo ułamkowej części udziału powinno nastąpić co do zasady w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Trzeba też sprawdzić umowę spółki, ponieważ może ona uzależniać sprzedaż od zgody spółki, prawa pierwszeństwa drugiego wspólnika albo innych ograniczeń.

Jeżeli umowa spółki wymaga zgody spółki, a nie określa szczególnego trybu, zgody udziela zarząd. Jeżeli jest Pan jedynym członkiem zarządu, trzeba zachować szczególną ostrożność, aby nie narazić transakcji na zarzut obejścia umowy spółki lub działania sprzecznego z interesem spółki. Warto również sprawdzić, czy umowa nie przewiduje zgody zgromadzenia wspólników albo innych wymogów.

Wobec spółki przejście udziałów jest skuteczne od chwili, gdy spółka otrzyma od jednej z zainteresowanych osób zawiadomienie o zbyciu wraz z dowodem dokonania czynności. Po sprzedaży należy zadbać o aktualizację księgi udziałów, listy wspólników i danych składanych do KRS, jeżeli zachodzi taki obowiązek.

Rezygnacja z funkcji prezesa zarządu

Sprzedaż udziałów nie jest tym samym co rezygnacja z funkcji prezesa. Można przestać być wspólnikiem, ale nadal formalnie figurować jako członek zarządu, jeżeli nie zostanie skutecznie złożone oświadczenie o rezygnacji i nie zostanie przeprowadzona aktualizacja danych w rejestrze.

Jeżeli rezygnację składa jedyny członek zarządu, a wskutek rezygnacji żaden mandat w zarządzie nie byłby obsadzony, stosuje się szczególną procedurę. Członek zarządu składa rezygnację wspólnikom i jednocześnie zwołuje zgromadzenie wspólników, chyba że umowa spółki stanowi inaczej. Zaproszenie na zgromadzenie powinno zawierać oświadczenie o rezygnacji. Rezygnacja jest skuteczna z dniem następującym po dniu, na który zwołano zgromadzenie wspólników.

Sama rezygnacja nie usuwa automatycznie wpisu w KRS. Trzeba dopilnować złożenia odpowiedniego wniosku rejestrowego albo - w razie braku działania spółki - rozważyć działania zmierzające do wykazania przed sądem rejestrowym, że mandat wygasł. Ma to znaczenie praktyczne, ponieważ wierzyciele często kierują korespondencję do osób nadal ujawnionych w rejestrze.

Umorzenie udziałów

Umorzenie udziałów jest możliwe tylko wtedy, gdy przewiduje je umowa spółki. Jeżeli umowa nie zawiera postanowień o umorzeniu, konieczna byłaby najpierw zmiana umowy spółki albo wybór innej drogi wyjścia ze spółki.

Umorzenie udziałów może być dobrowolne, przymusowe albo automatyczne. Umorzenie dobrowolne wymaga zgody wspólnika i następuje przez nabycie udziału przez spółkę. Umorzenie przymusowe i automatyczne wymaga szczegółowej podstawy w umowie spółki. Co do zasady wspólnikowi przysługuje wynagrodzenie, ale przy umorzeniu dobrowolnym możliwe jest umorzenie bez wynagrodzenia, jeżeli wspólnik wyrazi na to zgodę.

Umorzenie może zostać przeprowadzone z czystego zysku albo przez obniżenie kapitału zakładowego. Wariant z obniżeniem kapitału jest bardziej sformalizowany i wiąże się z dodatkowymi czynnościami rejestrowymi oraz ochroną wierzycieli. Wariant z czystego zysku nie zmniejsza kapitału zakładowego, ale wymaga istnienia środków, z których spółka może sfinansować nabycie udziałów.

Umorzenie nie powoduje, że udziały automatycznie przechodzą na drugiego wspólnika. Udziały są unicestwiane, a zakres praw pozostałych wspólników wynika z umowy spółki i struktury udziałowej po umorzeniu. W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 1997 r., sygn. akt III CZP 15/97, wskazano, że w razie umorzenia części udziałów z czystego zysku dopuszczalne jest podjęcie uchwały zmieniającej umowę spółki i dostosowującej wartość pozostałych udziałów do niezmienionej wysokości kapitału zakładowego.

Umorzenie udziałów bez wynagrodzenia

Umorzenie dobrowolne bez wynagrodzenia jest dopuszczalne, ale wymaga wyraźnej zgody wspólnika. Nie powinno być traktowane jako prosty sposób na przeniesienie problemu na spółkę lub drugiego wspólnika, ponieważ skutki podatkowe i bilansowe zależą od konkretnego stanu faktycznego, wartości udziałów, kondycji spółki oraz powiązań między stronami.

W spółce zadłużonej i nieprowadzącej działalności umorzenie bez wynagrodzenia może być formalnie atrakcyjne, ale często wymaga współpracy drugiego wspólnika oraz prawidłowego przygotowania uchwał. Jeżeli drugi wspólnik nie uczestniczy w życiu spółki, przeprowadzenie procedury może być w praktyce trudne.

Rozwiązanie i likwidacja spółki

Kolejną możliwością jest rozwiązanie spółki i przeprowadzenie likwidacji. Zwykle wymaga to uchwały wspólników, sporządzenia odpowiednich dokumentów, zgłoszenia otwarcia likwidacji do KRS, zakończenia bieżących spraw, ściągnięcia wierzytelności, spłaty zobowiązań i przygotowania sprawozdań.

