Cudzoziemiec kupuje udziały w spółce z o.o.

Co zmienia nabycie 70% udziałów w spółce z o.o.

Z opisu wynika, że polska spółka z o.o. kupuje towary od spółki ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich, sprzedaje je w Polsce po tej samej cenie i otrzymuje od kontrahenta prowizję zależną od wolumenu sprzedaży. Obecnie 70% udziałów w polskiej spółce posiada spółka z ZEA. Udziały te ma nabyć osoba fizyczna, cudzoziemiec, który jest członkiem zarządu tej spółki z ZEA.

Już obecna struktura wskazuje na powiązanie kapitałowe między spółką z ZEA a polską spółką. Posiadanie 70% udziałów oznacza przekroczenie progu znaczącego wpływu, który w przepisach o cenach transferowych wynosi co najmniej 25% udziałów w kapitale, praw głosu albo praw do udziału w zyskach lub majątku.

Po sprzedaży udziałów formalny wspólnik polskiej spółki się zmieni. Nie oznacza to jednak automatycznie, że relacja z kontrahentem z ZEA przestanie mieć znaczenie dla cen transferowych. Trzeba zbadać, czy cudzoziemiec jako większościowy wspólnik polskiej spółki i jednocześnie członek zarządu spółki z ZEA ma faktyczną zdolność wpływania na kluczowe decyzje gospodarcze obu podmiotów.

Podmioty powiązane i znaczący wpływ

W podatku dochodowym od osób prawnych podmiotami powiązanymi mogą być nie tylko spółki, ale także osoby fizyczne. Istotne jest więc nie samo nazwanie relacji handlowej, lecz realny wpływ na decyzje gospodarcze i warunki transakcji.

Znaczący wpływ występuje między innymi wtedy, gdy podmiot posiada bezpośrednio albo pośrednio co najmniej 25% udziałów w kapitale, praw głosu w organach kontrolnych, stanowiących lub zarządzających albo praw do udziału w zyskach lub majątku. Znaczący wpływ może też wynikać z faktycznej zdolności osoby fizycznej do wpływania na kluczowe decyzje gospodarcze osoby prawnej.

W analizowanej sytuacji przed sprzedażą udziałów powiązanie między polską spółką a spółką z ZEA wynika z udziału kapitałowego. Po sprzedaży trzeba osobno ocenić:

• czy cudzoziemiec jako osoba fizyczna będzie podmiotem powiązanym z polską spółką z uwagi na 70% udziałów,
• czy cudzoziemiec ma rzeczywisty wpływ na decyzje gospodarcze spółki z ZEA jako członek jej zarządu,
• czy przez tę samą osobę polska spółka i spółka z ZEA nadal powinny być traktowane jako podmioty powiązane,
• czy warunki sprzedaży towarów i prowizji zostały ustalone tak, jak ustaliłyby je podmioty niepowiązane.

Jeżeli osoba fizyczna faktycznie kontroluje albo współkontroluje decyzje obu stron transakcji, organy podatkowe mogą uznać, że transakcje między polską spółką a spółką z ZEA są transakcjami kontrolowanymi. Nie rozstrzyga tego wyłącznie wpis w rejestrze, lecz całokształt okoliczności: zakres kompetencji w zarządzie, prawo reprezentacji, możliwość zatwierdzania cen, wpływ na politykę handlową i rzeczywiste zachowania stron.

Ceny transferowe w relacji z kontrahentem z ZEA

Cena transferowa to rezultat finansowy warunków ustalonych lub narzuconych w wyniku powiązań. Może to być cena towaru, prowizja, marża, wynik finansowy albo inny wskaźnik finansowy. W opisanej sprawie szczególnie istotne są dwa elementy: sprzedaż towarów po tej samej cenie oraz prowizja wypłacana polskiej spółce.

