Sprzedaż lub zamknięcie spółki jawnej

Jakie rozwiązania są możliwe

W opisanej sytuacji trzeba rozdzielić trzy różne czynności: przeniesienie ogółu praw i obowiązków wspólników, sprzedaż przedsiębiorstwa spółki jawnej oraz zakończenie bytu prawnego spółki. Każda z nich ma inne skutki prawne i podatkowe.

Spółka jawna nie ma „udziałów” w takim znaczeniu jak spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Wspólnik może natomiast przenieść na inną osobę albo podmiot swój ogół praw i obowiązków, ale tylko wtedy, gdy umowa spółki na to pozwala. Jeżeli takiego postanowienia nie ma, samo podpisanie umowy sprzedaży praw wspólnika byłoby niewystarczające.

Trzeba też uważać na sytuację, w której obaj dotychczasowi wspólnicy chcieliby przenieść swoje prawa na jednego nabywcę, na przykład jedną inną spółkę jawną. Spółka jawna jest spółką osobową i w praktyce wymaga co najmniej dwóch wspólników. Dlatego taki wariant wymaga szczególnej analizy konstrukcji transakcji.

Jeżeli celem jest przekazanie działalności gospodarczej innemu podmiotowi, często prostsza jest sprzedaż przedsiębiorstwa albo jego zorganizowanej części. Wtedy nabywca przejmuje określone składniki działalności, a dotychczasowa spółka jawna pozostaje formalnie wpisana w KRS do czasu jej rozwiązania i wykreślenia.

Zbycie ogółu praw i obowiązków wspólnika

Podstawowym przepisem jest art. 10 Kodeksu spółek handlowych. Przeniesienie ogółu praw i obowiązków wspólnika spółki jawnej jest możliwe tylko wtedy, gdy umowa spółki tak stanowi. Dodatkowo, jeżeli umowa spółki nie przewiduje innej zasady, potrzebna jest pisemna zgoda wszystkich pozostałych wspólników.

Jeżeli w obecnej umowie spółki nie ma postanowienia pozwalającego na takie zbycie, pierwszym krokiem byłaby zmiana umowy spółki. Dopiero po jej skutecznym dokonaniu można zawierać umowy przeniesienia ogółu praw i obowiązków.

Przeniesienie ogółu praw i obowiązków nie rozwiązuje spółki. Spółka trwa nadal, zmienia się tylko jej skład osobowy. Nabywca wchodzi w prawa i obowiązki wspólnika, a dotychczasowy wspólnik wychodzi ze spółki na zasadach określonych w umowie i przepisach.

Istotne jest również ryzyko odpowiedzialności. W razie przeniesienia ogółu praw i obowiązków występujący wspólnik oraz wspólnik przystępujący odpowiadają solidarnie za zobowiązania występującego wspólnika związane z uczestnictwem w spółce i za zobowiązania samej spółki. Z tego powodu umowa z nabywcą powinna regulować rozliczenia, przejęcie ekonomicznego ciężaru długów, zabezpieczenia oraz odpowiedzialność za zobowiązania ujawnione po transakcji.

Zmiana wspólników i obowiązki w KRS

Zmiana składu wspólników spółki jawnej wymaga zgłoszenia do rejestru przedsiębiorców KRS. Obowiązek ujawnienia danych wspólników wynika między innymi z art. 26 § 1 pkt 3 i § 2 Kodeksu spółek handlowych oraz przepisów ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym.

Wpis zmiany wspólnika do KRS ma zasadniczo charakter ujawniający. Oznacza to, że o skuteczności zmiany decyduje przede wszystkim prawidłowo dokonana czynność prawna, na przykład zmiana umowy spółki albo umowa przeniesienia ogółu praw i obowiązków, a nie sama data wpisu w rejestrze. Mimo to zgłoszenia do KRS nie można pomijać.

W praktyce potrzebne mogą być między innymi: tekst jednolity umowy spółki, uchwały wspólników, zgody wymagane umową spółki, umowy przeniesienia ogółu praw i obowiązków, lista wspólników, adresy do doręczeń oraz formularze składane elektronicznie w systemie rejestrowym.

Jeżeli rozważane jest wejście nowych wspólników, a następnie wystąpienie dotychczasowych, należy dokładnie zaplanować kolejność czynności. W przeciwnym razie może powstać problem z ciągłością składu osobowego spółki, rozliczeniem wkładów, udziałem w zysku i stratach albo odpowiedzialnością za długi.

Sprzedaż przedsiębiorstwa spółki jawnej

Drugim wariantem jest sprzedaż przedsiębiorstwa prowadzonego przez spółkę jawną innemu podmiotowi. Przedsiębiorstwo obejmuje zorganizowany zespół składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności, na przykład wyposażenie, zapasy, nazwę, prawa z umów, know-how, wierzytelności czy prawa do oznaczeń.

