Zaległości podatkowe komandytariusza

Czy to dług spółki, czy osobisty dług podatnika?

Pierwsza kwestia, którą trzeba ustalić, to charakter zaległości. Inaczej ocenia się zobowiązania samej spółki komandytowej, a inaczej osobiste zaległości podatkowe wspólnika, np. z tytułu podatku dochodowego rozliczanego przez niego jako podatnika.

Jeżeli pismo urzędu skarbowego dotyczy zaległości syna z tytułu jego własnego PIT, w tym zaliczek na podatek dochodowy lub podatku wykazanego w rozliczeniu rocznym, urząd nie będzie co do zasady badał, czy prezes spółki podejmował dobre decyzje biznesowe. Dla organu podatkowego istotne jest to, czy podatnik uzyskał dochód, czy powstał obowiązek podatkowy i czy podatek został zapłacony w terminie.

Argument, że do problemu doprowadziły decyzje osób zarządzających spółką, może być ważny przy opisie sytuacji życiowej i majątkowej, a czasem także przy ewentualnych roszczeniach cywilnych wobec osób odpowiedzialnych za szkodę. Nie powoduje jednak automatycznie umorzenia podatku ani uchylenia egzekucji.

Odpowiedzialność komandytariusza za zobowiązania spółki

Spółka komandytowa jest spółką osobową. Ma zdolność prawną, może nabywać prawa, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana. Za własne zobowiązania odpowiada całym swoim majątkiem.

W spółce komandytowej występują dwa rodzaje wspólników. Komplementariusz odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia, natomiast komandytariusz odpowiada w sposób ograniczony. Zgodnie z art. 111 Kodeksu spółek handlowych komandytariusz odpowiada za zobowiązania spółki wobec jej wierzycieli tylko do wysokości sumy komandytowej.

Suma komandytowa nie jest tym samym co wkład. Suma komandytowa wyznacza maksymalną granicę odpowiedzialności osobistej komandytariusza wobec wierzycieli spółki. Wkład to świadczenie wnoszone do spółki. Jeżeli wkład został rzeczywiście wniesiony, komandytariusz jest wolny od odpowiedzialności w granicach wartości tego wkładu. W praktyce oznacza to, że gdy wartość wniesionego wkładu jest równa albo wyższa od sumy komandytowej, komandytariusz co do zasady nie powinien ponosić osobistej odpowiedzialności za długi spółki.

Odpowiedzialność wspólnika ma także charakter subsydiarny. Wierzyciel może uzyskać tytuł przeciwko spółce i wspólnikowi, ale egzekucja z majątku wspólnika zasadniczo wchodzi w grę wtedy, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna.

Kiedy komandytariusz może odpowiadać szerzej?

Ograniczenie odpowiedzialności komandytariusza nie zawsze działa w pełnym zakresie. Szczególnej ostrożności wymagają zwłaszcza sytuacje, w których:

• nazwisko albo firma komandytariusza zostały umieszczone w firmie spółki w sposób mogący prowadzić do odpowiedzialności jak komplementariusz;
• komandytariusz działał w imieniu spółki bez ujawnienia pełnomocnictwa, bez umocowania albo z przekroczeniem jego zakresu;
• chodzi o zobowiązania związane z okresem przystąpienia do spółki lub czynnościami podejmowanymi przed wpisem określonych zmian do rejestru;
• komandytariusz udzielał osobistych zabezpieczeń, np. poręczenia, weksla, hipoteki albo zastawu.

Trzeba jednak odróżnić odpowiedzialność za cudzy dług spółki od odpowiedzialności za własny podatek. Jeżeli zaległość podatkowa jest przypisana do syna jako podatnika, ograniczenia wynikające z sumy komandytowej nie blokują egzekucji jego osobistego podatku.

Dlaczego urząd skarbowy mógł odmówić rat?

