Darowizna przedsiębiorstwa a aneksy do umów

Czy darowizna przedsiębiorstwa automatycznie przenosi umowy?

Przekazanie mężowi przedsiębiorstwa w formie darowizny należy odróżnić od przeniesienia pojedynczych umów. Przedsiębiorstwo w rozumieniu Kodeksu cywilnego jest zorganizowanym zespołem składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej. Czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje co do zasady wszystko, co wchodzi w jego skład, chyba że co innego wynika z treści czynności prawnej albo z przepisów szczególnych.

Nie oznacza to jednak pełnej sukcesji uniwersalnej, takiej jak przy dziedziczeniu albo niektórych przekształceniach spółek. Przy darowiźnie przedsiębiorstwa trzeba osobno ocenić każdą trwającą umowę: z dostawcą, abonentem, wynajmującym, operatorem, serwisantem czy innym kontrahentem. Umowa może zawierać zakaz cesji, wymóg zgody drugiej strony albo procedurę zmiany przedsiębiorcy świadczącego usługę.

W praktyce umowy zawarte przez Panią pozostaną w mocy między dotychczasowymi stronami, dopóki skutecznie nie zostanie dokonane przeniesienie praw i obowiązków na męża albo dopóki nie zostaną zawarte nowe umowy. Jeżeli mąż zacznie wykonywać usługi bez uporządkowania dokumentów, może powstać spór o to, kto odpowiada wobec dostawcy, abonenta lub wynajmującego.

Przeniesienie praw z umowy a przejęcie obowiązków

Najważniejsza różnica polega na tym, że prawa i obowiązki z umowy podlegają innym zasadom. Zgodnie z art. 509 § 1 Kodeksu cywilnego wierzyciel może co do zasady przenieść wierzytelność na osobę trzecią bez zgody dłużnika, chyba że sprzeciwia się temu ustawa, zastrzeżenie umowne albo właściwość zobowiązania. Jest to przelew wierzytelności, czyli cesja praw.

Inaczej wygląda przejęcie obowiązków. Jeżeli mąż ma wejść w miejsce Pani jako dłużnik, czyli ma przejąć obowiązki wynikające z umowy, zastosowanie mają przepisy o przejęciu długu. Zgodnie z art. 519 Kodeksu cywilnego osoba trzecia może wstąpić na miejsce dłużnika, który zostaje z długu zwolniony, ale wymaga to zgody wierzyciela. Zgoda może być udzielona przed zawarciem umowy, równocześnie z nią albo po jej zawarciu, lecz powinna być możliwa do udowodnienia.

W umowach wzajemnych, takich jak umowa najmu, umowa dostawy usług czy umowa abonencka, obie strony mają zarówno prawa, jak i obowiązki. Dlatego samo przeniesienie wierzytelności zwykle nie wystarczy. Potrzebne jest przeniesienie całego stosunku umownego albo pakiet czynności obejmujący cesję praw oraz przejęcie zobowiązań.

Umowa najmu lokalu od miasta

W przypadku lokalu wynajmowanego od urzędu miasta należy założyć, że zgoda wynajmującego będzie potrzebna. Zmiana najemcy nie następuje automatycznie tylko dlatego, że przedsiębiorstwo zostanie przekazane mężowi. Jeżeli umowa najmu została zawarta z Panią jako przedsiębiorcą, to bez aneksu albo nowej umowy nadal Pani może być traktowana jako najemca.

Wynajmujący, zwłaszcza jednostka samorządu terytorialnego, może wymagać pisemnego wniosku, dokumentów dotyczących nowego przedsiębiorcy, informacji o rodzaju działalności, braku zaległości oraz zgody właściwego organu lub komórki organizacyjnej. Trzeba też sprawdzić, czy umowa najmu dopuszcza oddanie lokalu do używania innemu podmiotowi, podnajem, cesję praw albo zmianę najemcy.

