Przewodniczący związku a zarząd spółki Skarbu Państwa

Czy przewodniczący związku zawodowego może kandydować do zarządu?

W spółce akcyjnej z udziałem Skarbu Państwa odpowiedź zależy przede wszystkim od tego, czy w statucie, uchwale walnego zgromadzenia albo dokumentach postępowania wdrożono wymogi wynikające z art. 22 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym. Jeżeli tak, osoba pełniąca funkcję z wyboru w zakładowej organizacji związkowej nie spełnia wymogu negatywnego z art. 22 pkt 2 lit. d.

Nie chodzi przy tym o zwykłe członkostwo w związku zawodowym. Ustawa wskazuje na pełnienie funkcji z wyboru, czyli na przykład funkcji przewodniczącego, członka zarządu zakładowej organizacji związkowej albo innej funkcji obsadzanej w trybie wyborczym, jeżeli wynika to ze statutu związku.

W praktyce samo techniczne zgłoszenie kandydatury może być możliwe, bo system przyjmowania zgłoszeń nie zawsze blokuje taką osobę automatycznie. Prawnie istotne jest jednak to, czy kandydat w chwili składania wymaganych oświadczeń, weryfikacji albo powołania spełnia warunki przewidziane dla członka zarządu. Jeżeli nadal pełni funkcję związkową z wyboru, jego kandydatura powinna zostać oceniona jako obarczona przeszkodą.

Znaczenie art. 22 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym

Art. 22 ustawy nakłada na podmiot wykonujący prawa z akcji należących do Skarbu Państwa albo na państwową osobę prawną obowiązek podejmowania działań, aby w statucie spółki albo w uchwale walnego zgromadzenia określono wymogi wobec kandydatów na członków organu zarządzającego.

Wymogi te obejmują warunki pozytywne, takie jak wykształcenie wyższe, odpowiedni staż pracy lub świadczenia usług, doświadczenie kierownicze albo samodzielne oraz spełnienie innych wymogów przewidzianych w przepisach odrębnych. Ustawa przewiduje też przesłanki negatywne, czyli sytuacje, w których dana osoba nie może być członkiem zarządu.

Jedną z takich przesłanek jest właśnie pełnienie funkcji z wyboru w zakładowej organizacji związkowej lub zakładowej organizacji związkowej spółki z grupy kapitałowej. Jeżeli statut spółki odsyła do art. 22 albo powtarza jego treść, organ prowadzący postępowanie nie powinien pomijać tej przesłanki.

Warto podkreślić, że użyte w ustawie sformułowanie dotyczące wymogów ma charakter minimalny. Statut lub uchwała mogą przewidywać dodatkowe wymagania, jeżeli nie są sprzeczne z prawem i pozostają związane z funkcją członka zarządu. Nie powinny natomiast łagodzić ustawowego minimum, jeżeli spółka objęta jest obowiązkiem jego wdrożenia.

Kiedy trzeba złożyć rezygnację z funkcji związkowej?

Najbezpieczniejsze rozwiązanie polega na złożeniu skutecznej rezygnacji z funkcji związkowej przed zgłoszeniem kandydatury albo najpóźniej przed złożeniem oświadczenia, że kandydat spełnia wymogi określone w ustawie, statucie i dokumentach postępowania. Ma to szczególne znaczenie wtedy, gdy formularz zgłoszeniowy zawiera oświadczenie o braku przeszkód z art. 22.

Jeżeli kandydat podpisuje oświadczenie, że nie pełni funkcji z wyboru w zakładowej organizacji związkowej, a w rzeczywistości nadal jest przewodniczącym związku, naraża się na zarzut złożenia nieprawdziwego oświadczenia. Może to prowadzić do odrzucenia kandydatury, cofnięcia rekomendacji albo zakwestionowania prawidłowości powołania.

Nie jest prawidłowe założenie, że rezygnacja może nastąpić dopiero po wyborze lub po powołaniu do zarządu, jeżeli wcześniej kandydat musiał wykazać spełnienie ustawowych i statutowych warunków. Taki sposób postępowania może być sprzeczny z celem art. 22, ponieważ przesłanki mają służyć weryfikacji kandydata jeszcze przed objęciem funkcji.

Postępowanie kwalifikacyjne i wybór przez pracowników

Art. 18 ustawy reguluje sytuację, w której członkowie organu zarządzającego są powoływani przez organ nadzorczy. Co do zasady powołanie następuje po przeprowadzeniu postępowania kwalifikacyjnego, którego celem jest sprawdzenie i ocena kwalifikacji kandydatów oraz wyłonienie najlepszego kandydata.

Ustawa przewiduje w tym zakresie odrębność dla członka organu zarządzającego wybieranego przez pracowników na zasadach i w trybie określonych w przepisach odrębnych. Nie oznacza to jednak automatycznie, że można pominąć wymogi wpisane do statutu albo uchwały walnego zgromadzenia. Jeżeli dokumenty spółki stanowią, że kandydat ma spełniać wymagania z art. 22, to wymóg ten powinien być stosowany również przy ocenie dopuszczalności kandydatury, chyba że szczególna regulacja dotycząca danej spółki stanowi inaczej.

