Przekazanie sklepu lub restauracji synowej a VAT

Zbycie części przedsiębiorstwa a VAT

Zgodnie z art. 6 pkt 1 ustawy VAT przepisów ustawy o podatku od towarów i usług nie stosuje się do transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Pojęcie zbycia jest rozumiane szeroko i obejmuje nie tylko sprzedaż, ale również darowiznę, aport albo inne przeniesienie prawa do rozporządzania składnikami jak właściciel.

W praktyce oznacza to, że jeżeli dwa sklepy i restauracja tworzą zorganizowaną część przedsiębiorstwa, ich przekazanie synowej nie będzie czynnością opodatkowaną VAT. Nie ma wtedy znaczenia, że obie strony są czynnymi podatnikami VAT. Decydujące jest to, co jest przedmiotem przekazania: samodzielnie funkcjonująca część biznesu czy tylko zbiór rzeczy.

Jeżeli natomiast przekazywane są wyłącznie poszczególne składniki, na przykład regały, urządzenia kuchenne, kasa fiskalna, samochód, towar handlowy albo wyposażenie, bez struktury pozwalającej kontynuować działalność, wyłączenie z art. 6 pkt 1 ustawy o VAT nie znajdzie zastosowania. Wtedy sprzedaż składników co do zasady dokumentuje się fakturą VAT, a darowizna może podlegać VAT, jeżeli przy ich nabyciu przysługiwało prawo do odliczenia podatku.

Czym jest zorganizowana część przedsiębiorstwa?

Zorganizowana część przedsiębiorstwa, często określana jako ZCP, to zgodnie z art. 2 pkt 27e ustawy o VAT organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązania, przeznaczony do realizacji określonych zadań gospodarczych, który zarazem mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania.

Dla uznania sklepu lub restauracji za ZCP nie wystarczy więc samo przekazanie lokalu, lad, regałów, sprzętu gastronomicznego i towarów. Konieczne jest wykazanie, że przekazywana część była zorganizowanym zespołem składników zdolnym do samodzielnego działania gospodarczego.

Najczęściej analizuje się trzy rodzaje wyodrębnienia:

• organizacyjne - sklep lub restauracja funkcjonuje jako odrębna jednostka w strukturze firmy, ma własny personel, kierownika, grafik pracy, zakres zadań, dokumentację organizacyjną albo faktycznie odrębny sposób działania;
• finansowe - z ewidencji można przyporządkować przychody, koszty, należności i zobowiązania do konkretnego sklepu lub restauracji, nawet jeżeli nie ma odrębnego rachunku bankowego;
• funkcjonalne - przekazywany zespół składników pozwala kontynuować działalność handlową lub gastronomiczną bez konieczności tworzenia jej od początku.

Wyodrębnienie może wynikać z regulaminu, zarządzenia, struktury organizacyjnej, odrębnej ewidencji księgowej, umów, zestawień sprzedaży i kosztów, ale także z faktycznego sposobu prowadzenia firmy. Im lepiej udokumentowane są te elementy, tym mniejsze ryzyko zakwestionowania rozliczenia przez organ podatkowy.

Czy sklep albo restauracja może być ZCP?

Tak, pojedynczy sklep, restauracja, apteka, stacja paliw albo inny punkt działalności może stanowić zorganizowaną część przedsiębiorstwa. Nie dzieje się to jednak automatycznie. Trzeba wykazać, że punkt był w dotychczasowej firmie czymś więcej niż tylko miejscem, w którym znajdowały się rzeczy.

W orzecznictwie i interpretacjach podatkowych podkreśla się, że zorganizowaną częścią przedsiębiorstwa nie jest przypadkowa suma składników majątkowych. Musi to być taki zespół składników materialnych i niematerialnych, który ma potencjalną zdolność do niezależnego działania gospodarczego. Takie stanowisko wynika między innymi z wyroku WSA w Kielcach z dnia 13 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Ke 225/09.

Podobnie w interpretacji indywidualnej z dnia 17 stycznia 2018 r., nr 0112-KDIL2-3.4012.516.2017.2.WB, Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej uznał, że sprzedaż sklepu nie podlega VAT, jeżeli sklep był wyodrębniony funkcjonalnie, organizacyjnie i finansowo, a nabywca miał kontynuować działalność tego sklepu.