Model, w którym polska spółka nie zarabia na różnicy między ceną zakupu i ceną sprzedaży, nie jest z góry niedopuszczalny. Może być uzasadniony, jeżeli polska spółka pełni funkcję dystrybutora o ograniczonym ryzyku, agenta, pośrednika albo podmiotu wykonującego określone funkcje sprzedażowe za prowizję. Warunki muszą jednak odpowiadać zasadzie ceny rynkowej.

W praktyce trzeba ustalić, czy prowizja pokrywa funkcje, aktywa i ryzyka polskiej spółki. Znaczenie mają między innymi: koszty magazynowania, marketingu, obsługi klientów, reklamacji, ryzyko kursowe, ryzyko niesprzedania towaru, warunki płatności, odpowiedzialność za jakość towaru oraz to, kto ponosi ekonomiczne ryzyko działalności w Polsce.

Jeżeli organ podatkowy uzna, że w wyniku powiązań polska spółka wykazuje dochód niższy od rynkowego albo nie wykazuje dochodu, może doszacować dochód i określić podatek z pominięciem nierynkowych warunków. Ryzyko rośnie, gdy dokumenty handlowe nie wyjaśniają roli polskiej spółki albo gdy prowizja jest oderwana od rzeczywistych funkcji i kosztów.

Dokumentacja cen transferowych i progi

Lokalną dokumentację cen transferowych sporządza się dla transakcji kontrolowanej o charakterze jednorodnym, jeżeli jej wartość, pomniejszona o VAT, przekracza ustawowe progi dokumentacyjne. Dla typowych transakcji między podmiotami powiązanymi progi wynoszą zasadniczo:

• 10 000 000 zł dla transakcji towarowej,
• 10 000 000 zł dla transakcji finansowej,
• 2 000 000 zł dla transakcji usługowej,
• 2 000 000 zł dla innej transakcji.

W opisanej sprawie transakcja dostawy towarów może być transakcją towarową, ale prowizja, wynagrodzenie dystrybucyjne lub agencyjne może wymagać odrębnej kwalifikacji. Nie wystarczy więc spojrzeć wyłącznie na faktury za towar. Trzeba ustalić rzeczywisty charakter rozliczeń i to, które świadczenie jest głównym przedmiotem umowy.

Jeżeli obowiązek dokumentacyjny powstanie, lokalna dokumentacja powinna co do zasady wykazywać, że warunki transakcji odpowiadają warunkom rynkowym. W praktyce oznacza to opis transakcji, analizę funkcji, aktywów i ryzyk, dane finansowe oraz analizę porównawczą albo analizę zgodności, jeżeli jest wymagana.

Dokumentację lokalną należy przygotować w terminie wynikającym z przepisów o cenach transferowych, zasadniczo do końca 10. miesiąca po zakończeniu roku podatkowego. Informację TPR-C składa się zasadniczo do końca 11. miesiąca po zakończeniu roku podatkowego. Na żądanie organu podatkowego dokumentację trzeba przedłożyć w terminie 14 dni od doręczenia żądania.

ZEA, raj podatkowy i transakcje inne niż kontrolowane

Sam fakt, że kontrahent ma siedzibę w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, nie przesądza o obowiązku sporządzenia dokumentacji cen transferowych. Dla transakcji z podmiotami z krajów lub terytoriów stosujących szkodliwą konkurencję podatkową obowiązują odrębne reguły i niższe progi, ale należy każdorazowo zweryfikować aktualną listę wynikającą z rozporządzeń Ministra Finansów.

Jeżeli ZEA nie są ujęte na tej liście w danym okresie rozliczeniowym, nie powstaje z tego powodu odrębny obowiązek dokumentacyjny. Nadal jednak pozostaje ocena powiązań i rynkowości warunków transakcji. W razie dużych wartości obrotu z podmiotem zagranicznym warto posiadać dokumenty biznesowe wyjaśniające model współpracy, nawet gdy formalny próg dokumentacyjny nie został przekroczony.

