Głosowanie na walnym zgromadzeniu spółki akcyjnej przez akcjonariusza spółkę z o.o.

Czy jeden akcjonariusz może głosować różnie z poszczególnych akcji?

Tak. Zgodnie z art. 411³ Kodeksu spółek handlowych akcjonariusz może głosować odmiennie z każdej z posiadanych akcji. Oznacza to, że akcjonariusz posiadający wiele akcji może z części z nich głosować „za”, z części „przeciw”, a z pozostałych „wstrzymać się”, jeżeli głosowanie jest przeprowadzone w sposób pozwalający prawidłowo przypisać głosy do akcji.

Nie można więc przyjmować ogólnej zasady, że jeden akcjonariusz zawsze musi oddać jeden jednolity głos. Prawo głosu jest związane z akcjami. W przypadku spółki akcyjnej jedna akcja daje co do zasady jeden głos, z zastrzeżeniem m.in. akcji uprzywilejowanych oraz ustawowych lub statutowych ograniczeń prawa głosu.

Trzeba jednak oddzielić dwie kwestie. Pierwszą jest dopuszczalność odmiennego głosowania z poszczególnych akcji. Drugą – sposób, w jaki osoba prawna będąca akcjonariuszem skutecznie składa oświadczenia przy wykonywaniu prawa głosu. To, że split voting jest legalny, nie oznacza, że każda osoba występująca za spółkę z o.o. może samodzielnie rozdzielić jej głosy. Jeżeli problem dotyczy dopiero wyboru modelu korporacyjnego, warto odrębnie sprawdzić, kiedy warto założyć prostą spółkę akcyjną oraz jak może działać prosta spółka akcyjna w startupie z inwestorem; są to jednak inne ramy organizacyjne niż klasyczna S.A. omawiana tutaj.

Spółka z o.o. jako akcjonariusz – kto skutecznie wykonuje prawo głosu?

Spółka z o.o. jest jedną osobą prawną, ale wykonuje prawa akcjonariusza przez osoby uprawnione do działania w jej imieniu albo przez pełnomocników. Dlatego przed oceną sprzecznych głosów trzeba sprawdzić aktualny sposób reprezentacji ujawniony w KRS, postanowienia umowy spółki oraz treść ewentualnych pełnomocnictw.

Art. 205 K.s.h. pozostawia umowie spółki określenie sposobu reprezentacji przy zarządzie wieloosobowym. Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, do składania oświadczeń w imieniu spółki wymagane jest współdziałanie dwóch członków zarządu albo jednego członka zarządu łącznie z prokurentem. Zasady te mają znaczenie również wtedy, gdy spółka z o.o. wykonuje prawa z posiadanych akcji.

Reprezentacja łączna

Jeżeli do skutecznego działania za spółkę z o.o. potrzebne jest współdziałanie dwóch członków zarządu, nie można uznać, że każdy z nich samodzielnie oddał skuteczny głos tylko dlatego, że obaj są obecni na walnym zgromadzeniu. Jeden członek zarządu głosujący „za” i drugi głosujący „przeciw” z tych samych akcji nie składają dwóch samodzielnie skutecznych oświadczeń za akcjonariusza, jeżeli sposób reprezentacji wymaga ich łącznego działania.

Reprezentacja łączna nie wyklucza natomiast samego split votingu. Osoby uprawnione do łącznej reprezentacji mogą wspólnie wykonać prawo głosu w ten sposób, że z określonej części akcji oddadzą głosy „za”, a z innej części „przeciw”. Każde oświadczenie przypisywane spółce musi jednak odpowiadać wymaganemu sposobowi reprezentacji.

Samodzielna reprezentacja i pełnomocnicy

Jeżeli każdy członek zarządu może reprezentować spółkę samodzielnie, sama możliwość samodzielnej reprezentacji nie rozstrzyga jeszcze skutku dwóch sprzecznych oświadczeń dotyczących tych samych akcji. Jeżeli zamiarem akcjonariusza jest odmienne głosowanie z różnych pakietów akcji, z przebiegu głosowania powinno wynikać, z których akcji dana osoba wykonuje prawo głosu i czy ma do tego umocowanie.

Akcjonariusz może także uczestniczyć w walnym zgromadzeniu i wykonywać prawo głosu przez pełnomocnika na zasadach art. 412 K.s.h. Trzeba wtedy uwzględnić zakres pełnomocnictwa oraz wymagania dotyczące jego udzielenia wynikające z art. 412¹ K.s.h. Liczba osób występujących za akcjonariusza nie zmienia liczby akcjonariuszy i sama w sobie nie przesądza o liczbie ani kierunku skutecznie oddanych głosów.

Jak policzyć głosy, gdy reprezentanci mają różne stanowiska?

