Jak sprzedać i wycenić udziały w spółce z o.o.

Forma sprzedaży udziałów w spółce z o.o.

Podstawowe zasady zbywania udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością wynikają z Kodeksu spółek handlowych. Zgodnie z art. 180 K.s.h. zbycie udziału, jego części lub ułamkowej części udziału, a także zastawienie udziału powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi.

Oznacza to, że zwykła umowa podpisana samodzielnie przez wspólników nie wystarczy. Strony mogą oczywiście zawrzeć umowę w formie silniejszej, na przykład w formie aktu notarialnego, ale minimum ustawowe to podpisy notarialnie poświadczone.

W spółkach, których umowa została zawarta przy wykorzystaniu wzorca umowy w systemie teleinformatycznym, zbycie udziałów może być dokonane także przy użyciu wzorca udostępnionego w tym systemie, z zastosowaniem podpisów elektronicznych przewidzianych dla tego trybu.

Po zawarciu umowy trzeba pamiętać o skuteczności zbycia wobec spółki. Przejście udziału jest skuteczne wobec spółki od chwili, gdy spółka otrzyma zawiadomienie o zbyciu wraz z dowodem dokonania czynności. W praktyce przekazuje się spółce kopię umowy albo inny dokument potwierdzający przejście udziałów, a zarząd powinien zaktualizować księgę udziałów i odpowiednie dokumenty rejestrowe.

Ograniczenia w zbywaniu udziałów

Najważniejszym dokumentem do sprawdzenia przed sprzedażą udziałów jest umowa spółki. Może ona uzależniać zbycie udziałów od zgody spółki, przewidywać prawo pierwszeństwa nabycia przez pozostałych wspólników, prawo pierwokupu, szczególną procedurę wyceny albo inne ograniczenia.

Art. 182 K.s.h. pozwala, aby umowa spółki uzależniała zbycie udziału, jego części lub ułamkowej części udziału oraz zastawienie udziału od zgody spółki albo ograniczała je w inny sposób. Jeżeli umowa spółki przewiduje jedynie wymóg zgody i nie określa własnej procedury, stosuje się ustawowy mechanizm z art. 182 K.s.h.

W takim wariancie zgody udziela zarząd w formie pisemnej. Jeżeli zgody odmówiono, sąd rejestrowy może pozwolić na zbycie udziałów, jeżeli istnieją ważne powody. Spółka może wtedy w terminie wyznaczonym przez sąd wskazać innego nabywcę. Jeżeli nie ma porozumienia co do ceny albo terminu zapłaty, sąd rejestrowy może ustalić te elementy na wniosek wspólnika lub spółki, w razie potrzeby po zasięgnięciu opinii biegłego.

W orzecznictwie podkreśla się, że zgoda na zbycie udziałów jest jednostronną czynnością prawną spółki, a sama sprzedaż udziałów jest czynnością między zbywcą i nabywcą. W wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 6 marca 2015 r., sygn. akt I ACa 6/15, wskazano, że zgoda może być udzielona zarówno przed dokonaniem czynności, jak i następczo, jeżeli wynika to z właściwie ocenionego stanu faktycznego i postanowień umowy spółki.

Jak przygotować się do wyceny udziałów

Wartość udziałów nie jest tym samym co ich wartość nominalna ani prosty procent kapitału zakładowego. Kapitał zakładowy w wysokości 540 000 zł jest tylko jedną z informacji formalnych. W spółce, która prowadzi działalność, posiada nieruchomości, uzyskuje przychody i ma zobowiązania kredytowe, realna wartość pakietu udziałów zależy od znacznie szerszej analizy.

Przed rozmowami o cenie należy zebrać przede wszystkim: aktualne sprawozdania finansowe, zestawienie przychodów i kosztów, dane o zyskowności poszczególnych działalności, umowy kredytowe, harmonogramy spłat, dokumenty dotyczące nieruchomości, umowy najmu, wyceny rynkowe lokali oraz informacje o zobowiązaniach pozabilansowych i sporach.

Wspólnik spółki z o.o. ma co do zasady prawo kontroli, w tym prawo przeglądania ksiąg i dokumentów spółki, sporządzania bilansu dla swego użytku oraz żądania wyjaśnień od zarządu. Jeżeli dostęp do dokumentów jest blokowany, trzeba ocenić, czy w danej spółce prawo kontroli nie zostało ograniczone zgodnie z K.s.h. oraz jakie środki można podjąć wobec zarządu.

Metody wyceny udziałów w spółce z o.o.

W praktyce przy sprzedaży udziałów stosuje się najczęściej kilka metod jednocześnie, aby uzyskać racjonalny przedział wartości. Sama propozycja drugiego wspólnika, na przykład 100 000 zł oraz przekazanie nowo utworzonego biura bez historii przychodów, nie przesądza o wartości rynkowej pakietu.

Metoda majątkowa polega na ustaleniu wartości aktywów spółki pomniejszonych o zobowiązania. W opisanej sytuacji szczególne znaczenie mają nieruchomości, ich aktualna wartość rynkowa, nakłady na wyposażenie, pozostały kredyt, umowy najmu oraz ewentualne obciążenia.

Metoda dochodowa bada zdolność spółki do generowania zysków i przepływów pieniężnych w przyszłości. Obrót miesięczny na poziomie około 700 000 zł jest istotną informacją, ale nie wystarcza. Trzeba ustalić marżę, koszty stałe, koszty finansowania, sezonowość, rentowność biura podróży i trwałość umów najmu.