Rozłożenie zaległości podatkowej na raty nie jest prawem automatycznym. Organ podatkowy może udzielić ulgi, jeżeli przemawia za tym ważny interes podatnika lub interes publiczny. Jest to decyzja uznaniowa, ale organ musi ocenić okoliczności sprawy, zgromadzone dowody i realność proponowanej spłaty.

Jeżeli podatnik wnioskuje o bardzo wysokie raty, a z oświadczenia majątkowego wynika, że po opłaceniu stałych kosztów pozostaje mu niewielka kwota na utrzymanie, urząd może uznać harmonogram za niewiarygodny. Organ patrzy nie tylko na wysokość długu, lecz także na to, czy podatnik będzie w stanie terminowo płacić raty i bieżące podatki.

W takim wniosku trzeba przedstawić spójny plan spłaty. Jeżeli rata ma wynosić kilkanaście tysięcy złotych miesięcznie, konieczne są dowody źródeł finansowania: umowy, dokumenty potwierdzające przyszłe przychody, deklaracje kontrahentów, sprzedaż składników majątku, wsparcie rodziny, promesy, zestawienie kosztów i realny budżet domowy.

Odwołanie od decyzji naczelnika urzędu skarbowego

Od decyzji naczelnika urzędu skarbowego odmawiającej rozłożenia zaległości na raty przysługuje odwołanie. Termin wynosi 14 dni od doręczenia decyzji. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, czyli naczelnika urzędu skarbowego, do właściwego dyrektora izby administracji skarbowej.

W odwołaniu nie wystarczy napisać, że podatnik nie zgadza się z decyzją. Trzeba wskazać, co organ ocenił błędnie, jakie okoliczności pominął i dlaczego przedstawiony plan spłaty jest realny. Jeżeli w pierwszym wniosku zabrakło dokumentów, warto je dołączyć, ale trzeba też wyjaśnić, dlaczego wcześniej nie zostały przedstawione albo dlaczego dopiero teraz potwierdzają aktualną sytuację.

Przydatne mogą być w szczególności:

• aktualne zestawienie dochodów i wydatków gospodarstwa domowego;
• wyciągi bankowe, umowy, faktury, zaświadczenia o dochodach i zobowiązaniach;
• harmonogram spłaty oparty na realnej nadwyżce finansowej;
• dowody choroby, utraty kontraktu, spadku dochodów, zdarzeń losowych albo innych okoliczności niezależnych od podatnika;
• propozycja częściowej jednorazowej wpłaty, jeżeli podatnik jest w stanie ją wykonać.

W orzecznictwie administracyjnym przyjmuje się, że ważny interes podatnika dotyczy zwłaszcza sytuacji nadzwyczajnych, w których zapłata podatku w zwykłym trybie zagraża podstawowym potrzebom życiowym podatnika i jego rodziny. W wyroku NSA z dnia 22 kwietnia 1999 r., sygn. akt SA/Sz 850/98, wskazano, że może chodzić między innymi o utratę możliwości zarobkowania lub losową utratę majątku. Interes publiczny może natomiast przemawiać za ulgą wtedy, gdy przymusowa zapłata doprowadziłaby podatnika do konieczności korzystania z pomocy państwa.

Czy można złożyć kolejny wniosek o raty lub umorzenie?

Odmowa udzielenia ulgi nie zamyka drogi na zawsze. Jeżeli sytuacja podatnika się zmieniła albo pojawiły się nowe dowody, można złożyć kolejny wniosek. Trzeba jednak unikać prostego powtórzenia wcześniejszych argumentów. Nowy wniosek powinien pokazywać aktualny stan majątkowy, przyczyny niewypłacalności, realną zdolność do spłaty oraz to, dlaczego proponowane rozwiązanie jest korzystniejsze również dla fiskusa.

Można rozważyć nie tylko raty, lecz także połączenie kilku rozwiązań, np. częściową wpłatę, rozłożenie pozostałości na raty, odroczenie terminu płatności albo w szczególnych przypadkach umorzenie części zaległości. Umorzenie jest ulgą wyjątkową i wymaga mocnego uzasadnienia, zwłaszcza gdy podatnik prowadził działalność zarobkową lub osiągał wysokie dochody.