Najbezpieczniejsze rozwiązanie to wystąpienie do miasta przed darowizną albo równolegle z jej przygotowaniem o zgodę na wstąpienie męża w prawa i obowiązki najemcy. Następnie strony powinny podpisać aneks do umowy najmu albo nową umowę. Samo pismo informujące, że działalność będzie prowadził mąż, może być niewystarczające i w skrajnym przypadku może narazić najemcę na zarzut korzystania z lokalu niezgodnie z umową.

Umowy z dostawcami usług

Przy umowach z dostawcami usług trzeba zacząć od ich treści. W obrocie gospodarczym często pojawia się postanowienie, że przeniesienie praw i obowiązków z umowy wymaga uprzedniej pisemnej zgody drugiej strony. Takie postanowienia są istotne, ponieważ mogą blokować jednostronną cesję albo powodować, że cesja dokonana bez zgody będzie nieskuteczna wobec kontrahenta.

Dostawca może zgodzić się na aneks, ale może też chcieć zawrzeć nową umowę z mężem, zweryfikować jego dane rejestrowe, limity płatnicze, zabezpieczenia, historię rozliczeń lub warunki techniczne. Warto ustalić z dostawcami datę graniczną, od której faktury, zamówienia i odpowiedzialność za wykonanie świadczeń przechodzą na męża.

Jeżeli dostawca nie wyrazi zgody na przejęcie obowiązków, sama darowizna przedsiębiorstwa nie zwolni Pani automatycznie z odpowiedzialności wobec tego dostawcy. Jednocześnie nabywca przedsiębiorstwa może ponosić odpowiedzialność za zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa na zasadach przewidzianych w Kodeksie cywilnym, dlatego sprawę trzeba uregulować także w umowie darowizny i dokumentach rozliczeniowych.

Umowy z abonentami i klientami

Wobec abonentów i klientów również nie należy poprzestawać na krótkiej informacji, że firmę przejął inny podmiot. Jeżeli abonent zawarł umowę z Panią, to zmiana podmiotu świadczącego usługę dotyczy jego praw i obowiązków. W wielu przypadkach wymaga to zgody abonenta albo co najmniej działania zgodnego z procedurą przewidzianą w umowie, regulaminie lub przepisach dotyczących danego rodzaju usługi.

Jeżeli umowy są indywidualne i zawierają dane klienta, okres obowiązywania, ceny, zakres usług, kary umowne lub warunki wypowiedzenia, najlepiej przygotować aneks albo porozumienie trójstronne: Pani, mąż i abonent. W prostszych relacjach można rozważyć zawarcie nowych umów z mężem od oznaczonej daty, z jednoczesnym zakończeniem umów dotychczasowych.

Trzeba także pamiętać o danych klientów. Przekazanie bazy abonentów wraz z przedsiębiorstwem powinno być opisane w dokumentacji i komunikacji do klientów. Abonent powinien wiedzieć, kto od określonej daty jest jego kontrahentem, gdzie kierować reklamacje, kto wystawia faktury i kto odpowiada za wykonanie usługi.

Jak przygotować aneksy i zawiadomienia?

Praktycznie najlepiej przygotować najpierw umowę darowizny przedsiębiorstwa, a równolegle zestaw dokumentów dla kontrahentów. Umowa darowizny powinna wskazywać przedsiębiorstwo albo jego zorganizowaną część, składniki majątkowe, oznaczenie umów, należności, dokumentacji, wyposażenia, znaków towarowych, baz danych oraz innych elementów, które są przekazywane.

Przy zbyciu przedsiębiorstwa trzeba pamiętać o wymaganej formie. Co do zasady zbycie przedsiębiorstwa wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Jeżeli w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość, konieczna może być forma aktu notarialnego. Przy darowiźnie warto skonsultować formę z notariuszem, ponieważ niewłaściwa forma może prowadzić do problemów z ważnością albo skutecznością czynności.

Aneksy do umów powinny określać co najmniej: dane dotychczasowego przedsiębiorcy, dane męża, datę wejścia w prawa i obowiązki, zakres przejmowanych umów, rozliczenie należności sprzed tej daty, odpowiedzialność za wcześniejsze zobowiązania, zgodę kontrahenta oraz sposób informowania klientów. W relacjach z dostawcami i abonentami warto unikać niejasnych sformułowań typu „firma zostaje przejęta”, jeżeli dokument nie wyjaśnia skutków prawnych.

