Sprzedaż słodyczy w szkole – czy jest legalna?

Czy uczeń może sprzedawać słodycze w szkole?

Trzeba rozdzielić dwie kwestie. Pierwsza to przepisy o żywności: art. 52c ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia stanowi, że w jednostkach systemu oświaty mogą być sprzedawane wyłącznie środki spożywcze należące do grup określonych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia. Druga to zasady organizacyjne konkretnej szkoły. To, że dany produkt może znajdować się w szkolnej sprzedaży, nie oznacza jeszcze, że każdy uczeń może samodzielnie prowadzić handel na korytarzu czy w szatni.

Przepis nie ogranicza się wyłącznie do klasycznego sklepiku szkolnego. Jeżeli uczeń kupuje produkty poza szkołą i odsprzedaje je innym uczniom na terenie placówki, nadal dochodzi do sprzedaży w jednostce systemu oświaty. Dlatego nie można traktować „sprzedaży z plecaka” jako sposobu na obejście ograniczeń dotyczących żywności w szkole.

Dyrektor szkoły może, w porozumieniu z radą rodziców, ustalić szczegółową listę produktów dopuszczonych do sprzedaży na podstawie rozporządzenia. Taka lista może uszczegółowić lub zawęzić szkolną ofertę, ale nie może zalegalizować produktu spoza katalogu ustawowego. Niezależnie od tego szkoła może regulować zachowanie uczniów i zasady korzystania z jej terenu. Statut określa prawa i obowiązki uczniów oraz rodzaje stosowanych wobec nich kar, a dyrektor kieruje działalnością szkoły i odpowiada m.in. za opiekę nad uczniami oraz bezpieczeństwo podczas zajęć organizowanych przez szkołę.

Co zmieniło się 1 września 2026 r.?

Do 31 sierpnia 2026 r. obowiązywało rozporządzenie Ministra Zdrowia z 26 lipca 2016 r. (Dz.U. 2016 poz. 1154). Z dniem 1 września 2026 r. zostało ono uchylone i zastąpione rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 16 lutego 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 197). Przy ocenie sprzedaży dokonanej przed 1 września trzeba więc odnieść się do poprzednich przepisów, natomiast obecnie podstawą jest już nowe rozporządzenie.

Jakie produkty mogą być sprzedawane?

Nowe rozporządzenie zawiera katalog grup produktów dopuszczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty. Obejmuje on:

• pieczywo, w tym bezglutenowe, oraz pieczywo półcukiernicze i cukiernicze, w tym bezglutenowe;
• kanapki, sałatki i surówki;
• mleko oraz produkty mleczne, w tym m.in. jogurty, kefiry, maślanki, sery twarogowe i serki homogenizowane;
• napoje roślinne i roślinne alternatywy produktów mlecznych wzbogacone co najmniej w wapń i witaminę B12;
• produkty zbożowe, w tym śniadaniowe i bezglutenowe;
• warzywa i owoce, a także określone suszone warzywa i owoce, orzechy, nasiona oraz produkty z nich wytworzone bez dodatku cukrów, substancji słodzących i soli;
• soki owocowe, warzywne i owocowo-warzywne oraz określone przeciery, musy i koktajle;
• naturalną wodę mineralną nisko- lub średniozmineralizowaną, wodę źródlaną i stołową;
• napoje przygotowywane na miejscu z nie więcej niż 5 g cukrów dodanych w 250 ml produktu oraz inne napoje bez dodatku cukrów i substancji słodzących;
• bezcukrowe gumy do żucia;
• gorzką czekoladę zawierającą co najmniej 70% suchej masy kakaowej.

Nieprawidłowe jest więc uproszczenie, że „wszystkie słodycze są zakazane”. Trzeba sprawdzić, czy konkretny produkt mieści się w jednej z dopuszczonych grup, a jeżeli dla tej grupy przewidziano dodatkowe parametry – także czy je spełnia. Typowy baton, cukierek lub mleczna czekolada może nie mieścić się w katalogu, natomiast gorzka czekolada spełniająca próg 70% suchej masy kakaowej została wymieniona wprost.

Cukier, tłuszcz i sól – limity dla wybranych grup produktów

Dodatkowe limity dotyczą grup wymienionych w § 1 ust. 1 pkt 2 oraz 6–8, czyli pieczywa półcukierniczego i cukierniczego, produktów mlecznych, określonych napojów roślinnych i roślinnych alternatyw produktów mlecznych oraz produktów zbożowych.

