Spółka cywilna na ryczałcie a samochody wspólnika

Cel i konstrukcja spółki cywilnej

Zgodnie z art. 860 Kodeksu cywilnego przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Spółka cywilna nie jest odrębną osobą prawną ani typową spółką handlową. W praktyce przedsiębiorcami są jej wspólnicy, a sama spółka jest stosunkiem umownym łączącym wspólników.

Wspólny cel gospodarczy może polegać na prowadzeniu działalności zarobkowej, ale także na wspólnej organizacji przedsięwzięcia, obniżeniu kosztów albo połączeniu zasobów. Cel ten musi być zgodny z prawem i zasadami współżycia społecznego. Jeżeli spółka ma realnie wykonywać usługi transportowe, jej umowa, wpisy wspólników w CEIDG, zgłoszenia podatkowe oraz sposób korzystania z pojazdów powinny tworzyć spójny model działania, a nie wyłącznie formalną konstrukcję podatkową.

Nierówne udziały, np. 90% dla osoby A i 10% dla osoby B, są dopuszczalne. Jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej, wspólnicy uczestniczą w zyskach po równo. Dlatego proporcję 90/10 trzeba wpisać w umowie spółki wprost. Co do zasady taki sam stosunek dotyczy udziału w stratach, chyba że umowa przewiduje inne rozwiązanie dopuszczalne przez Kodeks cywilny. Nie można natomiast całkowicie wyłączyć wspólnika od udziału w zyskach.

Ryczałt w spółce cywilnej a działalność jednoosobowa wspólnika

Sam fakt, że osoba A prowadzi już jednoosobową działalność gospodarczą opodatkowaną według skali podatkowej, nie wyklucza automatycznie opodatkowania przychodów ze spółki cywilnej ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Ustawa ryczałtowa dopuszcza sytuację, w której podatnik prowadzi działalność samodzielnie i w formie spółki, a wybór ryczałtu dotyczy tylko jednej z tych form aktywności.

Trzeba jednak sprawdzić warunki dla konkretnej działalności. Znaczenie mają w szczególności: rodzaj usług, ewentualne wyłączenia z ryczałtu, limit przychodów uprawniający do tej formy opodatkowania, prawidłowe oświadczenie o wyborze ryczałtu oraz klasyfikacja wykonywanych czynności. W przypadku działalności transportowej stawka ryczałtu zależy od rodzaju usług i ich prawidłowej kwalifikacji.

Jeżeli spółka cywilna ma być rozliczana ryczałtem, wybór tej formy opodatkowania powinien zostać dokonany dla przychodów osiąganych w ramach tej spółki. Praktyczne informacje o wyborze formy opodatkowania działalności gospodarczej opisuje także serwis rządowy: forma opodatkowania działalności na biznes.gov.pl.

Ważne jest również, że ryczałt jest podatkiem od przychodu, a nie od dochodu. Oznacza to, że wydatki na paliwo, naprawy, ubezpieczenie, leasing czy najem samochodu nie obniżają podstawy opodatkowania ryczałtem, choć mogą mieć znaczenie dla rozliczeń VAT, rachunku ekonomicznego i rozliczeń między wspólnikami.

Samochody wspólnika w spółce cywilnej

Jeżeli samochody są środkami trwałymi w jednoosobowej działalności osoby A i są amortyzowane, trzeba zdecydować, na jakiej podstawie spółka cywilna będzie z nich korzystać. W praktyce wchodzą w grę zwłaszcza trzy modele: wniesienie do spółki wkładu w postaci prawa używania rzeczy, odpłatny najem albo użyczenie. Każde rozwiązanie ma inne konsekwencje cywilnoprawne, podatkowe, księgowe i organizacyjne.

Najbardziej naturalnym rozwiązaniem w spółce cywilnej bywa wkład polegający na oddaniu rzeczy do używania. Wtedy samochody nie muszą zmieniać właściciela, ale umowa spółki powinna określać, które pojazdy są oddawane do używania, na jak długo, w jakim zakresie, kto ponosi koszty eksploatacji, kto odpowiada za szkody oraz co dzieje się z pojazdami po rozwiązaniu spółki albo wystąpieniu wspólnika.