Istotne jest także to, czy na synową przechodzą elementy pozwalające kontynuować działalność, na przykład wyposażenie, środki trwałe, zapasy, oznaczenia, baza klientów, prawa z umów, personel, dokumentacja, koncesje lub zezwolenia, jeżeli są potrzebne, oraz zobowiązania związane z danym punktem. Nie każdy z tych elementów musi wystąpić w każdej sprawie, ale im bardziej kompletna i funkcjonalna jest przekazywana całość, tym mocniejsza argumentacja za ZCP.

Darowizna czy sprzedaż składników majątku?

Wybór między darowizną a sprzedażą nie rozstrzyga samodzielnie o VAT. Najpierw trzeba odpowiedzieć na pytanie, czy przedmiotem transakcji jest ZCP. Jeżeli tak, zarówno sprzedaż, jak i darowizna pozostają poza zakresem VAT na podstawie art. 6 pkt 1 ustawy o VAT. W takiej sytuacji nie wystawia się faktury VAT, ponieważ czynność nie jest objęta ustawą o VAT.

Jeżeli przekazanie nie obejmuje ZCP, lecz pojedyncze składniki majątku, skutki są inne. Przy sprzedaży przedsiębiorca powinien zasadniczo wystawić fakturę i opodatkować sprzedaż według właściwej stawki VAT, chyba że zastosowanie ma konkretne zwolnienie. Przy darowiźnie należy zbadać art. 7 ust. 2 ustawy o VAT, czyli w szczególności to, czy przy nabyciu, imporcie albo wytworzeniu danego składnika przysługiwało prawo do odliczenia VAT.

Nie ma też znaczenia, że środki trwałe są nadal amortyzowane. Sam fakt trwania amortyzacji nie przesądza ani o wyłączeniu z VAT, ani o obowiązku naliczenia podatku. Znaczenie ma to, czy środki trwałe są przekazywane jako element funkcjonującej części przedsiębiorstwa, czy jako odrębne rzeczy.

Jak udokumentować przekazanie sklepów i restauracji?

Jeżeli przekazanie dotyczy zorganizowanej części przedsiębiorstwa, podstawowym dokumentem powinna być umowa darowizny albo umowa sprzedaży opisująca dokładnie, co jest przenoszone. W umowie warto wskazać, że przedmiotem przekazania jest zorganizowana część przedsiębiorstwa, ale samo takie sformułowanie nie wystarczy. Treść umowy musi odpowiadać rzeczywistości.

Do umowy warto dołączyć wykaz składników materialnych i niematerialnych, w szczególności:

• środki trwałe i wyposażenie, na przykład regały, urządzenia chłodnicze, sprzęt kuchenny, meble, systemy sprzedażowe;
• towary handlowe, zapasy, półprodukty i materiały;
• umowy z dostawcami, umowy najmu, umowy serwisowe i inne prawa związane z punktem;
• należności i zobowiązania przypisane do danego sklepu lub restauracji, jeżeli są przenoszone;
• pracowników albo zasady przejęcia zakładu pracy, jeżeli ma to zastosowanie;
• dokumentację księgową i organizacyjną pozwalającą wykazać wyodrębnienie tej części firmy.

Jeżeli w skład przekazywanej części wchodzi nieruchomość albo prawo, dla którego wymagana jest szczególna forma, konieczna może być forma aktu notarialnego. Jeżeli przekazywany jest lokal wynajmowany, trzeba sprawdzić umowę najmu i uzyskać zgodę wynajmującego, jeżeli jest wymagana do przeniesienia praw lub zawarcia nowej umowy.

Inne podatki i obowiązki po stronie synowej

Wyłączenie z VAT nie oznacza, że przekazanie jest całkowicie neutralne podatkowo. Przy darowiźnie na rzecz synowej trzeba uwzględnić przepisy o podatku od spadków i darowizn. Synowa należy do I grupy podatkowej, ale nie jest objęta zwolnieniem przewidzianym dla najbliższej rodziny w takim samym zakresie jak małżonek, dzieci, rodzice czy rodzeństwo. Z tego powodu należy sprawdzić aktualne limity, obowiązki zgłoszeniowe i ewentualny podatek po stronie obdarowanej.