Umowa sprzedaży przedsiębiorstwa wymaga co do zasady formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Jeżeli w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość, konieczny może być akt notarialny. Przed podpisaniem umowy trzeba też sprawdzić, czy określone składniki majątku wymagają dodatkowych zgód, aneksów albo zawiadomień kontrahentów.

Sprzedaż przedsiębiorstwa nie jest tym samym co sprzedaż spółki. Po transakcji spółka jawna nadal istnieje, choć może już nie prowadzić zasadniczej działalności operacyjnej. Wspólnicy muszą następnie zdecydować, czy spółka będzie dalej funkcjonować, czy zostanie rozwiązana, czy przejdzie likwidację.

Podatkowo zbycie przedsiębiorstwa albo zorganizowanej części przedsiębiorstwa nie podlega VAT na podstawie art. 6 pkt 1 ustawy o VAT. Nie oznacza to jednak braku skutków podatkowych w ogóle. Po stronie wspólników może powstać przychód podatkowy, a transakcja powinna być rozliczona w podatku dochodowym według zasad właściwych dla wspólników i prowadzonej działalności.

Sprzedaż pojedynczych składników majątku

Jeżeli nie ma nabywcy na całe przedsiębiorstwo, wspólnicy mogą sprzedać poszczególne składniki majątku spółki, na przykład samochody, maszyny, towary, wyposażenie biura albo prawa majątkowe. Taki wariant bywa prostszy organizacyjnie, ale zwykle wymaga osobnego rozliczenia każdej transakcji.

Sprzedaż pojedynczych składników majątku może podlegać VAT, podatkowi dochodowemu oraz dodatkowym obowiązkom dokumentacyjnym. Inne skutki może mieć sprzedaż towarów handlowych, inne sprzedaż środka trwałego, a jeszcze inne sprzedaż nieruchomości. Dlatego przed wyprzedażą majątku warto ustalić z księgowością skutki podatkowe każdej kategorii składników.

Po spieniężeniu majątku spółka nadal istnieje. Samo wyprzedanie majątku nie wykreśla jej z KRS i nie kończy obowiązków wspólników. Konieczne jest podjęcie czynności prowadzących do rozwiązania spółki, likwidacji albo zakończenia działalności w inny uzgodniony sposób.

Rozwiązanie spółki jawnej bez likwidacji

Kodeks spółek handlowych przewiduje, że rozwiązanie spółki mogą spowodować między innymi przyczyny wskazane w umowie spółki, jednomyślna uchwała wszystkich wspólników, ogłoszenie upadłości spółki, śmierć wspólnika, ogłoszenie upadłości wspólnika, wypowiedzenie umowy spółki przez wspólnika lub wierzyciela wspólnika oraz prawomocne orzeczenie sądu.

Zasadą jest przeprowadzenie likwidacji, ale art. 67 Kodeksu spółek handlowych pozwala wspólnikom uzgodnić inny sposób zakończenia działalności spółki. W praktyce może to oznaczać rozwiązanie spółki bez formalnej likwidacji, jeżeli wspólnicy jednomyślnie określą sposób spłaty zobowiązań, ściągnięcia należności, podziału majątku i przechowania dokumentów.

Jeżeli umowa spółki wprost nakazuje likwidację albo szczegółowo reguluje sposób zakończenia działalności, trzeba sprawdzić, czy możliwe jest podjęcie uchwały o innym sposobie zakończenia działalności bez wcześniejszej zmiany umowy. Gdy umowa milczy, jednomyślna uchwała wspólników zwykle jest podstawowym dokumentem pozwalającym przyjąć tryb bez likwidacji.

W przypadku wypowiedzenia umowy spółki przez wierzyciela wspólnika albo ogłoszenia upadłości wspólnika porozumienie w sprawie zakończenia działalności spółki po zaistnieniu powodu rozwiązania wymaga odpowiednio zgody wierzyciela albo syndyka.

Co powinna obejmować uchwała wspólników

Uchwała o rozwiązaniu spółki bez likwidacji powinna być konkretna. Nie wystarczy ogólne stwierdzenie, że wspólnicy zamykają działalność. Dokument powinien wskazywać co najmniej:

• podstawę rozwiązania spółki, na przykład jednomyślną uchwałę wszystkich wspólników,
• datę zakończenia działalności albo datę, na którą sporządza się rozliczenie,
• sposób zaspokojenia lub zabezpieczenia wierzycieli,
• sposób ściągnięcia należności spółki,
• sposób podziału pozostałego majątku pomiędzy wspólników,
• osobę odpowiedzialną za przechowywanie ksiąg i dokumentów,
• zasady pokrycia kosztów zamknięcia działalności,
• upoważnienie do złożenia wniosku o wykreślenie spółki z KRS.

Jeżeli spółka ma zobowiązania, spory sądowe, zaległości publicznoprawne, pracowników albo istotne umowy długoterminowe, zakończenie bez likwidacji wymaga większej ostrożności. Sąd rejestrowy może oczekiwać wykazania, że interes wierzycieli nie zostanie naruszony.