Odpłatny najem samochodu przez wspólnika na potrzeby spółki może być dopuszczalny, ale w spółce cywilnej rodzi szczególne ryzyka. Spółka cywilna nie jest odrębnym od wspólników podmiotem prawa cywilnego, dlatego organy podatkowe i sądy mogą analizować taką umowę bardzo dokładnie. Czynsz powinien odpowiadać warunkom rynkowym, a dokumenty powinny pokazywać rzeczywiste używanie pojazdu w działalności spółki.

W interpretacji indywidualnej z 8 lipca 2020 r., nr 0113-KDIPT2-1.4011.220.2020.4.MAP, dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wskazał, że wydatki spółki na najem auta należącego do jednego ze wspólników spółki cywilnej, w części przypadającej na tego wspólnika, nie stanowią dla niego kosztów uzyskania przychodów z działalności spółki. Interpretacja ta nie wiąże innych podatników, ale pokazuje kierunek ryzyka przy rozliczeniach między wspólnikiem a spółką.

Przy ryczałcie problem kosztów uzyskania przychodów jest mniej widoczny, bo ryczałt nie pozwala odliczać kosztów podatkowych. Nie oznacza to jednak, że sposób udostępnienia aut jest obojętny. Nadal trzeba ocenić VAT, przychód z najmu albo nieodpłatnych świadczeń, dokumentację pojazdów, amortyzację w jednoosobowej działalności oraz to, czy samochody nadal są faktycznie wykorzystywane w tej działalności.

Działalność transportowa wspólnika poza spółką

Kodeks cywilny nie wprowadza automatycznego zakazu konkurencji dla wspólnika spółki cywilnej. Jeżeli umowa spółki nie zawiera takiego zakazu, samo prowadzenie przez osobę A odrębnej działalności transportowej nie jest z góry niedopuszczalne. Nie oznacza to jednak pełnej dowolności.

Wspólnicy muszą współdziałać dla osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego. Jeżeli osoba A kierowałaby zlecenia do swojej jednoosobowej firmy kosztem spółki, wykorzystywała informacje spółki albo sprzęt spółki dla własnej konkurencyjnej działalności, mogłoby to zostać uznane za naruszenie obowiązku lojalności wobec wspólnika. W orzecznictwie zwraca się uwagę na ten problem, czego przykładem jest wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 14 października 2013 r., sygn. akt I GC 97/12.

Najbezpieczniej uregulować tę kwestię w umowie spółki. Można wskazać, jakie usługi wykonuje spółka, jakie usługi pozostają przy jednoosobowej działalności osoby A, czy wspólnik może obsługiwać dotychczasowych klientów, jak rozliczane są wspólne pojazdy i czy wymagana jest zgoda drugiego wspólnika na określone zlecenia. Zgoda powinna być udokumentowana, najlepiej w samej umowie spółki albo w uchwale wspólników.

Transport drogowy i wymogi organizacyjne

Jeżeli spółka cywilna ma wykonywać transport drogowy, nie wystarczy sama umowa między wspólnikami i wybór ryczałtu. Trzeba zweryfikować także wymogi administracyjne właściwe dla rodzaju przewozów, w tym uprawnienia transportowe, tytuł prawny do pojazdów, bazę eksploatacyjną, ubezpieczenia, odpowiedzialność za kierowców oraz zgodność wpisów działalności wspólników z faktycznym zakresem usług.

W praktyce problem pojawia się wtedy, gdy pojazdy formalnie pozostają w jednoosobowej firmie, ale zlecenia, faktury i odpowiedzialność wobec klientów mają dotyczyć spółki cywilnej. Dokumenty powinny pokazywać, który podmiot faktycznie realizuje przewóz, kto jest stroną umowy z klientem, kto wystawia fakturę, kto ponosi koszty i kto odpowiada za szkody w transporcie.

