Czy można założyć firmę na zwolnieniu lekarskim?

Czy samo założenie firmy na L4 jest zakazane?

Przepisy nie zawierają prostego zakazu zarejestrowania działalności gospodarczej w czasie zwolnienia lekarskiego. Sam formalny wpis do CEIDG lub posiadanie statusu przedsiębiorcy nie przesądza automatycznie, że ubezpieczony wykonuje pracę zarobkową. Znaczenie ma to, jakie czynności rzeczywiście wykonuje podczas zwolnienia.

Zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy, jeżeli w okresie orzeczonej niezdolności do pracy wykonuje pracę zarobkową albo podejmuje aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia.

Osoba zatrudniona na umowie o pracę, która w czasie L4 rejestruje własną działalność, powinna więc odróżnić samą formalną rejestrację od faktycznego rozpoczęcia pracy w firmie. Obsługa klientów, pozyskiwanie zleceń, wykonywanie usług czy bieżące zarządzanie przedsiębiorstwem mogą już podlegać ocenie na podstawie art. 17. Jeżeli dopiero oceniasz, czy rejestracja działalności jest potrzebna, zobacz także, kiedy rękodzieło i sprzedaż na targach wymaga założenia firmy.

Warto przy tym sprawdzić także, jak wygląda świadczenie rehabilitacyjne a działalność gospodarcza.

Co ZUS może uznać za pracę zarobkową?

Od 13 kwietnia 2026 r. ustawa zasiłkowa wprost określa, czym jest praca zarobkowa. Zgodnie z art. 17 ust. 1a jest nią każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania. Nie trzeba więc wykonywać pracy na podstawie umowy o pracę ani uzyskać konkretnego wynagrodzenia za każdą pojedynczą czynność, aby mogła ona zostać oceniona jako element aktywności zarobkowej.

Za szczególnie ryzykowne w czasie L4 można uznać zwłaszcza:

• regularną obsługę klientów, przyjmowanie zamówień i negocjowanie warunków współpracy,
• sprzedaż oraz aktywne zarządzanie zamówieniami i rozliczeniami,
• regularne wystawianie lub zatwierdzanie dokumentów firmowych,
• bieżące nadzorowanie pracowników, wydawanie im poleceń i kontrolowanie wykonania pracy,
• prowadzenie korespondencji firmowej, rozmów handlowych i działań marketingowych,
• osobiste wykonywanie usług lub innych czynności stanowiących przedmiot działalności.

Ustawa przewiduje jednak wyjątek. Za pracę zarobkową nie uważa się czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia wymagają istotne okoliczności. Wyjątek należy rozumieć wąsko. Czynność powinna mieć rzeczywiście jednostkowy, wyjątkowy charakter i wynikać z istotnej sytuacji, a nie ze zwykłej potrzeby prowadzenia biznesu. Ustawa wyraźnie wskazuje również, że polecenie pracodawcy nie jest istotną okolicznością uzasadniającą taki wyjątek.

Nie można zatem przyjąć, że przedsiębiorca na L4 ma prawo wykonywać od czasu do czasu dowolne czynności firmowe. Regularne odbieranie telefonów od klientów, zatwierdzanie zamówień, prowadzenie negocjacji czy codzienne kontrolowanie pracowników to normalne prowadzenie działalności, a nie czynności incydentalne wymuszone istotnymi okolicznościami.

Od 13 kwietnia 2026 r. ustawa definiuje także aktywność niezgodną z celem zwolnienia. Są nią działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia albo rekonwalescencję. Nie obejmuje to zwykłych czynności dnia codziennego ani czynności incydentalnych wymaganych przez istotne okoliczności. Oznacza to, że ZUS powinien oceniać zarówno zarobkowy charakter aktywności, jak i jej wpływ na leczenie i powrót do zdrowia.

Zmiana przepisów obowiązuje od 13 kwietnia 2026 r. W postępowaniach dotyczących okoliczności z art. 17 ust. 1, wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie nowelizacji, zgodnie z przepisem przejściowym stosuje się przepisy dotychczasowe.