• cukry: co do zasady maksymalnie 10 g w 100 g/ml produktu gotowego do spożycia; dla pieczywa półcukierniczego i cukierniczego maksymalnie 13,5 g w 100 g;
• tłuszcz: maksymalnie 10 g w 100 g/ml produktu gotowego do spożycia;
• sól: maksymalnie 1 g w 100 g/ml produktu gotowego do spożycia; dla pieczywa półcukierniczego i cukierniczego maksymalnie 1,2 g w 100 g;
• produkty objęte tymi limitami nie mogą mieć dodatku substancji słodzących określonych w rozporządzeniu (WE) nr 1333/2008.

W praktyce warto sprawdzić etykietę i tabelę wartości odżywczych, ale sam wynik poniżej limitu nie wystarcza, jeżeli produkt w ogóle nie należy do jednej z grup dopuszczonych do sprzedaży w szkole.

Sprzedaż z plecaka a sklepik i automat vendingowy

Sklepik, automat vendingowy i zorganizowany punkt gastronomiczny różnią się od prywatnej sprzedaży ucznia przede wszystkim sposobem organizacji i tym, kto formalnie prowadzi sprzedaż. Nie zmienia to podstawowej zasady żywnościowej: sprzedaż na terenie jednostki systemu oświaty podlega katalogowi produktów określonemu w art. 52c ustawy i w rozporządzeniu.

Przy sklepiku lub automacie zwykle istnieje konkretny operator i umowa ze szkołą. Jeżeli podmiot prowadzący sprzedaż narusza przepisy art. 52c ust. 1–4, dyrektor ma ustawowe uprawnienie do rozwiązania umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia i bez odszkodowania. Więcej o formalnym modelu sprzedaży opisujemy w materiale o sprzedaży w automatach vendingowych i wymaganiach dla produktów w szkole.

Uczeń sprzedający z plecaka nie ma umowy ze szkołą, którą można rozwiązać, ale szkoła może przerwać handel i zastosować środki wynikające ze statutu oraz swoich zasad organizacyjnych. Również zgoda dyrektora na samo wydarzenie lub formę sprzedaży nie uchyla wymagań dotyczących produktów.

Ustawa zabrania też w jednostkach systemu oświaty reklamy i promocji zachęcającej do kupowania produktów spoza dozwolonych grup albo niespełniających wymaganych parametrów. Przy stałym przyjmowaniu zamówień, reklamowaniu oferty i regularnej sprzedaży znaczenie ma więc nie tylko sam moment wydania produktu.

Jakie konsekwencje może zastosować szkoła?

Najbardziej typowa reakcja na uczniowski handel to reakcja organizacyjna i wychowawcza: przerwanie sprzedaży, polecenie zaprzestania handlu, rozmowa z uczniem, poinformowanie rodziców lub zastosowanie kary przewidzianej w statucie szkoły. Statut powinien określać rodzaje kar stosowanych wobec uczniów i tryb odwoływania się od kary, dlatego szkoła nie powinna tworzyć sankcji dowolnie, dopiero po zdarzeniu.

Obniżenie oceny zachowania albo inna konsekwencja może być rozważana tylko zgodnie z zasadami obowiązującymi w danej szkole i z uwzględnieniem konkretnego zachowania ucznia. Inaczej należy ocenić jednorazową sprzedaż produktu koledze, a inaczej stały handel kierowany do młodszych dzieci, reklamowany mimo zakazu i kontynuowany po poleceniu dyrektora.

Sama sprzedaż batonika nie jest automatycznie przestępstwem. Odpowiedzialność karna mogłaby pojawić się dopiero wtedy, gdy zachowanie wypełnia znamiona konkretnego czynu zabronionego, czego nie można wyprowadzać wyłącznie z faktu sprzedaży słodyczy na szkolnym korytarzu.

Kiedy pojawiają się kwestie sanitarne, podatkowe i odpowiedzialność za szkodę?

Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia przewiduje karę administracyjną m.in. dla tego, kto w ramach prowadzonej działalności sprzedaje w jednostce systemu oświaty środki spożywcze spoza dopuszczonych grup. W tym przypadku kara wynosi od 1000 do 5000 zł. Nie oznacza to jednak, że każda pojedyncza odsprzedaż produktu przez małoletniego automatycznie prowadzi do takiej decyzji. Trzeba ustalić, czy sprzedaż była prowadzona w ramach działalności oraz kto faktycznie był jej organizatorem i sprzedawcą.

Przy regularnym, zorganizowanym handlu mogą dojść obowiązki wynikające z prawa żywnościowego, w tym wymagania higieniczne i rejestracyjne, a także kwestie podatkowe oraz zasady legalnego prowadzenia działalności zarobkowej. Ich zakres zależy od skali, częstotliwości, modelu sprzedaży, wieku sprzedającego i tego, kto formalnie prowadzi przedsięwzięcie. Nie należy automatycznie przenosić obowiązków profesjonalnego sklepiku na ucznia, który jednorazowo sprzedał koledze produkt.

Jeżeli sprzedany produkt spowoduje szkodę, np. zatrucie lub reakcję alergiczną, odpowiedzialność cywilna wymaga odrębnej oceny. Małoletni, który nie ukończył 13 lat, nie ponosi odpowiedzialności za szkodę na zasadzie winy zgodnie z art. 426 Kodeksu cywilnego. Odpowiedzialność osoby zobowiązanej do nadzoru wynika z art. 427 Kodeksu cywilnego i nie powstaje automatycznie tylko dlatego, że jest ona rodzicem ucznia; znaczenie mają obowiązek nadzoru, jego wykonywanie, wiek dziecka oraz okoliczności zdarzenia. W przypadku starszego małoletniego trzeba ocenić jego własne zachowanie i ogólne przesłanki odpowiedzialności.

Czy można zorganizować sprzedaż legalnie?

Jeżeli uczniowie chcą zorganizować kiermasz, okazjonalny sklepik albo sprzedaż podczas wydarzenia szkolnego, pierwszym krokiem powinna być rozmowa z dyrektorem lub nauczycielem odpowiedzialnym za wydarzenie. Trzeba ustalić, kto jest organizatorem i sprzedawcą, jakie produkty będą oferowane, gdzie będą przechowywane i czy szkoła ma własną szczegółową listę produktów.

Zgoda dyrektora jest ważna organizacyjnie, ale nie zastępuje przepisów żywnościowych. Szkoła nie może przez zgodę dopuścić sprzedaży produktu, który nie mieści się w katalogu rozporządzenia. Z drugiej strony produkt zgodny z rozporządzeniem nie daje uczniowi prawa do samodzielnego handlu bez akceptacji szkoły.

FAQ

Czy gorzka czekolada 70% może być sprzedawana od 1 września 2026 r.?

Tak, rozporządzenie wprost wymienia gorzką czekoladę o zawartości minimum 70% suchej masy kakaowej jako jedną z dopuszczonych grup. Nadal trzeba jednak uwzględnić szkolne zasady organizacyjne i ewentualną szczegółową listę produktów ustaloną przez dyrektora.

Czy zgoda dyrektora wystarczy, aby uczeń mógł sprzedawać dowolne słodycze?

Nie. Zgoda dyrektora może rozwiązać kwestię organizacyjną, ale nie rozszerza ustawowego katalogu produktów. To, co jest sprzedawane dzieciom i młodzieży w szkole, musi odpowiadać art. 52c ustawy i rozporządzeniu Ministra Zdrowia.

Czy jednorazowa sprzedaż batonika jest przestępstwem?

Nie automatycznie. Jednorazowa odsprzedaż batonika sama w sobie nie oznacza popełnienia przestępstwa. Może jednak naruszać zasady szkoły lub przepisy dotyczące sprzedaży żywności w jednostce systemu oświaty. Ewentualne dalsze konsekwencje zależą od okoliczności i skali działania.

Czy szkolny kiermasz podlega tym samym zasadom?

Co do zasady tak, jeżeli na terenie szkoły dochodzi do sprzedaży żywności dzieciom i młodzieży. Kiermasz powinien być uzgodniony ze szkołą, ale zgoda na wydarzenie nie uchyla wymagań dotyczących produktów. Przy nietypowym modelu, np. wydarzeniu organizowanym przez zewnętrzny podmiot albo sprzedaży kierowanej wyłącznie do dorosłych, warto ocenić zasady osobno.