Interpretacja indywidualna i bezpieczeństwo podatkowe

Przy opisanej konstrukcji warto rozważyć złożenie wniosku o interpretację indywidualną do dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej. Opłata od jednego stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego wynosi 40 zł, a zasadniczy termin wydania interpretacji to 3 miesiące. Ochrona działa tylko w granicach przedstawionego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego i przy niezmienionych przepisach.

We wniosku należy szczegółowo opisać: strukturę udziałów 90/10, rodzaj usług transportowych, sposób wyboru ryczałtu, status samochodów w jednoosobowej działalności, planowany tytuł używania pojazdów przez spółkę, zasady ponoszenia kosztów oraz ewentualne rozliczenia VAT. Im bardziej precyzyjny opis, tym większa praktyczna wartość interpretacji.

Jeżeli głównym celem utworzenia spółki byłoby wyłącznie uzyskanie korzyści podatkowej bez rzeczywistego wspólnego przedsięwzięcia, organ podatkowy może zakwestionować skutki przyjętej konstrukcji. Dlatego poza samą poprawnością dokumentów istotne jest faktyczne wykonywanie działalności przez spółkę i gospodarcze uzasadnienie współpracy wspólników.

Najczęstsze pytania

Czy spółka cywilna może mieć udziały 90% i 10%?

Tak. Wspólnicy mogą ustalić nierówny udział w zyskach, np. 90% i 10%, ale musi to wynikać z umowy spółki. Jeżeli umowa nic o tym nie mówi, przyjmuje się co do zasady równy udział wspólników w zyskach.

Czy wspólnik może mieć jednoosobową firmę na zasadach ogólnych i spółkę cywilną na ryczałcie?

Co do zasady jest to możliwe, ale trzeba sprawdzić warunki z ustawy ryczałtowej, rodzaj usług, limit przychodów i ewentualne wyłączenia. Wybór ryczałtu powinien być dokonany prawidłowo dla przychodów ze spółki.

Czy samochód wspólnika lepiej wynająć spółce czy wnieść do używania jako wkład?

Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich sytuacji. Wkład polegający na oddaniu rzeczy do używania bywa prostszy cywilnoprawnie, ale trzeba ocenić skutki podatkowe, VAT, amortyzację i sposób dokumentowania kosztów. Najem może rodzić dodatkowe ryzyka przy transakcjach między wspólnikiem a spółką cywilną.

Czy wspólnik może wykonywać takie same usługi poza spółką?

Jeżeli umowa spółki nie wprowadza zakazu konkurencji, nie ma automatycznego zakazu ustawowego. Mimo to wspólnik nie powinien działać w sposób sprzeczny ze wspólnym celem spółki ani wykorzystywać jej klientów, majątku lub informacji przeciwko interesowi wspólników.

Czy interpretacja indywidualna rozwiązuje wszystkie ryzyka?

Nie. Interpretacja chroni tylko w zakresie opisanego stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego i tylko tego podmiotu, który ją uzyskał. Jest jednak bardzo przydatna, gdy planowane są rozliczenia między wspólnikiem a spółką cywilną albo nietypowe wykorzystanie majątku.

Podsumowanie

Założenie spółki cywilnej z udziałami 90% i 10% oraz rozliczanie jej przychodów ryczałtem jest możliwe, ale wymaga starannego przygotowania. Kluczowe jest wyraźne zapisanie proporcji udziałów w umowie, prawidłowy wybór formy opodatkowania, sprawdzenie warunków ryczałtu oraz uregulowanie, w jaki sposób spółka będzie korzystać z samochodów należących do wspólnika.

W opisanym modelu największe ryzyka dotyczą nie samego założenia spółki, lecz rozliczeń między wspólnikiem a spółką, równoległego prowadzenia działalności transportowej oraz podatkowej oceny korzystania z pojazdów. Dlatego przed rozpoczęciem działalności warto przygotować umowę spółki, regulamin korzystania z aut i rozważyć interpretację indywidualną.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne
3. Interpretacja indywidualna dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 8 lipca 2020 r., nr 0113-KDIPT2-1.4011.220.2020.4.MAP
4. Wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 14 października 2013 r., sygn. akt I GC 97/12

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.