Wynagrodzenie wspólnika spółki jawnej

Czy wspólnik spółki jawnej ma prawo do pensji?

W spółce jawnej nie działa automatyczna zasada znana z typowego stosunku pracy, zgodnie z którą osoba pracująca na rzecz przedsiębiorstwa otrzymuje miesięczną pensję. Wspólnik jest przede wszystkim uczestnikiem spółki osobowej i co do zasady otrzymuje ekonomiczne wynagrodzenie przez udział w zysku.

Kluczowy jest art. 46 Kodeksu spółek handlowych, zgodnie z którym za prowadzenie spraw spółki wspólnik nie otrzymuje wynagrodzenia. Przepis ten odnosi się do czynności wewnętrznych, takich jak organizowanie działalności, podejmowanie decyzji gospodarczych, nadzór nad bieżącą pracą, rozmowy z kontrahentami czy zarządzanie finansami spółki.

Nie oznacza to jednak, że wypłaty dla wspólnika są zawsze wykluczone. Trzeba jedynie prawidłowo ustalić ich podstawę: czy jest to udział w zysku, zaliczka na zysk, wynagrodzenie przyznane w umowie spółki, czy zapłata za odrębne świadczenie na rzecz spółki.

Reprezentowanie spółki a prowadzenie jej spraw

W praktyce trzeba odróżnić reprezentowanie spółki od prowadzenia jej spraw. Zgodnie z art. 29 Kodeksu spółek handlowych każdy wspólnik ma prawo reprezentować spółkę, a prawo to obejmuje wszystkie czynności sądowe i pozasądowe spółki. Ograniczenia prawa reprezentacji nie wywołują skutku wobec osób trzecich.

Reprezentacja polega przede wszystkim na występowaniu na zewnątrz, na przykład podpisywaniu umów z kontrahentami, składaniu oświadczeń, prowadzeniu spraw sądowych lub urzędowych. Prowadzenie spraw spółki dotyczy natomiast jej wewnętrznej działalności, organizacji pracy, decyzji biznesowych i bieżącego zarządzania.

Jeżeli wspólnik wykonuje właśnie takie czynności zarządcze, administracyjne lub organizacyjne, zasadą jest brak wynagrodzenia poza udziałem w zysku. Od tej zasady można odejść, ale należy zrobić to świadomie i najlepiej wprost w umowie spółki.

Zobacz również: wypłacanie pieniędzy wspólnikom w spółce cywilnej

Udział w zysku i zaliczki na poczet zysku

Podstawowym sposobem uzyskiwania korzyści przez wspólnika spółki jawnej jest udział w zysku. Art. 51 Kodeksu spółek handlowych przewiduje, że każdy wspólnik ma prawo do równego udziału w zyskach i uczestniczy w stratach w tym samym stosunku bez względu na rodzaj i wartość wkładu, chyba że umowa spółki stanowi inaczej. Umowa spółki może też zwolnić wspólnika od udziału w stratach.

Wspólnicy mogą więc ustalić nierówny udział w zysku, na przykład dlatego, że jeden wspólnik wnosi większy wkład pracy, kapitału lub know-how. Najbezpieczniej uregulować to w umowie spółki, aby później nie było sporu, czy większa wypłata jest udziałem w zysku, wynagrodzeniem, pożyczką albo świadczeniem nienależnym.

Zaliczka na poczet zysku nie jest pensją. Jest to wcześniejsza wypłata zakładanej części przyszłego zysku. Jeżeli spółka ostatecznie zysku nie osiągnie albo zysk będzie niższy od wypłaconych zaliczek, trzeba sprawdzić postanowienia umowy spółki i sposób rozliczenia między wspólnikami. W praktyce może powstać obowiązek wyrównania rozliczeń.

Wynagrodzenie za prowadzenie spraw spółki

Wspólnicy mogą wprowadzić wynagrodzenie za prowadzenie spraw spółki, ale nie powinno to wynikać wyłącznie z nieformalnego zwyczaju. Najlepszym rozwiązaniem jest jasne postanowienie umowy spółki określające, komu, za jakie czynności, w jakiej wysokości i w jakich terminach przysługuje wynagrodzenie.