Przewodniczący walnego zgromadzenia nie powinien wybierać według własnego uznania, czy sprzeczne oświadczenia zaliczyć jako głos wstrzymujący się, głos przeciwny albo brak głosu. Najpierw trzeba ustalić, czy za akcjonariusza złożono skuteczne oświadczenia i z jakich akcji oddano poszczególne głosy.

Praktycznie warto przejść przez następujące elementy:

• ustalić liczbę akcji i głosów przysługujących spółce z o.o., z uwzględnieniem ewentualnego uprzywilejowania lub ograniczeń prawa głosu,
• sprawdzić, kto był uprawniony do reprezentowania akcjonariusza i czy wymagane było współdziałanie kilku osób,
• zweryfikować zakres pełnomocnictw, jeżeli prawo głosu wykonywali pełnomocnicy,
• ustalić, czy odmienne głosy zostały przypisane do różnych akcji lub pakietów akcji, a nie do tych samych akcji jednocześnie,
• dopiero na końcu zakwalifikować skutecznie oddane głosy jako „za”, „przeciw” albo „wstrzymujące się” i zastosować właściwy próg większości.

Kodeks spółek handlowych zalicza do „głosów” głosy „za”, „przeciw” i „wstrzymujące się”, oddane zgodnie z ustawą, statutem albo umową spółki. Z tego powodu nie ma podstaw, aby sam konflikt między reprezentantami automatycznie przekształcać w głos wstrzymujący się. Jeżeli z powodu wadliwej reprezentacji w ogóle nie doszło do skutecznego oddania głosu, nie należy sztucznie zaliczać takiej sytuacji do jednej z trzech kategorii głosów oddanych.

Protokół walnego zgromadzenia powinien umożliwiać odtworzenie wyniku głosowania. Zgodnie z art. 421 K.s.h. wskazuje się w nim m.in. liczbę ważnych głosów oraz liczbę głosów „za”, „przeciw” i „wstrzymujących się”, a także zgłoszone sprzeciwy. Przy spornym głosowaniu warto zadbać, aby odnotowano również okoliczności dotyczące reprezentacji i sposobu oddania głosów.

Jak większość wpływa na wynik uchwały?

Zgodnie z art. 414 K.s.h. uchwały walnego zgromadzenia zapadają co do zasady bezwzględną większością głosów, jeżeli przepisy Kodeksu spółek handlowych albo statut nie stanowią inaczej. Bezwzględna większość oznacza więcej niż połowę głosów oddanych.

Głos wstrzymujący się, jeżeli został rzeczywiście i skutecznie oddany, jest głosem oddanym. Przy bezwzględnej większości zwiększa więc podstawę, od której oblicza się wymaganą liczbę głosów „za”. Inaczej jest z sytuacją, w której z powodu wadliwej reprezentacji w ogóle nie doszło do skutecznego oddania głosu – takiej sytuacji nie można utożsamiać ze wstrzymaniem się.

Przykładowo, jeżeli oddano 100 ważnych głosów, w tym 49 głosów „za”, 20 głosów „przeciw” i 31 głosów „wstrzymujących się”, uchwała nie uzyska bezwzględnej większości. Głosów „za” musi być więcej niż połowa głosów oddanych, a nie tylko więcej niż głosów „przeciw”.

Dla niektórych uchwał ustawa wymaga większości kwalifikowanej. Art. 415 K.s.h. przewiduje większość trzech czwartych głosów m.in. dla wskazanych w tym przepisie uchwał dotyczących zmian statutu, emisji określonych papierów wartościowych, umorzenia akcji, obniżenia kapitału zakładowego, zbycia przedsiębiorstwa albo jego zorganizowanej części oraz rozwiązania spółki. Istotna zmiana przedmiotu działalności spółki podlega szczególnym zasadom z art. 416 K.s.h., w tym wymogowi większości dwóch trzecich głosów. Statut może w dopuszczalnych granicach wprowadzać surowsze wymagania.

Co do zasady walne zgromadzenie może podejmować uchwały bez względu na liczbę reprezentowanych na nim akcji, chyba że Kodeks spółek handlowych albo statut przewidują kworum. Dlatego przy ocenie wyniku trzeba sprawdzić nie tylko liczbę głosów „za”, ale również ewentualne wymagania dotyczące reprezentowanej części kapitału.

Kiedy wada głosowania może prowadzić do sporu o uchwałę?

Błędne zaliczenie głosów spółki z o.o. może zmienić wynik uchwały. Jeżeli jako „wstrzymujące się” potraktowano oświadczenia, które w ogóle nie były skutecznym głosem, albo pominięto prawidłowo oddane głosy z części akcji w ramach dopuszczalnego split votingu, trzeba ponownie policzyć wynik zgodnie z właściwą większością i kworum.