Formalności po zakończeniu działalności

Po podjęciu uchwał i rozliczeniu majątku trzeba złożyć wniosek o wykreślenie spółki z KRS. Do wniosku zwykle dołącza się uchwałę o rozwiązaniu spółki, dokument określający inny sposób zakończenia działalności, oświadczenia dotyczące braku majątku albo sposobu jego podziału, informacje o zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli oraz dane przechowawcy dokumentów.

Trzeba też zamknąć sprawy podatkowe, księgowe i ubezpieczeniowe. W zależności od sytuacji może być potrzebne między innymi zamknięcie ksiąg rachunkowych, sporządzenie sprawozdania finansowego, złożenie dokumentów do repozytorium dokumentów finansowych, zgłoszenie VAT-Z, aktualizacja danych identyfikacyjnych, wyrejestrowanie płatnika składek i osób ubezpieczonych oraz rozliczenie podatku dochodowego wspólników.

Jeżeli spółka była pracodawcą, trzeba zabezpieczyć dokumentację pracowniczą i płacową zgodnie z przepisami o jej przechowywaniu. Jeżeli spółka nie zatrudniała pracowników, sąd rejestrowy może oczekiwać stosownego oświadczenia.

Podjęcie uchwały o rozwiązaniu spółki nie powoduje jeszcze utraty bytu prawnego. Spółka jawna przestaje istnieć dopiero z chwilą wykreślenia z rejestru przedsiębiorców KRS.

Który wariant wybrać

Jeżeli istnieje nabywca zainteresowany przejęciem całej działalności, najczęściej warto w pierwszej kolejności rozważyć sprzedaż przedsiębiorstwa. Pozwala to przenieść działalność operacyjną na nabywcę, a następnie uporządkować i zakończyć byt prawny dotychczasowej spółki.

Jeżeli nabywca chce wejść bezpośrednio do spółki, trzeba sprawdzić, czy umowa spółki dopuszcza zbycie ogółu praw i obowiązków. Jeżeli nie, konieczna będzie zmiana umowy spółki albo przyjęcie nowych wspólników i późniejsze wystąpienie dotychczasowych wspólników.

Jeżeli nie ma nabywcy przedsiębiorstwa, można sprzedać majątek po kolei, uregulować zobowiązania, zamknąć rozliczenia i dopiero potem rozwiązać spółkę. W takim wariancie ważne jest, aby nie dzielić majątku między wspólników przed zabezpieczeniem wierzycieli.

FAQ

Czy można sprzedać udziały w spółce jawnej?

Potocznie mówi się o sprzedaży udziałów, ale prawnie chodzi o przeniesienie ogółu praw i obowiązków wspólnika. Jest to możliwe tylko wtedy, gdy umowa spółki to przewiduje i spełnione są wymagane zgody.

Czy sprzedaż przedsiębiorstwa automatycznie zamyka spółkę?

Nie. Sprzedaż przedsiębiorstwa przenosi działalność lub jej składniki na nabywcę, ale spółka jawna nadal istnieje. Trzeba ją później rozwiązać, zlikwidować albo prowadzić dalej w ograniczonym zakresie.

Czy rozwiązanie spółki jawnej bez likwidacji jest legalne?

Tak, jeżeli wspólnicy uzgodnią inny sposób zakończenia działalności spółki. Najczęściej wymaga to jednomyślnej uchwały, rozliczenia majątku, zabezpieczenia wierzycieli i zgłoszenia wykreślenia spółki z KRS.

Czy trzeba dopisywać do firmy określenie „w likwidacji”?

Jeżeli wspólnicy przeprowadzają formalną likwidację, używa się dodatku „w likwidacji”. Jeżeli spółka jest rozwiązywana bez przeprowadzania likwidacji, taki dodatek co do zasady nie jest potrzebny.

Czy sprzedaż przedsiębiorstwa spółki jawnej podlega VAT?

Zbycie przedsiębiorstwa albo zorganizowanej części przedsiębiorstwa nie podlega VAT. Nie wyłącza to jednak obowiązku rozliczenia podatku dochodowego i innych skutków podatkowych, dlatego transakcję należy wcześniej omówić z księgowym lub doradcą.

Podsumowanie

Najprostsza ścieżka zależy od tego, co faktycznie ma zostać przeniesione na nabywcę. Jeżeli celem jest przekazanie całej działalności, zwykle warto rozważyć sprzedaż przedsiębiorstwa, a potem rozwiązanie spółki bez likwidacji. Jeżeli celem jest wejście nabywcy do spółki, trzeba sprawdzić umowę spółki i możliwość przeniesienia ogółu praw i obowiązków.

W każdym wariancie kluczowe jest uporządkowanie zobowiązań, podatków, dokumentacji, spraw pracowniczych i wpisów w KRS. Dopiero wykreślenie z rejestru kończy byt prawny spółki jawnej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037

2. Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym

3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

4. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

5. Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.