Jeżeli obecna umowa spółki nie zawiera takiej podstawy, warto rozważyć jej zmianę. Sama uchwała może być wystarczająca tylko wtedy, gdy umowa spółki dopuszcza taki sposób uregulowania wynagrodzenia albo gdy wszyscy wspólnicy zgodnie przyjmują rozwiązanie w formie wymaganej dla zmiany umowy. W razie wątpliwości bezpieczniejsza jest zmiana umowy spółki niż krótka uchwała bez doprecyzowania zasad.

Postanowienia powinny regulować co najmniej: wysokość wynagrodzenia, termin płatności, zakres czynności, zasady zawieszenia wypłat przy problemach płynnościowych, wpływ wynagrodzenia na udział w zysku oraz sposób dokumentowania pracy wspólnika.

Odrębna umowa ze wspólnikiem

Dopuszczalne jest także zawarcie ze wspólnikiem odrębnej umowy, na przykład umowy o świadczenie usług, kontraktu menedżerskiego albo w określonych sytuacjach umowy o pracę. Taka umowa powinna jednak dotyczyć czynności realnie odrębnych od zwykłego prowadzenia spraw spółki.

Znaczenie ma wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2013 r., sygn. akt II CSK 632/12, w którym zaakceptowano możliwość zawierania umów obejmujących czynności niezwiązane z prowadzeniem spraw spółki. Nie chodzi więc o proste nazwanie tych samych czynności inną umową, ale o rzeczywiste wyodrębnienie innego zakresu pracy.

Przykładowo wspólnik może świadczyć na rzecz spółki usługi informatyczne, transportowe, szkoleniowe albo marketingowe, jeżeli nie są one jedynie wykonywaniem uprawnień i obowiązków wspólnika jako osoby prowadzącej sprawy spółki. Umowa powinna wskazywać zakres usług, wynagrodzenie, zasady rozliczeń, odpowiedzialność i sposób potwierdzania wykonania świadczeń.

Przy podpisywaniu umowy trzeba zachować ostrożność organizacyjną. Wspólnik nie powinien w praktyce zawierać umowy sam ze sobą bez odpowiedniego umocowania i bez udziału pozostałych osób uprawnionych do reprezentacji. Dla bezpieczeństwa umowę warto podpisać przez innych uprawnionych wspólników zgodnie z zasadami reprezentacji spółki.

Umowa o pracę wspólnika ze spółką jawną

Umowa o pracę ze wspólnikiem spółki jawnej może być problematyczna, zwłaszcza gdy wspólnik faktycznie sam decyduje o swojej pracy, nie podlega bieżącemu kierownictwu i wykonuje czynności typowe dla prowadzenia spraw spółki. Stosunek pracy wymaga między innymi podporządkowania pracowniczego, wykonywania pracy określonego rodzaju, w miejscu i czasie wskazanym przez pracodawcę oraz za wynagrodzeniem.

Im większy wpływ wspólnika na decyzje spółki i im bardziej jego czynności przypominają zarządzanie własnym przedsiębiorstwem, tym większe ryzyko zakwestionowania pracowniczego charakteru zatrudnienia. Umowa o pracę może mieć sens przede wszystkim wtedy, gdy wspólnik wykonuje konkretne zadania operacyjne, które da się oddzielić od roli wspólnika, a spółka rzeczywiście organizuje i nadzoruje tę pracę.

Podatki, koszty i ZUS

Sposób opodatkowania i ujęcia wypłat zależy od ich charakteru. Inaczej traktuje się udział w zysku, inaczej zaliczkę na zysk, inaczej wynagrodzenie za prowadzenie spraw spółki, a jeszcze inaczej zapłatę z odrębnej umowy cywilnoprawnej lub stosunku pracy.

Spółka jawna co do zasady jest spółką osobową, ale w określonych przypadkach może mieć szczególny status podatkowy. Dlatego przed wdrożeniem stałych wypłat warto sprawdzić aktualną sytuację spółki z księgowym lub doradcą podatkowym, zwłaszcza gdy wspólnikami nie są wyłącznie osoby fizyczne albo gdy spółka składa dodatkowe informacje podatkowe.

Wspólnik spółki jawnej zasadniczo podlega ubezpieczeniom jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność. Odrębne wynagrodzenie nie zawsze tworzy osobny tytuł do ubezpieczeń, ale może mieć znaczenie przy umowie o pracę lub umowie cywilnoprawnej. Ocena zależy od rodzaju umowy, zakresu czynności i faktycznego sposobu jej wykonywania.