Po stronie synowej znaczenie mają również zasady ujęcia przejętych środków trwałych, wyposażenia i towarów w ewidencji działalności gospodarczej. Warto ustalić wartości początkowe, zasady amortyzacji, rozliczenie zapasów oraz sposób kontynuowania umów i zezwoleń. Te kwestie nie wpływają bezpośrednio na ocenę ZCP w VAT, ale są istotne dla prawidłowego rozliczenia działalności po przejęciu sklepów i restauracji. W podobnych sprawach warto uwzględnić także alkohol po likwidacji sklepu.

Co grozi przy błędnej kwalifikacji?

Największe ryzyko polega na tym, że strony uznają przekazanie za ZCP i nie rozliczą VAT, a organ podatkowy stwierdzi później, że przekazano tylko pojedyncze składniki majątku. W takim przypadku może powstać zaległość podatkowa, odsetki oraz ryzyko sankcji wynikających z przepisów podatkowych.

Ryzyko działa także w drugą stronę. Jeżeli strony opodatkują VAT transakcję, która w rzeczywistości była zbyciem ZCP, wystawiona faktura może być wadliwa, a rozliczenie podatku naliczonego po stronie nabywcy może zostać zakwestionowane. Dlatego w sprawach obejmujących kilka punktów handlowych lub gastronomicznych nie warto opierać się wyłącznie na schemacie księgowym.

FAQ

Czy darowizna sklepu synowej zawsze jest bez VAT?

Nie. Darowizna jest poza VAT tylko wtedy, gdy sklep stanowi przedsiębiorstwo albo zorganizowaną część przedsiębiorstwa. Jeżeli przekazywane są pojedyncze składniki majątku, trzeba ocenić obowiązek VAT na zasadach ogólnych.

Czy przy przekazaniu ZCP trzeba wystawić fakturę VAT?

Nie. Zbycie przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa nie podlega ustawie o VAT, dlatego nie dokumentuje się go fakturą VAT. Należy sporządzić umowę i dokumenty potwierdzające zakres przekazania.

Czy amortyzowane środki trwałe przeszkadzają w darowiźnie ZCP?

Nie sam fakt amortyzacji. Środki trwałe mogą być elementem ZCP. Istotne jest to, czy wraz z nimi przekazywana jest zorganizowana i samodzielna część biznesu, a nie tylko pojedyncze rzeczy.

Czy jeden sklep może być zorganizowaną częścią przedsiębiorstwa?

Tak, jeżeli jest wyodrębniony organizacyjnie, finansowo i funkcjonalnie oraz może działać jako niezależny punkt handlowy. Każdy przypadek wymaga jednak sprawdzenia dokumentów i faktycznego sposobu działania sklepu.

Czy synowa zapłaci podatek od darowizny?

Może powstać obowiązek w podatku od spadków i darowizn. Synowa należy do I grupy podatkowej, ale trzeba sprawdzić aktualne limity, wartość darowizny i obowiązki zgłoszeniowe. To odrębna kwestia od VAT.

Podsumowanie

Przekazanie synowej dwóch sklepów i restauracji może zostać przeprowadzone jako darowizna bez VAT, jeżeli przekazywany majątek tworzy zorganizowaną część przedsiębiorstwa. Kluczowe jest wykazanie, że punkty są wyodrębnione organizacyjnie, finansowo i funkcjonalnie oraz że synowa może kontynuować działalność bez tworzenia jej od podstaw.

Jeżeli jednak przekazanie obejmuje tylko wybrane ruchomości, wyposażenie, towary albo środki trwałe, bez zorganizowanej struktury działalności, należy liczyć się z obowiązkiem rozliczenia VAT. W praktyce przed podpisaniem umowy warto przygotować dokumentację ZCP i przeanalizować także skutki w podatku od spadków i darowizn oraz w rozliczeniach podatku dochodowego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535 ze zm.
2. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 13 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Ke 225/09
3. Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 17 stycznia 2018 r., nr 0112-KDIL2-3.4012.516.2017.2.WB
4. Interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 18 maja 2011 r., nr IPTPP2/443-30/11-3/BM

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.