Obowiązki korporacyjne po sprzedaży udziałów

Zbycie udziałów w spółce z o.o. wymaga zachowania formy przewidzianej w Kodeksie spółek handlowych. Co do zasady umowa zbycia udziałów wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, chyba że zastosowanie ma szczególny tryb przewidziany dla udziałów zarejestrowanych w systemie teleinformatycznym.

Przed podpisaniem umowy trzeba sprawdzić umowę spółki. Może ona przewidywać wymóg zgody spółki, prawo pierwszeństwa, prawo pierwokupu albo inne ograniczenia zbywania udziałów. Naruszenie takich postanowień może prowadzić do sporu o skuteczność rozporządzenia udziałami albo odpowiedzialności kontraktowej.

Po skutecznym zawiadomieniu spółki o przejściu udziałów zarząd powinien w szczególności:

• wpisać zmianę w księdze udziałów,
• sporządzić aktualną listę wspólników,
• złożyć wniosek do KRS o ujawnienie nowego wspólnika, jeżeli posiada on udziały podlegające ujawnieniu,
• zaktualizować dane beneficjentów rzeczywistych w CRBR, jeżeli zmiana wpływa na beneficjenta rzeczywistego,
• przeanalizować, czy trzeba zaktualizować dane identyfikacyjne lub zgłoszenia podatkowe spółki.

Wspólnik posiadający 70% udziałów będzie ujawniany w KRS jako wspólnik mający więcej niż 10% udziałów. Będzie też co do zasady beneficjentem rzeczywistym polskiej spółki, dlatego aktualizacja CRBR jest jednym z kluczowych obowiązków praktycznych po transakcji.

Dodatkowe ryzyka przy nabyciu udziałów przez cudzoziemca

Jeżeli nabywca jest cudzoziemcem spoza Europejskiego Obszaru Gospodarczego lub Szwajcarii, trzeba sprawdzić, czy polska spółka posiada nieruchomości albo prawo użytkowania wieczystego. W określonych przypadkach nabycie udziałów prowadzące do przejęcia kontroli nad spółką będącą właścicielem nieruchomości może wymagać zezwolenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Należy też rozważyć przepisy o kontroli niektórych inwestycji, jeżeli polska spółka działa w sektorach szczególnie chronionych albo spełnia warunki przewidziane w tych regulacjach. Nie każda spółka z o.o. podlega takiej kontroli, ale pominięcie tego etapu przy istotnej transakcji udziałowej może być poważnym błędem.

Zmiana powiązań może mieć również znaczenie dla VAT. Przy transakcjach między podmiotami powiązanymi organ może badać, czy podstawa opodatkowania odpowiada wartości rynkowej, zwłaszcza gdy jedna ze stron nie ma pełnego prawa do odliczenia VAT. W opisanym modelu trzeba więc zadbać o spójność umów, faktur i ekonomicznego uzasadnienia prowizji.

Jak ograniczyć ryzyko podatkowe

Najbezpieczniejszym podejściem jest przygotowanie krótkiej analizy przed transakcją udziałową oraz uporządkowanie umów handlowych. Dokumenty powinny jasno wskazywać, czy polska spółka jest dystrybutorem, agentem, komisantem, podmiotem logistycznym czy wykonawcą usług sprzedażowych.

Warto w szczególności:

• opisać funkcje, aktywa i ryzyka polskiej spółki oraz spółki z ZEA,
• uzasadnić wysokość prowizji albo marży w odniesieniu do danych rynkowych,
• oddzielić rozliczenia za towary od wynagrodzenia za usługi lub funkcje sprzedażowe,
• sprawdzić, czy przekroczone są progi dokumentacyjne dla transakcji jednorodnych,
• ustalić, kto w praktyce decyduje o cenach, rabatach, klientach, budżecie i strategii sprzedaży,
• przygotować procedurę aktualizacji KRS, CRBR i dokumentów korporacyjnych.