Przy układzie 50% do 50% konieczna może być współpraca drugiego wspólnika, zwłaszcza przy podejmowaniu uchwał. Jeżeli wspólnik jest bierny, ale nie sprzeciwia się zakończeniu działalności, likwidacja może być realnym rozwiązaniem. Jeżeli natomiast blokuje decyzje, trzeba rozważyć inne instrumenty.

Gdy osiągnięcie celu spółki stało się niemożliwe albo występują inne ważne przyczyny wywołane stosunkami spółki, wspólnik może żądać rozwiązania spółki przez sąd. Taka droga bywa stosowana przy trwałym konflikcie wspólników, paraliżu decyzyjnym lub faktycznym braku możliwości prowadzenia działalności.

Niewypłacalność spółki i ryzyko członka zarządu

Jeżeli spółka nie ma majątku, nie prowadzi działalności i nie reguluje wymagalnych zobowiązań, trzeba osobno ocenić, czy nie zachodzą przesłanki niewypłacalności. Dla członka zarządu ma to duże znaczenie, ponieważ zaniechanie właściwych działań może zwiększać ryzyko odpowiedzialności wobec wierzycieli.

W praktyce należy sprawdzić, czy spółka ma wymagalne długi, czy trwale utraciła zdolność ich regulowania oraz czy istnieje obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Nawet jeżeli spółka nie ma majątku, zaniechanie analizy tego obowiązku może być ryzykowne dla członka zarządu.

Jeżeli wierzytelność została sprzedana funduszowi, nie oznacza to, że dług zniknął. Zmienił się wierzyciel. Fundusz może dochodzić zapłaty od spółki, od osób odpowiadających osobiście na podstawie dokumentów kredytowych, a w określonych przypadkach także od członków zarządu.

Co zrobić praktycznie krok po kroku?

Najpierw należy zebrać dokumenty: umowę spółki, aktualny odpis KRS, umowę kredytową, aneksy, poręczenia, wypowiedzenia, pisma banku i funduszu, korespondencję ze wspólnikiem oraz dokumenty księgowe spółki. Bez tych dokumentów nie da się bezpiecznie ocenić, czy lepsza będzie sprzedaż udziałów, umorzenie, rezygnacja z zarządu, likwidacja czy droga sądowa.

Następnie warto ustalić, czy druga strona jest gotowa współpracować. Jeżeli tak, można przygotować transakcję sprzedaży udziałów, uchwałę o umorzeniu albo uchwałę o rozwiązaniu spółki. Jeżeli nie, trzeba zabezpieczyć własną pozycję jako członka zarządu, rozważyć rezygnację oraz ewentualne wystąpienie do sądu o rozwiązanie spółki.

Na końcu trzeba dopilnować formalności rejestrowych. W sprawach spółek z o.o. samo podpisanie dokumentu często nie wystarcza. Istotne są zawiadomienia, uchwały, zgłoszenia do KRS, aktualizacja listy wspólników oraz dokumentacja potwierdzająca, od kiedy dana osoba nie pełni funkcji w zarządzie.

FAQ

Czy sprzedaż udziałów zwalnia mnie z długów spółki?

Nie zawsze. Sprzedaż udziałów powoduje wyjście ze spółki jako wspólnik, ale nie zwalnia z osobistych zobowiązań wobec banku lub funduszu, jeżeli podpisano poręczenie, przystąpienie do długu albo inną osobną umowę.

Czy mogę sprzedać udziały bez zgody wspólnika?

To zależy od umowy spółki. Jeżeli umowa nie przewiduje ograniczeń, sprzedaż jest co do zasady możliwa. Jeżeli zawiera wymóg zgody, prawo pierwszeństwa albo inną procedurę, trzeba jej dochować.

Czy mogę po prostu zrezygnować z funkcji prezesa?

Tak, ale jeżeli jest Pan jedynym członkiem zarządu, trzeba zastosować szczególną procedurę zwołania zgromadzenia wspólników, chyba że umowa spółki przewiduje inne rozwiązanie. Warto też zadbać o wykreślenie z KRS.

Czy umorzenie udziałów jest możliwe w każdej spółce?

Nie. Umorzenie musi być przewidziane w umowie spółki. Jeżeli umowa tego nie reguluje, potrzebna jest jej zmiana albo trzeba wybrać inne rozwiązanie, np. sprzedaż udziałów lub likwidację spółki.

Co zrobić, gdy wspólnik blokuje likwidację?

Można rozważyć negocjacje, sprzedaż udziałów, rezygnację z zarządu albo pozew o rozwiązanie spółki przez sąd. Droga sądowa wymaga wykazania ważnych przyczyn, takich jak trwały konflikt lub niemożność osiągnięcia celu spółki.

Czy brak majątku spółki oznacza koniec problemu?

Nie. Brak majątku może oznaczać bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce, ale jednocześnie może uruchomić ryzyko odpowiedzialności członków zarządu oraz potrzebę oceny obowiązków związanych z niewypłacalnością.

Podsumowanie

Wyjście z zadłużonej spółki z o.o. wymaga zaplanowania kilku równoległych działań. Można sprzedać udziały, doprowadzić do ich umorzenia, zrezygnować z funkcji prezesa, przeprowadzić likwidację albo żądać rozwiązania spółki przez sąd. Każde z tych rozwiązań ma inne skutki i inne wymogi formalne.

Największy błąd polega na założeniu, że sprzedaż udziałów automatycznie kończy wszystkie problemy. Jeżeli istnieją osobiste zobowiązania wobec banku lub funduszu, trzeba je analizować oddzielnie. Podobnie oddzielnie trzeba ocenić odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania spółki.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037

2. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 1997 r., sygn. akt III CZP 15/97

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.