Zatrudnienie pracowników a prawo do zasiłku

Zatrudnienie pracowników może ograniczyć ryzyko, ale tylko wtedy, gdy rzeczywiście przejmą oni bieżące obowiązki w firmie. Sam fakt, że przedsiębiorca ma pracowników, nie wystarczy, jeżeli podczas L4 nadal podejmuje decyzje operacyjne, kieruje pracą zespołu, obsługuje klientów albo wykonuje inne czynności zarobkowe.

Najbezpieczniej jest tak zorganizować działalność, aby w okresie zwolnienia właściciel nie musiał wykonywać zwykłych działań związanych z jej prowadzeniem. Można rozważyć udzielenie pełnomocnictwa zaufanej osobie, powierzenie obsługi księgowej biuru rachunkowemu, określenie zakresu obowiązków pracowników oraz przygotowanie procedur działania na czas choroby.

Jeżeli działalność ma zostać założona właśnie podczas zwolnienia, trzeba szczególnie uważać na czynności związane z jej uruchomieniem. Samo złożenie wniosku rejestracyjnego nie przesądza jeszcze o pracy zarobkowej, ale osobiste poszukiwanie klientów, zawieranie kolejnych umów, prowadzenie kampanii reklamowej, organizowanie sprzedaży czy bieżące zarządzanie zespołem może już świadczyć o faktycznym prowadzeniu działalności.

Nie należy też zakładać, że każdą czynność organizacyjną da się uzasadnić wyjątkiem dla czynności incydentalnych. Założenie nowej firmy jest zazwyczaj działaniem zaplanowanym, dlatego konieczność bieżącego jej uruchamiania sama w sobie nie oznacza jeszcze wystąpienia istotnych okoliczności w rozumieniu art. 17 ust. 1a.

Jak przygotować się do kontroli ZUS?

ZUS może kontrolować, czy zwolnienie lekarskie jest wykorzystywane zgodnie z jego celem i czy ubezpieczony nie wykonuje pracy zarobkowej. W przypadku przedsiębiorcy istotne jest ustalenie rzeczywistych czynności, a nie tylko tego, że działalność figuruje w rejestrze.

ZUS może dokonywać ustaleń na podstawie dokumentów firmowych, informacji od pracodawcy lub kontrahentów oraz innych dowodów zgromadzonych w toku postępowania. Jeżeli firma działała w okresie L4, warto zachować materiały pokazujące, kto faktycznie prowadził jej sprawy.

Przydatne mogą być w szczególności:

• umowy o pracę lub umowy cywilnoprawne z osobami wykonującymi zadania w firmie,
• zakresy obowiązków pracowników i harmonogramy pracy,
• pełnomocnictwa do podpisywania dokumentów i załatwiania spraw firmowych,
• korespondencja potwierdzająca, że sprawy prowadzili pracownicy lub pełnomocnik,
• dane z systemów informatycznych pokazujące rzeczywistą aktywność poszczególnych osób,
• dokumentacja medyczna dotycząca charakteru niezdolności do pracy i zaleceń związanych z leczeniem lub rekonwalescencją.

Jeżeli ubezpieczony powołuje się na ustawowy wyjątek dla czynności incydentalnej, znaczenie ma również możliwość wykazania, dlaczego dana czynność była wyjątkowa, co stanowiło istotną okoliczność i dlaczego nie była elementem zwykłego prowadzenia firmy.

Jeżeli ZUS wyda decyzję odmawiającą prawa do zasiłku albo żądającą zwrotu świadczenia, ubezpieczony może się od niej odwołać do właściwego sądu za pośrednictwem ZUS. W takim sporze duże znaczenie mają dowody pokazujące, co ubezpieczony rzeczywiście robił podczas zwolnienia.

