Sprzedaż udziałów w spółce z o.o. za 1 zł

Czy można sprzedać udziały w spółce z o.o. za 1 zł?

Tak, przepisy Kodeksu spółek handlowych nie narzucają minimalnej ceny sprzedaży udziałów w spółce z o.o. Cena udziałów nie musi odpowiadać ich wartości nominalnej wskazanej w umowie spółki. Strony mogą więc ustalić cenę na poziomie 1 zł, ale powinny umieć wykazać, dlaczego właśnie taka kwota odpowiada wartości ekonomicznej udziałów.

W praktyce symboliczna cena może być uzasadniona, gdy spółka nie ma majątku, nie prowadzi realnej działalności, wykazuje straty, ma zadłużenie albo jej udziały są trudno zbywalne. Nie oznacza to jednak, że każda sprzedaż za 1 zł jest automatycznie bezpieczna podatkowo. Im bardziej cena odbiega od wartości, która wynikałaby z dokumentów finansowych spółki, tym większe ryzyko pytań ze strony organu podatkowego.

Zawieszenie działalności spółki nie blokuje co do zasady sprzedaży udziałów. Jest to zmiana po stronie wspólników, a nie czynność operacyjna spółki. Trzeba jednak pamiętać, że sprzedaż udziałów nie rozwiązuje problemów samej spółki, w szczególności jej zadłużenia, obowiązków sprawozdawczych ani ewentualnych obowiązków zarządu związanych z niewypłacalnością. Warto przy tym sprawdzić także tekst o tym, jak wygląda sprzedaż 100% udziałów w spółce z o.o..

Forma umowy sprzedaży udziałów

Zgodnie z art. 180 Kodeksu spółek handlowych zbycie udziału, jego części albo ułamkowej części wymaga co do zasady formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Nie chodzi więc o zwykłą umowę podpisaną w domu ani o pełny akt notarialny, lecz o dokument, pod którym notariusz poświadcza podpisy stron.

Przed podpisaniem umowy trzeba sprawdzić umowę spółki. Na podstawie art. 182 Kodeksu spółek handlowych umowa spółki może ograniczać zbycie udziałów, na przykład przez wymóg zgody spółki, zgodę zarządu albo prawo pierwszeństwa dla pozostałych wspólników. Jeżeli takie ograniczenie istnieje, sprzedaż dokonana z jego pominięciem może wywołać poważne spory korporacyjne.

Po sprzedaży zarząd powinien zaktualizować księgę udziałów, sporządzić aktualną listę wspólników i w razie potrzeby złożyć odpowiednie dokumenty do KRS. Jeżeli zmiana wpływa na dane beneficjenta rzeczywistego, trzeba również zweryfikować obowiązki aktualizacyjne w CRBR.

Jak uzasadnić cenę 1 zł?

Najbezpieczniej, aby cena sprzedaży odpowiadała wartości rynkowej udziałów. W spółce bez majątku, z długami lub bez realnych perspektyw prowadzenia działalności wartość rynkowa może być bardzo niska, a czasem symboliczna. Należy jednak zgromadzić dokumenty, które to potwierdzają.

Przydatne mogą być w szczególności: aktualne sprawozdanie finansowe, bilans, rachunek zysków i strat, zestawienie zobowiązań, informacja o braku majątku, dokumenty dotyczące zawieszenia działalności, uchwały wspólników oraz pisemne uzasadnienie ceny przyjętej w umowie.

Na wartość udziałów wpływa również sposób rozdysponowania wyniku spółki, dlatego przed sprzedażą warto ustalić, co można zrobić z niepodzielonym zyskiem w spółce z o.o. oraz czy wcześniej dopuszczalna jest zaliczka na dywidendę w spółce z o.o..

Jeżeli udziały zostały objęte w zamian za aport, warto zachować dokumenty dotyczące wniesienia wkładu i objęcia udziałów. Mogą być potrzebne przy ustalaniu kosztów podatkowych albo przy wyjaśnianiu historii kapitałowej spółki.

Zobacz również: jak ustalić wartość rynkową udziałów w spółce z o.o.

Podatek dochodowy przy sprzedaży udziałów

Sprzedaż udziałów w spółce z o.o. może powodować obowiązek rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych. Co do zasady przychody z odpłatnego zbycia udziałów są rozliczane jako przychody z kapitałów pieniężnych, a dochód opodatkowany jest stawką 19%. Rozliczenia dokonuje się w zeznaniu PIT-38 za rok, w którym doszło do sprzedaży.

Dochód to zasadniczo różnica między przychodem ze sprzedaży a kosztami uzyskania przychodu. Przy udziałach obejmowanych aportem sposób ustalenia kosztu może zależeć od rodzaju wkładu, daty objęcia udziałów i dokumentów źródłowych. W takiej sytuacji warto przeanalizować historię objęcia udziałów przed podpisaniem umowy.

Istotne znaczenie ma art. 19 ustawy o PIT, stosowany przy takich transakcjach odpowiednio na podstawie przepisów o kapitałach pieniężnych. Jeżeli cena określona w umowie znacznie odbiega od wartości rynkowej bez uzasadnionej przyczyny, organ podatkowy może wezwać strony do wyjaśnień, a następnie określić przychód według wartości rynkowej. Gdy wycena biegłego wykaże istotną różnicę względem ceny umownej, koszt opinii może obciążyć podatnika.

Przeczytaj także: podatek od sprzedaży udziałów w spółce z o.o.

PCC od sprzedaży udziałów

Sprzedaż udziałów w spółce z o.o. może podlegać podatkowi od czynności cywilnoprawnych. Co do zasady obowiązek zapłaty PCC ciąży na kupującym, a stawka przy sprzedaży praw majątkowych wynosi 1% podstawy opodatkowania. Podstawą jest wartość rynkowa, a nie wyłącznie cena wpisana w umowie.