Metoda porównawcza odnosi się do transakcji lub mnożników stosowanych dla podobnych podmiotów. W małych i średnich spółkach prywatnych dostęp do porównywalnych danych bywa ograniczony, dlatego metoda ta zwykle wymaga ostrożności.

Metoda mieszana łączy elementy majątkowe i dochodowe. Przy spółce posiadającej nieruchomości oraz działającą działalność operacyjną często jest najbardziej praktyczna, bo uwzględnia zarówno majątek, jak i zdolność do generowania zysku.

Pakiet 40% udziałów a realna cena sprzedaży

Pakiet 40% udziałów może mieć znaczącą wartość, ale jego cena zależy także od uprawnień wspólnika wynikających z umowy spółki i K.s.h. Trzeba sprawdzić, czy 40% głosów daje realny wpływ na uchwały, możliwość blokowania niektórych decyzji, prawo powoływania członków organów albo inne szczególne uprawnienia.

Wycena powinna uwzględniać również tak zwany charakter pakietu. Pakiet mniejszościowy może być wyceniany inaczej niż pakiet kontrolny, ale nie oznacza to automatycznie dużego dyskonta. Jeżeli 40% udziałów pozwala blokować ważne uchwały albo daje istotny wpływ na spółkę, argument za zaniżeniem ceny jest słabszy.

W opisanym przypadku należy osobno ocenić wartość działającego biura podróży, wartość nieruchomości kupionej za środki spółki, wartość lokalu użytkowego z uwzględnieniem pozostałego kredytu oraz realną wartość nowego biura oferowanego jako część rozliczenia. Nowy punkt bez przychodów, historii klientów i potwierdzonej rentowności może mieć wartość znacznie niższą niż sugerowana w negocjacjach.

Co zrobić przed podpisaniem umowy

Przed przyjęciem oferty warto sporządzić pisemną listę dokumentów potrzebnych do wyceny i zażądać ich od zarządu. Następnie należy porównać co najmniej trzy wartości: wartość aktywów netto, wartość dochodową działalności oraz wartość możliwą do uzyskania w negocjacjach z konkretnym nabywcą.

Jeżeli druga strona proponuje rozliczenie częściowo w pieniądzu, a częściowo przez przekazanie nowego biura, trzeba precyzyjnie opisać, co ma być przedmiotem przeniesienia. Inaczej ocenia się sprzedaż przedsiębiorstwa, inaczej zorganizowaną część przedsiębiorstwa, a jeszcze inaczej przekazanie wyposażenia, najmu lokalu, domeny, bazy klientów czy samego pomysłu biznesowego.

Umowa sprzedaży udziałów powinna regulować co najmniej liczbę i oznaczenie udziałów, cenę, termin płatności, sposób zapłaty, oświadczenia stron, odpowiedzialność za naruszenie zapewnień, datę przejścia udziałów, obowiązek zawiadomienia spółki oraz sposób rozliczenia ewentualnych świadczeń niepieniężnych.

Przykłady

FAQ

Czy mogę sprzedać udziały bez zgody wspólnika?

To zależy od umowy spółki. Jeżeli umowa nie przewiduje ograniczeń, udziały można sprzedać wybranemu nabywcy przy zachowaniu wymaganej formy. Jeżeli umowa wymaga zgody spółki albo daje pozostałym wspólnikom prawo pierwszeństwa, trzeba zastosować tę procedurę.

Czy wartość udziałów to 40% kapitału zakładowego?

Nie. Kapitał zakładowy określa wartość nominalną udziałów, ale nie ich wartość rynkową. Przy wycenie trzeba uwzględnić majątek spółki, zadłużenie, zyski, przepływy pieniężne, ryzyka i perspektywy działalności.

Kto powinien wycenić udziały w spółce z o.o.?

W zależności od sytuacji może to być doradca finansowy, biegły rewident, rzeczoznawca majątkowy w zakresie nieruchomości albo biegły powołany w postępowaniu sądowym. Przy sporze warto zadbać, aby wycena była oparta na dokumentach spółki i jasno opisanej metodzie.

Czy nowe biuro bez przychodów może być częścią ceny za udziały?

Może, ale jego wartość trzeba zweryfikować. Należy ustalić, co dokładnie ma zostać przeniesione: wyposażenie, umowy, lokal, baza klientów, marka, zezwolenia czy inne składniki. Sam fakt utworzenia nowego biura nie oznacza, że ma ono istotną wartość gospodarczą.

Co zrobić, gdy zarząd nie chce pokazać dokumentów do wyceny?

Wspólnik co do zasady ma prawo kontroli dokumentów spółki. Jeżeli zarząd odmawia dostępu, należy sprawdzić podstawę odmowy, postanowienia umowy spółki i możliwe środki przewidziane w K.s.h., w tym skierowanie sprawy do sądu rejestrowego.

Podsumowanie

Sprzedaż udziałów w spółce z o.o. wymaga jednoczesnego uporządkowania kwestii prawnych i finansowych. Najpierw trzeba sprawdzić umowę spółki, formę zbycia i ewentualną procedurę zgody. Następnie należy ustalić realną wartość pakietu, opierając się na dokumentach, wycenie aktywów, zadłużeniu, dochodowości i perspektywach spółki.

W przedstawionej sytuacji oferta 100 000 zł oraz nowe biuro bez przychodów nie powinna być przyjmowana bez niezależnej analizy. Przy pakiecie 40% w spółce posiadającej aktywa, nieruchomości i działalność operacyjną konieczne jest przygotowanie rzetelnej wyceny oraz bezpiecznej umowy sprzedaży udziałów.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych, Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037
2. Wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 6 marca 2015 r., sygn. akt I ACa 6/15

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.