Konsekwencje pracy w czasie zwolnienia lekarskiego

Najważniejszą konsekwencją przewidzianą w art. 17 ustawy zasiłkowej jest utrata prawa do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy, jeżeli w okresie orzeczonej niezdolności ubezpieczony wykonywał pracę zarobkową albo podejmował aktywność niezgodną z celem zwolnienia. Jeżeli świadczenie zostało już wypłacone, ZUS może dochodzić jego zwrotu na zasadach dotyczących nienależnie pobranych świadczeń.

Ryzyko może dotyczyć także relacji z pracodawcą. Wykonywanie innej pracy podczas zwolnienia, zwłaszcza gdy jest sprzeczne z jego celem albo podważa sposób korzystania z L4, może zostać ocenione również z punktu widzenia obowiązków pracowniczych. Skutki zależą od konkretnych okoliczności, rodzaju wykonywanych czynności oraz przebiegu leczenia.

FAQ

Czy na zwolnieniu lekarskim mogę zarejestrować działalność gospodarczą?

Samo formalne zarejestrowanie działalności nie jest automatycznie równoznaczne z wykonywaniem pracy zarobkowej. Trzeba jednak oddzielić wpis do rejestru od faktycznego uruchamiania i prowadzenia przedsiębiorstwa. Jeżeli podczas L4 osobiście obsługujesz klientów, sprzedajesz, świadczysz usługi lub zarządzasz firmą, ZUS może zastosować art. 17 ustawy zasiłkowej.

Czy mogę zatrudnić pracowników, będąc na L4?

Sam fakt zatrudniania pracowników nie powoduje utraty zasiłku, ale znaczenie ma sposób organizacji firmy. Jeżeli podczas L4 właściciel sam prowadzi rekrutację, regularnie podpisuje dokumenty, wydaje bieżące polecenia i nadzoruje pracowników, jego czynności mogą zostać uznane za pracę zarobkową. Bezpieczniejszym rozwiązaniem jest rzeczywiste przekazanie takich zadań pełnomocnikowi lub innej upoważnionej osobie.

Czy ZUS może odebrać zasiłek za cały okres zwolnienia?

Tak. Art. 17 przewiduje utratę prawa do zasiłku za cały okres zwolnienia od pracy, jeżeli w czasie orzeczonej niezdolności ubezpieczony wykonuje pracę zarobkową albo podejmuje aktywność niezgodną z celem zwolnienia.

Czy sporadyczne odebranie telefonu z firmy jest bezpieczne?

Nie można przyjąć, że każde sporadyczne odebranie telefonu jest automatycznie bezpieczne. Od 13 kwietnia 2026 r. ustawa wyłącza z pojęcia pracy zarobkowej czynności incydentalne, których podjęcia wymagają istotne okoliczności. Pojedynczy kontakt może więc mieścić się w tym wyjątku tylko wtedy, gdy ma rzeczywiście wyjątkowy charakter i jest wymuszony istotną sytuacją. Zwykłe odbieranie telefonów od klientów, przyjmowanie zamówień, umawianie terminów lub prowadzenie rozmów handlowych jest elementem normalnej obsługi firmy i nie powinno być traktowane jako taki wyjątek.

Czy każda aktywność poza domem oznacza wykorzystywanie L4 niezgodnie z celem?

Nie. Ustawa określa aktywność niezgodną z celem zwolnienia jako działania utrudniające lub wydłużające leczenie albo rekonwalescencję. Wyłącza przy tym zwykłe czynności dnia codziennego oraz czynności incydentalne wymagane przez istotne okoliczności. Ocena zależy więc od rodzaju aktywności, stanu zdrowia oraz zaleceń związanych z leczeniem.

Jak udowodnić, że nie pracowałem w swojej firmie podczas L4?

Pomocne są umowy z pracownikami, zakresy obowiązków, pełnomocnictwa, korespondencja prowadzona przez inne osoby, dokumenty księgowe oraz dane z systemów pokazujące rzeczywistą aktywność. Jeżeli wykonano pojedynczą czynność incydentalną, warto również zachować dowody wskazujące, dlaczego wymagały jej istotne okoliczności.