W praktyce oznacza to, że nawet przy cenie 1 zł kupujący powinien ocenić, czy rzeczywista wartość rynkowa udziałów także jest symboliczna. Jeżeli organ uzna, że wartość udziałów była wyższa, może zakwestionować podstawę opodatkowania PCC. Standardowy termin na złożenie deklaracji PCC-3 i zapłatę podatku wynosi 14 dni od zawarcia umowy, o ile nie występuje szczególny przypadek zmieniający sposób rozliczenia.

Czy sprzedaż za 1 zł może zostać zakwestionowana?

Tak, ale samo ustalenie ceny na poziomie 1 zł nie jest jeszcze naruszeniem prawa. Ryzyko pojawia się wtedy, gdy z dokumentów spółki wynika, że udziały mają realną dodatnią wartość, a strony nie potrafią wyjaśnić, dlaczego sprzedano je za symboliczną kwotę.

Organ podatkowy może badać rynkowość ceny, zwłaszcza gdy transakcja jest zawierana między osobami powiązanymi, wspólnikami, członkami rodziny albo podmiotami, które mają wspólny interes w zaniżeniu wartości. Znaczenie ma również to, czy transakcja jest rzeczywistą sprzedażą, czy w istocie ma charakter nieodpłatnego przysporzenia.

Przy transakcjach między podmiotami powiązanymi trzeba dodatkowo sprawdzić, kiedy powstają obowiązki dotyczące cen transferowych w małej spółce z o.o..

Jeżeli strony chcą uniknąć wątpliwości, w umowie można krótko wskazać przyczyny ustalenia ceny, na przykład brak aktywów, zadłużenie, ujemne kapitały własne, brak kontraktów albo brak możliwości znalezienia nabywcy na rynku. Nie zastąpi to dokumentów finansowych, ale porządkuje uzasadnienie transakcji.

Co sprzedaż udziałów oznacza dla odpowiedzialności za spółkę?

Sprzedaż udziałów powoduje zmianę właścicielską, ale nie kasuje zobowiązań spółki. Długi nadal obciążają spółkę jako odrębny podmiot. Jeżeli sprzedający był tylko wspólnikiem, co do zasady nie odpowiada za zobowiązania spółki wyłącznie z tego powodu, że posiadał udziały.

Inaczej należy ocenić sytuację osoby, która była lub jest członkiem zarządu. Sprzedaż udziałów nie zwalnia automatycznie z odpowiedzialności za czynności zarządcze, obowiązki sprawozdawcze, podatkowe ani ewentualne obowiązki związane z niewypłacalnością spółki. Jeżeli wspólnik jest jednocześnie członkiem zarządu, trzeba osobno uregulować jego status w organach spółki.

FAQ

Czy udziały można sprzedać poniżej wartości nominalnej?

Tak. Wartość nominalna udziałów nie jest minimalną ceną sprzedaży. Cena powinna jednak odpowiadać realnej wartości rynkowej albo mieć konkretne uzasadnienie ekonomiczne.

Czy sprzedaż udziałów za 1 zł wymaga wizyty u notariusza?

Tak, w typowej sytuacji potrzebne jest notarialne poświadczenie podpisów pod umową sprzedaży udziałów. Nie wystarczy zwykła forma pisemna bez poświadczenia podpisów.

Kto płaci podatek PCC przy sprzedaży udziałów?

Co do zasady PCC płaci kupujący. Stawka przy sprzedaży praw majątkowych wynosi 1%, a podstawą powinna być wartość rynkowa udziałów.

Czy sprzedający zapłaci PIT, jeżeli cena wynosi 1 zł?

To zależy od kosztów podatkowych i rzeczywistej wartości transakcji. Jeżeli nie powstanie dochód, podatek może nie wystąpić, ale transakcję co do zasady należy prawidłowo rozliczyć w PIT-38.

Czy urząd skarbowy może podważyć cenę 1 zł?

Może badać, czy cena nie odbiega znacznie od wartości rynkowej. Dlatego warto przygotować dokumenty potwierdzające brak majątku, zadłużenie albo inną przyczynę niskiej wartości udziałów.

Czy sprzedaż udziałów zwalnia z odpowiedzialności za długi spółki?

Sprzedaż udziałów nie przenosi długów spółki na sprzedającego ani nie usuwa ich ze spółki. Jeżeli sprzedający był członkiem zarządu, trzeba osobno ocenić jego ewentualną odpowiedzialność za zobowiązania i obowiązki zarządcze.

Podsumowanie

Sprzedaż udziałów w spółce z o.o. za symboliczną kwotę 1 zł jest prawnie możliwa, ale powinna być dobrze przygotowana. Kluczowe znaczenie mają: forma umowy, postanowienia umowy spółki, uzasadnienie ceny, dokumenty finansowe oraz późniejsze formalności w spółce.

Jeżeli spółka nie ma majątku, ma długi albo jej udziały są realnie bezwartościowe, cena 1 zł może być uzasadniona. Jeżeli jednak spółka posiada aktywa lub perspektywy zarobkowe, niska cena może wywołać pytania organu podatkowego. Przed zawarciem umowy warto więc zebrać dokumenty i rozważyć podatkowe skutki transakcji po obu stronach.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych, Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037 z późn. zm.

2. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w szczególności art. 17, art. 19 i art. 30b.

3. Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych, w szczególności art. 1, art. 6, art. 7 i art. 10.

Potrzebujesz indywidualnej odpowiedzi? Opisz swoją sytuację w formularzu poniżej. Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.