Śmierć wspólnika spółki cywilnej a pracownicy

Co trzeba ustalić po śmierci wspólnika?

W opisanej sytuacji nie należy zaczynać od prostego wypowiedzenia umów o pracę. Najpierw trzeba ustalić, kto po śmierci wspólnika jest pracodawcą albo czy doszło do przejścia zakładu pracy na inny podmiot. W spółce cywilnej znaczenie mają przede wszystkim: treść umowy spółki, liczba wspólników po śmierci jednego z nich, ewentualne wejście spadkobierców do spółki oraz faktyczny sposób kontynuowania działalności.

Jeżeli umowa spółki przewiduje, że spadkobiercy zmarłego wspólnika wstępują do spółki, zatrudnienie co do zasady może być kontynuowane w ramach tego samego przedsięwzięcia. Jeżeli takiego postanowienia nie ma, dwuosobowa spółka cywilna zwykle nie może dalej istnieć w dotychczasowym składzie, bo pozostaje tylko jeden wspólnik. Nie przesądza to jednak automatycznie, że zawsze trzeba traktować wszystkie umowy jako wygasłe. Jeżeli drugi wspólnik przejął przedsiębiorstwo, składniki majątkowe, klientów, zadania i pracowników, należy przeanalizować art. 23¹ Kodeksu pracy.

W praktyce najbezpieczniejszym rozwiązaniem, gdy działalność jest realnie kontynuowana przez drugiego wspólnika, jest udokumentowanie przejścia zakładu pracy lub jego zorganizowanej części. Wtedy pracownicy nie muszą podpisywać nowych umów tylko po to, aby zachować zatrudnienie, ponieważ nowy pracodawca wstępuje w dotychczasowe stosunki pracy z mocy prawa.

Kiedy umowy o pracę wygasają?

Zgodnie z art. 63² § 1 Kodeksu pracy z dniem śmierci pracodawcy umowy o pracę z pracownikami wygasają, chyba że zachodzi przewidziany w przepisach wyjątek. W analizowanej sprawie wskazano, że nie będzie zarządu sukcesyjnego, dlatego szczególnego znaczenia nabiera drugi wyjątek: przejście zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę.

Jeżeli nie da się wykazać przejścia zakładu pracy na drugiego wspólnika, a spółka nie jest kontynuowana przez spadkobierców, trzeba liczyć się z wygaśnięciem umów o pracę z dniem śmierci pracodawcy. W takim przypadku pracownikowi przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Trzeba także rozliczyć wynagrodzenia, urlopy, składki i dokumentację pracowniczą, w tym świadectwo pracy.

W spółce cywilnej odpowiedzialność za te obowiązki może wymagać indywidualnej oceny, ponieważ znaczenie ma to, kto był pracodawcą w dokumentach, jakie zobowiązania powstały przed śmiercią wspólnika, czy drugi wspólnik kontynuował działalność oraz jaki jest status spadkobierców. Nie warto więc automatycznie przyjmować, że wszystkie obowiązki spoczywają wyłącznie na jednej osobie.

Przejęcie pracowników przez drugiego wspólnika

Jeżeli drugi wspólnik od dnia śmierci wspólnika prowadzi samodzielnie tę samą działalność, z tymi samymi pracownikami, w tym samym miejscu albo przy wykorzystaniu zasadniczych składników przedsiębiorstwa, może dojść do przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę w rozumieniu art. 23¹ Kodeksu pracy.

Skutek jest bardzo istotny: nowy pracodawca staje się z mocy prawa stroną dotychczasowych stosunków pracy. Oznacza to, że nie trzeba rozwiązywać starych umów i zawierać nowych tylko dlatego, że zmieniła się osoba prowadząca działalność. Dotychczasowe warunki pracy i płacy nadal obowiązują, a zmiana pracodawcy następuje automatycznie na podstawie przepisów.

Pracownicy powinni zostać pisemnie poinformowani o przejściu zakładu pracy, jego przyczynach, przewidywanych skutkach prawnych, ekonomicznych i socjalnych oraz o zamierzonych działaniach dotyczących warunków zatrudnienia. Kodeks pracy przewiduje co do zasady obowiązek przekazania takiej informacji z wyprzedzeniem, ale przy nagłej śmierci wspólnika w praktyce należy zrobić to niezwłocznie po ustaleniu sposobu kontynuacji działalności.

Pracownik ma prawo w terminie 2 miesięcy od przejścia zakładu pracy lub jego części rozwiązać stosunek pracy bez wypowiedzenia, za siedmiodniowym uprzedzeniem. Takie rozwiązanie wywołuje dla pracownika skutki, jakie przepisy wiążą z rozwiązaniem umowy przez pracodawcę za wypowiedzeniem.

Jak prawidłowo przeprowadzić sprawę?