Jak bezpiecznie uregulować wypłaty dla wspólnika?

Najpierw należy ustalić, co wspólnik faktycznie robi dla spółki. Jeżeli są to typowe czynności prowadzenia spraw spółki, najlepiej uregulować wynagrodzenie w umowie spółki. Jeżeli są to usługi odrębne, można przygotować osobną umowę, ale musi ona odpowiadać rzeczywistej pracy.

W dokumentach warto unikać ogólnych sformułowań typu „wspólnikowi przysługuje pensja”. Lepiej wskazać precyzyjnie, czy chodzi o wynagrodzenie za prowadzenie spraw spółki, zaliczkę na poczet zysku, stały udział w zysku, czy zapłatę za konkretną usługę. Jasne nazwanie podstawy wypłaty ogranicza ryzyko sporów między wspólnikami i ułatwia prawidłowe rozliczenia.

Jeżeli spółka nie przynosi zysku lub zysk jest niewielki, wspólnicy nadal mogą przewidzieć wynagrodzenie za prowadzenie spraw spółki, ale muszą liczyć się z wpływem takich wypłat na płynność finansową. Warto też ustalić, czy wynagrodzenie ma być należne zawsze, czy tylko po spełnieniu określonych warunków.

FAQ

Czy wspólnik spółki jawnej może mieć stałą pensję?

Może otrzymywać stałe wypłaty, ale nie powinny być one traktowane automatycznie jak pensja pracownika. Jeżeli wypłata dotyczy prowadzenia spraw spółki, jej podstawę najlepiej wpisać do umowy spółki. Jeżeli dotyczy innych usług, potrzebna jest realna, odrębna umowa.

Czy sama uchwała wspólników wystarczy do wypłaty wynagrodzenia?

To zależy od treści umowy spółki. Jeżeli umowa przewiduje możliwość ustalenia wynagrodzenia uchwałą, taka uchwała może być wystarczająca. Jeżeli nie, bezpieczniej zmienić umowę spółki albo przyjąć uchwałę w sposób odpowiadający wymaganiom zmiany umowy.

Czy zaliczka na zysk może zastąpić wynagrodzenie?

Nie zawsze. Zaliczka na zysk jest wypłatą przyszłego udziału w zysku, a nie zapłatą za pracę. Jeżeli spółka nie osiągnie zysku, zaliczka może wymagać rozliczenia. Wynagrodzenie za prowadzenie spraw spółki powinno mieć odrębną podstawę.

Czy wspólnik może zawrzeć ze spółką umowę o świadczenie usług?

Tak, jeżeli umowa obejmuje czynności inne niż zwykłe prowadzenie spraw spółki i jest wykonywana rzeczywiście. Trzeba opisać zakres usług, wynagrodzenie i sposób potwierdzania wykonania prac, a umowę podpisać zgodnie z zasadami reprezentacji spółki.

Czy wynagrodzenie wspólnika jest kosztem podatkowym spółki?

Nie da się odpowiedzieć jednolicie bez analizy rodzaju wypłaty, statusu podatkowego spółki i treści dokumentów. Inne skutki ma udział w zysku, inne wynagrodzenie z odrębnej umowy, a jeszcze inne umowa o pracę. Warto skonsultować to przed rozpoczęciem wypłat.

Podsumowanie

Wspólnik spółki jawnej co do zasady nie otrzymuje wynagrodzenia za prowadzenie spraw spółki, ponieważ jego podstawowym uprawnieniem majątkowym jest udział w zysku. Nie wyklucza to jednak wprowadzenia stałego wynagrodzenia, jeżeli zostanie ono prawidłowo przewidziane w umowie spółki albo oparte na wyraźnej podstawie zaakceptowanej przez wspólników.

Odrębna umowa ze wspólnikiem jest możliwa, ale powinna obejmować rzeczywiste czynności inne niż wykonywanie praw i obowiązków wspólnika. Przed wprowadzeniem wypłat trzeba też ocenić skutki podatkowe, księgowe i ubezpieczeniowe, zwłaszcza gdy spółka nie osiąga zysku lub wypłaty mają być stałe.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych, Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037 ze zm.
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2013 r., sygn. akt II CSK 632/12

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.