Jeżeli uchwała została podjęta, uprawniony podmiot może – zależnie od rodzaju wady – rozważyć powództwo o uchylenie uchwały albo o stwierdzenie jej nieważności. Powództwo o uchylenie dotyczy uchwały sprzecznej ze statutem bądź dobrymi obyczajami, która jednocześnie godzi w interes spółki lub ma na celu pokrzywdzenie akcjonariusza. Powództwo o stwierdzenie nieważności dotyczy uchwały sprzecznej z ustawą.

Legitymację do zaskarżenia mają podmioty wskazane w K.s.h., w tym w określonych przypadkach akcjonariusz, który głosował przeciw uchwale i po jej powzięciu zażądał zaprotokołowania sprzeciwu, akcjonariusz bezzasadnie niedopuszczony do udziału w walnym zgromadzeniu oraz akcjonariusz nieobecny w przypadkach przewidzianych ustawą.

Terminy są krótkie. Powództwo o uchylenie uchwały wnosi się w terminie miesiąca od dnia otrzymania wiadomości o uchwale, nie później niż w terminie sześciu miesięcy od dnia jej powzięcia; w spółce publicznej termin graniczny wynosi trzy miesiące od dnia powzięcia uchwały. Powództwo o stwierdzenie nieważności wnosi się zasadniczo w terminie sześciu miesięcy od dnia otrzymania wiadomości o uchwale, nie później niż w terminie dwóch lat od dnia jej powzięcia; w spółce publicznej termin wynosi trzydzieści dni od dnia ogłoszenia uchwały, nie później niż rok od dnia jej powzięcia.

Jeżeli po prawidłowym policzeniu głosów okaże się, że uchwała w ogóle nie uzyskała wymaganej większości, problem nie zawsze sprowadza się do zaskarżenia „uchwały podjętej”. Może powstać spór o to, czy uchwała została skutecznie powzięta. Wtedy szczególnego znaczenia nabierają protokół, dokumentacja głosowania, statut, dokumenty reprezentacyjne oraz dokładny przebieg zgromadzenia.

Jak przygotować się do spornego głosowania?

Jeżeli wiadomo, że głosy spółki z o.o. mogą przesądzić o wyniku uchwały, dokumenty warto uporządkować przed rozpoczęciem walnego zgromadzenia:

• sprawdź aktualny odpis KRS akcjonariusza i wynikający z niego sposób reprezentacji,
• zweryfikuj umowę spółki z o.o., zwłaszcza jeżeli określa ona sposób reprezentacji inaczej niż ustawowy model albo zawiera wewnętrzne zasady podejmowania decyzji,
• sprawdź pełnomocnictwa, ich zakres i to, czy obejmują wykonywanie prawa głosu z wszystkich czy tylko z części akcji,
• jeżeli planowany jest split voting, zadbaj o jednoznaczne przypisanie sposobu głosowania do poszczególnych akcji lub pakietów akcji,
• zabezpiecz listę obecności, wyniki głosowania i protokół; w razie potrzeby zażądaj odnotowania sprzeciwu lub zastrzeżeń,
• po zgromadzeniu nie zwlekaj z oceną terminów do ewentualnego zaskarżenia uchwały albo podjęcia innego właściwego działania.

FAQ – odmienne głosowanie i reprezentacja akcjonariusza

Czy dwa różne głosy reprezentantów oznaczają wstrzymanie się?

Nie. Wstrzymanie się od głosu jest konkretnym sposobem oddania głosu. Sam fakt, że dwie osoby występujące za spółkę z o.o. prezentują przeciwne stanowiska, nie daje podstaw do automatycznego wpisania głosu wstrzymującego się. Najpierw trzeba zbadać ich umocowanie i to, z jakich akcji miały wykonywać prawo głosu.

Czy dwóch pełnomocników jednego akcjonariusza może głosować inaczej?

Może to być dopuszczalne, ponieważ art. 411³ K.s.h. pozwala na odmienne głosowanie z poszczególnych akcji. Trzeba jednak sprawdzić zakres każdego pełnomocnictwa i zapewnić, aby było wiadomo, z których akcji każdy pełnomocnik wykonuje prawo głosu. Nie można traktować dwóch sprzecznych głosów z tych samych akcji jako prawidłowego split votingu.

Co sprawdzić w KRS i pełnomocnictwie?

W KRS należy sprawdzić przede wszystkim sposób reprezentacji spółki z o.o. i osoby uprawnione do jej reprezentowania. W pełnomocnictwie znaczenie mają zakres umocowania, osoba pełnomocnika, ewentualne ograniczenie do określonych akcji lub czynności oraz zgodność formy pełnomocnictwa z wymaganiami K.s.h.

Czy głos wstrzymujący się liczy się przy bezwzględnej większości?

Tak, jeżeli został skutecznie oddany. Głosy wstrzymujące się należą do głosów oddanych, dlatego zwiększają podstawę obliczenia bezwzględnej większości. Nie wolno jednak zastępować nimi oświadczeń nieskutecznych z powodu wadliwej reprezentacji.