Dlatego w sprawach dotyczących spółek Skarbu Państwa kluczowa jest analiza konkretnego statutu i dokumentów wyborczych. Znaczenie ma także to, czy mowa o jednoosobowej spółce Skarbu Państwa, spółce z udziałem Skarbu Państwa, spółce zależnej albo spółce z grupy kapitałowej.

Skutki pominięcia przeszkody związkowej

Jeżeli osoba pełniąca funkcję z wyboru w zakładowej organizacji związkowej zostanie dopuszczona do dalszego etapu mimo niespełnienia wymogów, może to wywołać spór o prawidłowość postępowania. W zależności od etapu sprawy konsekwencją może być odrzucenie zgłoszenia, nieuwzględnienie kandydatury, odmowa powołania albo odwołanie już powołanego członka zarządu.

W razie powołania takiej osoby do zarządu należy ocenić nie tylko przepisy ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym, lecz także statut spółki, uchwały organów, regulamin wyborów i przepisy Kodeksu spółek handlowych dotyczące działania organów spółki akcyjnej. W konkretnym przypadku możliwe jest również badanie, czy naruszenie miało wpływ na wynik postępowania oraz czy istnieją podstawy do zaskarżenia uchwały.

Istotne jest także rozróżnienie rezygnacji z funkcji związkowej od rezygnacji z członkostwa w związku. Art. 22 pkt 2 lit. d nie zakazuje samego członkostwa w organizacji związkowej. Zakaz dotyczy pełnienia funkcji z wyboru w organizacji wskazanej w tym przepisie.

Co powinien zrobić kandydat?

Kandydat będący przewodniczącym związku zawodowego powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy jego funkcja jest funkcją z wyboru w rozumieniu statutu związku. W przypadku przewodniczącego zakładowej organizacji związkowej odpowiedź najczęściej będzie twierdząca.

Następnie należy sprawdzić, czy statut spółki, uchwała walnego zgromadzenia, ogłoszenie o naborze albo regulamin wyborów odsyłają do art. 22 ustawy albo powtarzają jego treść. Jeżeli tak, kandydat powinien zadbać, aby przed złożeniem oświadczeń i przed formalną weryfikacją nie pełnił już zakazanej funkcji.

Rezygnacja powinna być skuteczna zgodnie ze statutem związku zawodowego. Warto zadbać o dowód jej złożenia i przyjęcia albo o inny dokument potwierdzający, że funkcja wygasła. Samo ustne poinformowanie, że kandydat planuje zrezygnować po wyborze, może być niewystarczające.

FAQ

Czy przewodniczący związku zawodowego musi zrezygnować już jako kandydat?

Jeżeli składa oświadczenie o spełnianiu wymogów z art. 22 ustawy albo statut wymaga spełnienia tych wymogów już na etapie zgłoszenia, powinien zrezygnować przed złożeniem dokumentów. Czekanie do momentu powołania jest ryzykowne i może prowadzić do odrzucenia kandydatury.

Czy zakaz dotyczy każdego członka związku zawodowego?

Nie. Przepis dotyczy osoby pełniącej funkcję z wyboru w zakładowej organizacji związkowej albo zakładowej organizacji związkowej spółki z grupy kapitałowej. Samo członkostwo w związku zawodowym nie jest przeszkodą z art. 22 pkt 2 lit. d.

Czy statut spółki może przewidywać surowsze wymogi?

Tak, statut lub uchwała mogą przewidywać dodatkowe wymagania wobec kandydatów, o ile są zgodne z prawem. Nie powinny natomiast usuwać ustawowych przeszkód, jeżeli spółka jest objęta obowiązkiem stosowania tych reguł.

Co grozi za złożenie nieprawdziwego oświadczenia?

Najczęściej skutkiem będzie odrzucenie kandydatury, cofnięcie rekomendacji lub zakwestionowanie powołania. W szczególnych sytuacjach mogą pojawić się także dalej idące konsekwencje, zwłaszcza jeżeli dokumenty przewidywały odpowiedzialność za prawdziwość oświadczeń.

Czy wybór przez pracowników zmienia ocenę?

Może zmieniać tryb wyboru i zakres postępowania kwalifikacyjnego, ale nie zawsze usuwa wymogi wpisane do statutu lub uchwały. Trzeba sprawdzić konkretną podstawę wyboru, treść statutu i dokumenty regulujące procedurę w danej spółce.

Podsumowanie

Przewodniczący zakładowej organizacji związkowej, który nadal pełni funkcję z wyboru, co do zasady nie powinien zostać uznany za osobę spełniającą wymogi dla członka zarządu spółki objętej art. 22 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym. Jeżeli chce ubiegać się o funkcję w zarządzie, powinien wcześniej skutecznie zrezygnować z funkcji związkowej i udokumentować ten fakt.

Ostateczna ocena zależy jednak od statutu spółki, regulaminu postępowania, treści ogłoszenia i wzorów oświadczeń. To te dokumenty wskazują, czy wymóg ma być spełniony już w chwili zgłoszenia, w chwili weryfikacji czy bezpośrednio przed powołaniem.

Źródła

• Ustawa z dnia 16 grudnia 2016 r. - o zasadach zarządzania mieniem państwowym, Dz.U. z 2016 r. poz. 2259 ze zm.
• Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych, Dz.U. z 2000 r. Nr 94 poz. 1037 ze zm.
• Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. - o związkach zawodowych, Dz.U. z 1991 r. Nr 55 poz. 234 ze zm.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.