W wyroku WSA z dnia 7 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 607/18, podkreślono, że podatnik, któremu odmówiono umorzenia zaległości, może złożyć ponowny wniosek, jeżeli jego sytuacja się zmieniła. W takim postępowaniu znaczenie mogą mieć także nowe dokumenty obrazujące aktualną sytuację strony.

Co robić, gdy ruszyła egzekucja skarbowa?

Windykacja prowadzona przez urząd skarbowy oznacza zwykle egzekucję administracyjną. Organ może zajmować rachunki bankowe, wynagrodzenie, wierzytelności od kontrahentów, zwroty podatku, ruchomości, a w poważniejszych sprawach także nieruchomości. Do długu dochodzą odsetki za zwłokę i koszty egzekucyjne.

Samo wniesienie wniosku o raty albo odwołania od odmowy rat nie zawsze zatrzymuje egzekucję. Dlatego równolegle trzeba sprawdzać wszystkie pisma egzekucyjne, terminy, wysokość należności, sposób naliczenia odsetek i zakres zajęć. Jeżeli istnieją podstawy formalne, można składać właściwe środki w postępowaniu egzekucyjnym, np. zarzuty dotyczące obowiązku, gdy dług wygasł, jest przedawniony, został błędnie określony albo egzekucja jest prowadzona nieprawidłowo.

W praktyce często najważniejsze jest szybkie przedstawienie organowi wykonalnej propozycji spłaty i dokonanie choćby częściowej wpłaty, jeżeli jest to możliwe. Pokazuje to wolę uregulowania długu i może zwiększyć wiarygodność kolejnego wniosku o ulgę.

Upadłość przy dużych zaległościach podatkowych

Jeżeli zadłużenie jest tak duże, że podatnik trwale nie jest w stanie go spłacić, trzeba rozważyć upadłość. Rodzaj postępowania zależy od statusu dłużnika. Sama okoliczność bycia komandytariuszem nie zawsze oznacza, że dana osoba ma składać wniosek jako przedsiębiorca. Znaczenie ma to, czy prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, jaki ma status prawny i czy spełnia przesłanki właściwego postępowania.

Przedsiębiorca ma obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie 30 dni od dnia powstania stanu niewypłacalności. Konsument nie ma takiego samego obowiązku terminowego, ale historia powstania zadłużenia, stopień zawinienia i zachowanie dłużnika mogą wpływać na sposób oddłużenia, długość planu spłaty albo ocenę sądu.

Zaległości podatkowe mogą być objęte postępowaniem upadłościowym, ale upadłość nie jest prostym sposobem na natychmiastowe anulowanie długu. Sąd bada sytuację dłużnika, syndyk ustala majątek, wierzyciele zgłaszają należności, a w upadłości konsumenckiej może zostać ustalony plan spłaty wierzycieli. Przed złożeniem wniosku warto przeanalizować, czy upadłość rzeczywiście poprawi sytuację, czy raczej zwiększy koszty i ryzyka.

Odpowiedzialność karna skarbowa

Przy zaległościach podatkowych trzeba liczyć się nie tylko z egzekucją, ale także z ryzykiem odpowiedzialności karnej skarbowej. Jeżeli podatnik nie składał deklaracji, zaniżał podstawę opodatkowania, podawał nieprawdziwe dane albo uporczywie nie wpłacał podatku w terminie, urząd może analizować sprawę pod kątem wykroczenia albo przestępstwa skarbowego.

Konsekwencje zależą od kwoty, okoliczności, stopnia winy i zachowania podatnika po ujawnieniu zaległości. W grę może wchodzić grzywna, a w poważniejszych sprawach także surowsze sankcje przewidziane w Kodeksie karnym skarbowym. Jeżeli postępowanie karne skarbowe jeszcze się nie rozpoczęło, warto pilnie ocenić możliwość złożenia czynnego żalu. Jeżeli organ już podjął czynności, trzeba rozważyć inne rozwiązania procesowe, w tym dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, o ile są spełnione warunki.