Najpierw należy zabezpieczyć dokumenty: umowę spółki cywilnej, ewentualne aneksy, listę pracowników, umowy o pracę, zakresy obowiązków, informacje o majątku wykorzystywanym w działalności oraz dokumenty potwierdzające kontynuację obsługi klientów lub zleceń. Te dokumenty pozwolą ocenić, czy mamy do czynienia z wygaśnięciem umów, czy z przejściem zakładu pracy.

Jeżeli zachodzą przesłanki z art. 23¹ Kodeksu pracy, drugi wspólnik powinien przygotować pisemną informację dla pracowników i uporządkować dokumentację kadrowo-płacową. Warto również ustalić, które zobowiązania wobec pracowników powstały przed przejęciem, a które po nim, ponieważ może to mieć znaczenie dla odpowiedzialności majątkowej.

Jeżeli przejście zakładu pracy nie nastąpiło, trzeba rozliczyć wygaśnięcie umów o pracę. Obejmuje to w szczególności wypłatę należnego wynagrodzenia, ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, odszkodowania w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia oraz wydanie świadectw pracy. W takim wariancie konieczne jest również ustalenie, kto formalnie wykonuje obowiązki po stronie pracodawcy lub następców prawnych.

Najczęstsze błędy

Najczęstszym błędem jest podpisywanie z pracownikami nowych umów bez wcześniejszej analizy, czy ich dotychczasowe umowy nie przeszły już na nowego pracodawcę z mocy prawa. Może to prowadzić do niepotrzebnych sporów o staż pracy, urlop, okres wypowiedzenia, odprawy albo ciągłość zatrudnienia.

Drugim błędem jest automatyczne wystawianie świadectw pracy wszystkim pracownikom. Jeżeli doszło do przejścia zakładu pracy, stosunek pracy nie kończy się, więc świadectwo pracy zasadniczo nie powinno być wystawiane z samego powodu śmierci wspólnika.

Trzecim błędem jest pominięcie spadkobierców zmarłego wspólnika. Nawet jeśli drugi wspólnik faktycznie prowadzi dalej działalność, rozliczenia majątkowe, długi pracownicze sprzed śmierci oraz prawa do składników przedsiębiorstwa mogą wymagać uzgodnienia ze spadkobiercami albo ich przedstawicielami.

Podsumowanie

Jeżeli po śmierci wspólnika dwuosobowej spółki cywilnej drugi wspólnik przejął pracowników i kontynuuje działalność, w pierwszej kolejności należy rozważyć przejście zakładu pracy na podstawie art. 23¹ Kodeksu pracy. W takim wariancie umowy o pracę nie wygasają, a pracownicy zachowują ciągłość zatrudnienia.

Dopiero gdy nie ma podstaw do uznania, że doszło do przejścia zakładu pracy, a spółka nie jest kontynuowana przez spadkobierców i nie ustanowiono zarządu sukcesyjnego, trzeba stosować zasady dotyczące wygaśnięcia umów po śmierci pracodawcy. Wtedy pojawia się obowiązek rozliczenia pracowników i wypłaty odszkodowania przewidzianego w Kodeksie pracy.

FAQ

Czy po śmierci wspólnika trzeba wypowiedzieć pracownikom umowy?

Nie zawsze. Jeżeli doszło do przejścia zakładu pracy na drugiego wspólnika, umowy trwają nadal z mocy prawa. Wypowiedzenia mogą być niepotrzebne, a nawet powodować spór o ciągłość zatrudnienia.

Czy pracownicy muszą podpisać nowe umowy z drugim wspólnikiem?

Przy przejściu zakładu pracy na podstawie art. 23¹ Kodeksu pracy nie jest to konieczne dla zachowania zatrudnienia. Nowy pracodawca wstępuje w dotychczasowe umowy z mocy prawa. Można natomiast uporządkować dokumentację i potwierdzić zmianę pracodawcy pisemną informacją.

Kiedy trzeba wystawić świadectwo pracy?

Świadectwo pracy wystawia się, gdy stosunek pracy ustał. Jeżeli pracownicy zostali przejęci przez drugiego wspólnika w trybie przejścia zakładu pracy, stosunek pracy nie kończy się wyłącznie z tego powodu, więc co do zasady nie wystawia się świadectwa pracy za ten moment.

Czy pracownik może odejść po przejęciu zakładu pracy?

Tak. Pracownik może w terminie 2 miesięcy od przejścia zakładu pracy rozwiązać stosunek pracy bez wypowiedzenia, za siedmiodniowym uprzedzeniem. Skutek jest taki, jak przy rozwiązaniu umowy przez pracodawcę za wypowiedzeniem.

Co jeśli nie ma zarządu sukcesyjnego?

Brak zarządu sukcesyjnego nie wyklucza przejęcia pracowników przez drugiego wspólnika, jeżeli faktycznie doszło do przejścia zakładu pracy lub jego części. Jeżeli jednak nie ma ani kontynuacji przez spadkobierców, ani przejścia zakładu, należy liczyć się z wygaśnięciem umów o pracę.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 ze zm.

3. Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej, Dz.U. 2018 poz. 1629 ze zm.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.