Akcje spółki w upadłości likwidacyjnej

Co oznacza wykluczenie akcji z obrotu po upadłości spółki?

W przypadku spółki publicznej ogłoszenie upadłości może prowadzić do wycofania jej akcji z obrotu na rynku regulowanym. Zgodnie z art. 91 ust. 9 i 10 ustawy o ofercie publicznej, po spełnieniu ustawowych przesłanek następuje zniesienie dematerializacji akcji w rozumieniu przepisów o rynku kapitałowym oraz wycofanie akcji z obrotu. Jeżeli problemy finansowe zostaną rozpoznane przed ogłoszeniem upadłości, warto wcześniej rozważyć restrukturyzację spółki z o.o. zamiast upadłości.

W praktyce dla inwestora oznacza to, że akcje przestają być normalnie zbywalne na giełdzie. Nie oznacza to jednak, że spółka ma obowiązek zapłacić akcjonariuszowi kwotę odpowiadającą historycznej cenie nabycia akcji albo poniesionej stracie inwestycyjnej.

Trzeba też odróżnić wycofanie akcji z obrotu giełdowego od samego istnienia praw udziałowych. Akcje mogą nadal istnieć jako prawa udziałowe, ale ich ewidencja i możliwość rozporządzania nimi zależą od właściwych przepisów, zasad prowadzenia rejestru albo depozytu oraz od sytuacji konkretnej spółki.

Czy strata na akcjach jest wierzytelnością w upadłości?

Nie. Sam fakt, że inwestor kupił akcje za określoną kwotę, a następnie ich wartość spadła, nie powoduje powstania wierzytelności wobec spółki. Akcjonariusz uczestniczy w ryzyku gospodarczym spółki. Może osiągnąć zysk, jeżeli wartość akcji wzrośnie lub spółka wypłaci dywidendę, ale może też utracić całość zainwestowanego kapitału.

Akcjonariusz nie jest wierzycielem spółki tylko dlatego, że posiada jej akcje. Wierzycielem jest osoba, której przysługuje wobec spółki konkretne roszczenie, np. o zapłatę ceny, zwrot pożyczki, zapłatę wynagrodzenia, wykup obligacji albo wypłatę dywidendy, jeżeli wcześniej powstało skuteczne prawo do jej otrzymania.

Zgłoszenie do masy upadłości roszczenia opisanego wyłącznie jako „strata na akcjach”, „utrata wartości akcji” albo „różnica między ceną zakupu a obecną ceną” co do zasady nie powinno zostać uznane. Nie jest to bowiem dług spółki wobec akcjonariusza, lecz ekonomiczny skutek inwestycji kapitałowej.

Co się dzieje, gdy akcjonariusz sprzeda akcje za 1 grosz?

Sprzedaż akcji, nawet po symbolicznej cenie, powoduje przeniesienie praw z akcji na nabywcę, o ile transakcja jest skuteczna zgodnie z właściwymi przepisami i zasadami ewidencji. Zbywca przestaje być akcjonariuszem w zakresie sprzedanych akcji.

Najważniejszy skutek jest praktyczny: po sprzedaży akcji inwestor traci prawa udziałowe związane z tymi akcjami. Dotyczy to również ewentualnego prawa do udziału w majątku, który mógłby pozostać po zakończeniu postępowania upadłościowego i zaspokojeniu wierzycieli.

Sprzedaż akcji nie sprawi jednak, że zgłoszona wcześniej „wierzytelność” z tytułu spadku wartości akcji stanie się zasadna. Jeżeli zgłoszenie opiera się wyłącznie na stracie inwestycyjnej, problemem nie jest to, czy inwestor nadal posiada akcje, lecz brak samodzielnego tytułu prawnego do żądania zapłaty od spółki.

Prawa akcjonariusza w upadłości spółki

Zgodnie z zasadą wynikającą z Kodeksu spółek handlowych akcjonariusz nie odpowiada osobiście za zobowiązania spółki. Nie musi więc spłacać długów spółki tylko dlatego, że posiada jej akcje.

Jednocześnie akcjonariusz znajduje się za wierzycielami spółki. Najpierw z masy upadłości zaspokaja się koszty postępowania i wierzycieli według zasad prawa upadłościowego. Dopiero gdyby po zakończeniu likwidacji pozostał majątek, mógłby on przypaść akcjonariuszom według zasad wynikających z przepisów i statutu spółki.

W praktyce przy upadłości spółki akcyjnej nadwyżka dla akcjonariuszy występuje rzadko, zwłaszcza gdy majątek spółki nie wystarcza na pełne zaspokojenie wierzycieli. Nie można jednak całkowicie wykluczyć takiej sytuacji bez znajomości konkretnego postępowania, listy wierzytelności, wartości majątku i kosztów upadłości.