Jak praktycznie przygotować dalsze działania?

W opisanej sytuacji najrozsądniej działać dwutorowo. Po pierwsze, trzeba pilnować terminu odwołania i przygotować je tak, aby odnosiło się do konkretnych argumentów organu. Po drugie, należy opracować realny plan spłaty, który będzie zgodny z dochodami i kosztami życia. Jeżeli rata 14 tys. zł miesięcznie nie wynika z dokumentów, lepiej zaproponować niższą, ale wiarygodną ratę, ewentualnie połączoną z częściową wpłatą lub sprzedażą określonych składników majątku.

Warto też oddzielić argumenty emocjonalne od prawnych. To, że syn nie chciał doprowadzić do zadłużenia, może mieć znaczenie dla oceny jego sytuacji, ale organ podatkowy będzie oczekiwał dowodów: liczb, dokumentów, historii przychodów, kosztów i przyczyn pogorszenia płynności. Im bardziej konkretny i udokumentowany wniosek, tym większa szansa na merytoryczne rozpatrzenie.

FAQ

Czy urząd skarbowy musi zgodzić się na raty?

Nie. Rozłożenie zaległości na raty jest ulgą uznaniową. Organ powinien zbadać ważny interes podatnika lub interes publiczny, ale może odmówić, jeżeli plan spłaty jest nierealny albo dokumenty nie potwierdzają sytuacji opisanej we wniosku.

Czy odwołanie zatrzyma egzekucję?

Nie należy zakładać, że samo odwołanie zatrzyma egzekucję. Postępowanie egzekucyjne może toczyć się równolegle. Dlatego trzeba reagować na pisma egzekucyjne, sprawdzić podstawę zajęć i rozważyć osobne wnioski lub środki prawne właściwe dla egzekucji administracyjnej.

Czy można ponownie złożyć wniosek o ulgę po odmowie?

Tak, zwłaszcza gdy pojawiły się nowe okoliczności lub nowe dowody. Kolejny wniosek powinien jednak różnić się od poprzedniego. Trzeba pokazać aktualną sytuację finansową i zaproponować harmonogram, który podatnik realnie wykona.

Czy suma komandytowa chroni przed osobistym PIT?

Nie. Suma komandytowa ogranicza odpowiedzialność komandytariusza za zobowiązania spółki wobec jej wierzycieli. Nie chroni przed egzekucją osobistych zaległości podatnika, jeżeli podatek jest należny od niego jako osoby fizycznej.

Czy przy zaległościach podatkowych grozi odpowiedzialność karna skarbowa?

Może grozić, zależnie od kwoty, zachowania podatnika i rodzaju naruszenia. Inaczej ocenia się jednorazowe opóźnienie, a inaczej uporczywe niepłacenie, brak deklaracji lub podawanie nieprawdziwych danych. Warto szybko sprawdzić możliwość ograniczenia ryzyka, zanim organ podejmie dalsze czynności.

Podsumowanie

W sprawie zaległości podatkowych komandytariusza kluczowe jest ustalenie, czy chodzi o dług spółki, czy o osobisty podatek wspólnika. Jeżeli jest to osobista zaległość PIT, urząd może prowadzić egzekucję z majątku podatnika, niezależnie od ograniczeń odpowiedzialności komandytariusza za długi spółki.

Po odmowie rat trzeba działać szybko: wnieść odwołanie w terminie, uzupełnić dokumenty, przedstawić realny plan spłaty i równolegle kontrolować egzekucję. Gdy spłata jest obiektywnie niemożliwa, należy rozważyć dalej idące rozwiązania, w tym upadłość, ale dopiero po analizie całego majątku, dochodów i ryzyk.