Czy samo zawiadomienie kontrahentów wystarczy?

Samo zawiadomienie może wystarczyć tylko wtedy, gdy nie dochodzi do przejęcia obowiązków albo gdy umowa wyraźnie przewiduje taką możliwość i zgoda kontrahenta została już skutecznie udzielona. W typowej sytuacji zawiadomienie jest jedynie informacją organizacyjną, a nie zgodą na zmianę strony umowy.

Do dostawców warto wysłać prośbę o podpisanie aneksu albo nowej umowy. Do abonentów należy skierować jasny komunikat, z którego wynika, kto będzie świadczył usługi, od kiedy, na jakich warunkach oraz jakie czynności powinien podjąć klient. Jeżeli wymagana jest zgoda abonenta, trzeba ją uzyskać w sposób możliwy do wykazania.

Jeżeli zależy Państwu na ciągłości świadczenia usług, nie należy zostawiać tej kwestii do samodzielnej decyzji kontrahentów po fakcie. Lepszym rozwiązaniem jest zaplanowanie harmonogramu: najpierw analiza umów, potem zgody i aneksy, następnie darowizna albo jej finalizacja, a na końcu uporządkowane zawiadomienia i rozliczenia.

FAQ

Czy po darowiźnie przedsiębiorstwa umowy z dostawcami pozostają ważne?

Tak, ale co do zasady pozostają ważne między dotychczasowymi stronami, dopóki nie zostanie skutecznie przeniesiony ogół praw i obowiązków albo nie zostanie zawarta nowa umowa. Trzeba sprawdzić treść każdej umowy i uzyskać wymaganą zgodę dostawcy.

Czy wystarczy poinformować abonentów o zmianie firmy?

Zwykle nie. Informacja jest potrzebna organizacyjnie, ale nie zawsze zastępuje zgodę abonenta na zmianę strony umowy. Jeżeli abonent ma nadal korzystać z usługi na tych samych warunkach, najlepiej zastosować aneks, porozumienie albo procedurę przewidzianą w umowie lub regulaminie.

Czy urząd miasta musi zgodzić się na dalszy najem lokalu przez męża?

Jeżeli umowa najmu została zawarta z Panią, zmiana najemcy wymaga zgody wynajmującego, chyba że z umowy lub przepisów wynika szczególne rozwiązanie. W przypadku lokalu miejskiego należy wystąpić o zgodę i podpisać aneks albo nową umowę.

Czy darowizna przedsiębiorstwa zwalnia darczyńcę z długów firmy?

Nie automatycznie. Przejęcie długu wymaga zgody wierzyciela. Ponadto nabywca przedsiębiorstwa może odpowiadać za zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym, dlatego rozliczenia trzeba wyraźnie uregulować.

Czy trzeba podpisywać aneks z każdym kontrahentem?

Nie zawsze, ale w wielu przypadkach będzie to najbezpieczniejsze. Decyduje treść umowy, rodzaj zobowiązania i to, czy przenoszone są wyłącznie prawa, czy także obowiązki. Przy umowach ciągłych, najmie i umowach abonenckich aneks albo nowe porozumienie jest zwykle wskazane.

Podsumowanie

Przekazanie przedsiębiorstwa mężowi w drodze darowizny wymaga nie tylko sporządzenia samej umowy darowizny, lecz także uporządkowania relacji z kontrahentami. W odniesieniu do najmu lokalu, umów z dostawcami i umów z abonentami zasadnicze znaczenie ma zgoda drugiej strony na przejęcie obowiązków. Bez takiej zgody Pani może nadal pozostawać stroną umów, mimo że przedsiębiorstwo zostało przekazane mężowi.

Najrozsądniej przygotować listę umów, sprawdzić klauzule dotyczące cesji i zmiany strony, uzyskać zgody kontrahentów, podpisać aneksy oraz dopiero wtedy wdrożyć komunikację do klientów. Dzięki temu można ograniczyć ryzyko przerwy w świadczeniu usług, sporów o faktury i odpowiedzialności za niewykonanie umowy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.