Kiedy akcjonariusz może mieć odrębną wierzytelność wobec spółki?

Posiadanie akcji nie daje roszczenia o zwrot ceny zakupu akcji. Możliwe są jednak sytuacje, w których ta sama osoba jest jednocześnie akcjonariuszem i wierzycielem spółki z innego tytułu.

• Pożyczka dla spółki – jeżeli akcjonariusz pożyczył spółce pieniądze, może zgłaszać roszczenie o ich zwrot, o ile nie zostało zaspokojone.
• Obligacje lub inne papiery dłużne – obligatariusz może być wierzycielem spółki niezależnie od tego, że posiada także akcje.
• Należna dywidenda – jeżeli powstało już konkretne roszczenie o wypłatę dywidendy, trzeba ocenić jego status w upadłości.
• Roszczenia odszkodowawcze – mogą wchodzić w grę tylko przy wykazaniu samodzielnej podstawy odpowiedzialności, szkody i związku przyczynowego. Sama nietrafiona inwestycja nie wystarcza.

Jeżeli zgłoszenie wierzytelności dotyczy takiego odrębnego roszczenia, należy je opisać i udokumentować niezależnie od posiadania akcji. Jeżeli natomiast dotyczy tylko utraty wartości akcji, syndyk albo sędzia-komisarz może zakwestionować je jako niebędące wierzytelnością wobec upadłej spółki.

Co zrobić przed sprzedażą akcji spółki w upadłości?

Przed sprzedażą akcji za symboliczną kwotę warto ustalić, jaki cel ma taka transakcja. Jeżeli inwestor chce jedynie zakończyć inwestycję i nie liczy na udział w ewentualnej nadwyżce likwidacyjnej, sprzedaż może być ekonomicznie zrozumiała. Trzeba jednak pamiętać, że po sprzedaży nie będzie już akcjonariuszem.

Warto również sprawdzić skutki podatkowe zbycia akcji, w tym możliwość rozliczenia straty kapitałowej zgodnie z przepisami podatkowymi. Jest to jednak inna kwestia niż zgłoszenie wierzytelności w upadłości. Strata podatkowa z inwestycji nie oznacza automatycznie istnienia długu spółki wobec inwestora.

Jeżeli inwestor złożył już zgłoszenie wierzytelności, powinien przeanalizować, czy zgłoszenie oparto na realnym tytule prawnym. Jeżeli nie, sama sprzedaż akcji nie naprawi tej podstawy. Jeżeli zaś istnieje odrębna wierzytelność, trzeba zadbać o właściwe dokumenty i terminy w postępowaniu upadłościowym.

FAQ

Czy mogę zgłosić w upadłości stratę na akcjach?

Co do zasady nie. Strata wynikająca ze spadku ceny akcji jest ryzykiem inwestycyjnym akcjonariusza, a nie wierzytelnością wobec spółki.

Czy sprzedaż akcji za 1 grosz poprawi sytuację w postępowaniu upadłościowym?

Nie w zakresie zgłoszenia straty na akcjach. Sprzedaż może zakończyć inwestycję, ale nie tworzy roszczenia o zapłatę wobec spółki. Powoduje natomiast utratę praw z akcji.

Czy akcjonariusz może dostać pieniądze po likwidacji spółki?

Tak, ale dopiero wtedy, gdy po zaspokojeniu wierzycieli i kosztów postępowania pozostanie majątek do podziału. W typowej upadłości taka nadwyżka jest mało prawdopodobna, ale zależy to od konkretnej sprawy.

Czy akcjonariusz odpowiada za długi spółki akcyjnej?

Nie. Akcjonariusz nie odpowiada osobiście za zobowiązania spółki. Ryzykuje przede wszystkim utratą wartości posiadanych akcji i zainwestowanego kapitału.

Kiedy zgłoszenie wierzytelności przez akcjonariusza ma sens?

Wtedy, gdy akcjonariusz ma wobec spółki odrębne roszczenie, np. z pożyczki, obligacji, umowy albo wymagalnej dywidendy. Trzeba je wykazać dokumentami i zgłosić zgodnie z zasadami postępowania upadłościowego.

Podsumowanie

Posiadanie akcji spółki w upadłości nie oznacza, że akcjonariusz jest wierzycielem spółki. Strata na wartości akcji nie jest wierzytelnością, lecz skutkiem ryzyka inwestycyjnego. Sprzedaż akcji po 1 groszu może zakończyć inwestycję, ale pozbawia praw udziałowych i nie powoduje uznania roszczenia o zwrot poniesionej straty. Inaczej należy oceniać tylko te sytuacje, w których inwestor ma wobec spółki dodatkowy, samodzielny tytuł prawny.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych, Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037

2. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych

3. Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.