Jeżeli analiza pokaże, że po sprzedaży udziałów spółka z ZEA i polska spółka nadal są podmiotami powiązanymi, dokumentacja cen transferowych może być konieczna po przekroczeniu właściwych progów. Jeżeli powiązania nie występują, nadal warto przechowywać dowody gospodarczej racjonalności transakcji, zwłaszcza przy dużych obrotach i nietypowym modelu wynagrodzenia.

FAQ

Czy sama sprzedaż udziałów powoduje obowiązek dokumentacji cen transferowych?

Nie zawsze. Obowiązek dokumentacyjny zależy od tego, czy występuje transakcja kontrolowana między podmiotami powiązanymi i czy przekroczone są właściwe progi. Sama zmiana wspólnika wymaga jednak analizy, czy powiązania nie powstają albo nie utrzymują się przez osobę fizyczną.

Czy polska spółka i spółka z ZEA przestaną być powiązane po sprzedaży udziałów?

Nie można tego przesądzić automatycznie. Powiązanie kapitałowe może ustać, ale jeżeli większościowy wspólnik polskiej spółki jako członek zarządu spółki z ZEA wpływa na jej kluczowe decyzje, może istnieć powiązanie osobowe lub faktyczne.

Czy prowizja zamiast marży na towarze jest dopuszczalna?

Tak, ale musi mieć uzasadnienie gospodarcze i rynkową wysokość. Umowa powinna wyjaśniać, za co polska spółka otrzymuje wynagrodzenie oraz jakie funkcje, koszty i ryzyka ponosi w Polsce.

Ile czasu jest na przedstawienie dokumentacji organowi podatkowemu?

Po doręczeniu żądania organu podatkowego dokumentację cen transferowych trzeba przedłożyć zasadniczo w terminie 14 dni. Dlatego nie warto odkładać jej przygotowania do momentu kontroli.

Czy trzeba aktualizować CRBR po zmianie wspólnika?

Zwykle tak, jeżeli zmiana udziałowca wpływa na ustalenie beneficjenta rzeczywistego. Osoba posiadająca 70% udziałów w spółce z o.o. co do zasady będzie beneficjentem rzeczywistym wymagającym ujawnienia.

Czy cudzoziemiec potrzebuje zezwolenia na zakup udziałów?

To zależy od statusu cudzoziemca i majątku polskiej spółki. Jeżeli spółka posiada nieruchomości w Polsce, a nabywca jest spoza EOG lub Szwajcarii, trzeba zweryfikować przepisy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców.

Podsumowanie

Nabycie 70% udziałów w polskiej spółce z o.o. przez cudzoziemca pełniącego funkcję w zarządzie kontrahenta z ZEA nie musi oznaczać negatywnych konsekwencji, ale wymaga uporządkowania kilku obszarów. Kluczowa jest ocena, czy po transakcji polska spółka i spółka z ZEA nadal będą podmiotami powiązanymi przez faktyczny wpływ tej samej osoby.

Jeżeli powiązanie istnieje, transakcje dostawy towarów i rozliczenia prowizyjne powinny być badane pod kątem zasady ceny rynkowej, progów dokumentacyjnych, lokalnej dokumentacji cen transferowych oraz TPR-C. Niezależnie od cen transferowych trzeba zadbać o formę umowy zbycia udziałów, KRS, CRBR, ewentualne ograniczenia z umowy spółki oraz szczególne regulacje dotyczące cudzoziemców.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037

2. Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych, w szczególności przepisy rozdziału 1a dotyczące cen transferowych.

3. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, w zakresie zasad ustalania podstawy opodatkowania przy powiązaniach.

4. Ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, w zakresie zgłoszeń beneficjentów rzeczywistych do CRBR.

5. Ustawa z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, w zakresie możliwego zezwolenia przy nabywaniu udziałów w spółkach posiadających nieruchomości.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.