Wyrok karny a funkcja likwidatora spółki z o.o.

Kiedy wyrok karny wyklucza pełnienie funkcji likwidatora?

Podstawowe wymagania wobec likwidatorów określa art. 18 Kodeksu spółek handlowych. Przepis ten ma zastosowanie do członków zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej, likwidatorów, a obecnie także do prokurentów. W odniesieniu do likwidatora spółki z o.o. najważniejsze są dwie grupy wymagań: pełna zdolność do czynności prawnych oraz brak prawomocnego skazania za przestępstwa wskazane w art. 18 § 2 K.s.h.

Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 18 K.s.h. członkiem zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej albo likwidatorem może być tylko osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Nie może natomiast pełnić tych funkcji osoba skazana prawomocnym wyrokiem za przestępstwo określone w art. 587-587², art. 590 i art. 591 K.s.h., a także za przestępstwo określone w art. 228-231 oraz w rozdziałach XXXIII-XXXVII Kodeksu karnego.

Do rozdziałów XXXIII-XXXVII Kodeksu karnego należą m.in. przestępstwa przeciwko ochronie informacji, wiarygodności dokumentów, mieniu, obrotowi gospodarczemu i obrotowi pieniędzmi oraz papierami wartościowymi. Właśnie dlatego nie wystarczy samo ustalenie, że zapadł jakikolwiek wyrok karny. Trzeba sprawdzić, za jaki czyn dana osoba została skazana i czy skazanie było prawomocne.

Art. 288 K.k. a zakaz pełnienia funkcji w spółce

W opisanej sprawie osoba została skazana za czyny z art. 288 § 1 K.k., art. 191 § 1 K.k. oraz art. 193 K.k. Najważniejsze znaczenie ma tutaj art. 288 § 1 K.k., czyli zniszczenie, uszkodzenie lub uczynienie niezdatną do użytku cudzej rzeczy. Przepis ten znajduje się w rozdziale XXXV Kodeksu karnego, a więc w grupie przestępstw objętych zakazem z art. 18 § 2 K.s.h.

Oznacza to, że osoba prawomocnie skazana za art. 288 § 1 K.k. nie może być likwidatorem spółki z o.o. przez czas obowiązywania zakazu. Jeżeli wyrok uprawomocnił się w 2012 r., to w 2014 r. co do zasady nie upłynął jeszcze 5-letni okres zakazu. W takim wariancie powołanie tej osoby na likwidatora było sprzeczne z art. 18 K.s.h., chyba że wcześniej nastąpiło zatarcie skazania.

Inaczej należy ocenić przestępstwa z art. 191 § 1 K.k. i art. 193 K.k. Przepisy te znajdują się w rozdziale XXIII Kodeksu karnego, więc samo skazanie wyłącznie za te czyny nie uruchamiałoby zakazu z art. 18 § 2 K.s.h. W analizowanym stanie faktycznym wystarczy jednak jedno skazanie za czyn objęty katalogiem ustawowym, czyli art. 288 § 1 K.k.

Od kiedy liczyć 5-letni zakaz?

Zakaz, o którym mowa w art. 18 § 2 K.s.h., ustaje z upływem piątego roku od dnia uprawomocnienia się wyroku skazującego, chyba że wcześniej nastąpiło zatarcie skazania. Dla praktycznej oceny sprawy nie wystarczy więc data wydania wyroku. Trzeba ustalić, kiedy wyrok stał się prawomocny.

Jeżeli wyrok zapadł w 2012 r., ale uprawomocnił się później, 5-letni termin należy liczyć od dnia prawomocności. Jeżeli natomiast w chwili powołania likwidatora skazanie było już zatarte, zakaz z art. 18 K.s.h. nie powinien dalej blokować objęcia funkcji. Zatarcie skazania zależy jednak od rodzaju i wymiaru kary, wykonania kary, darowania kary albo przedawnienia jej wykonania, dlatego wymaga osobnej weryfikacji na podstawie danych z wyroku i informacji z Krajowego Rejestru Karnego.

Warto też pamiętać o art. 18 § 4 K.s.h. Przepis ten przewiduje możliwość złożenia w terminie trzech miesięcy od uprawomocnienia się wyroku wniosku do sądu, który wydał wyrok, o zwolnienie z zakazu pełnienia funkcji w spółce handlowej albo o skrócenie czasu obowiązywania zakazu. Nie dotyczy to jednak przestępstw popełnionych umyślnie. Z tego względu przy skazaniu za art. 288 § 1 K.k. najczęściej decydujące będą upływ 5 lat od prawomocności wyroku albo zatarcie skazania.

Co z uchwałą powołującą osobę objętą zakazem?

Powołanie na likwidatora osoby objętej zakazem z art. 18 K.s.h. jest wadliwe, ponieważ taka osoba nie posiada ustawowej zdolności do pełnienia tej funkcji. W praktyce problem pojawia się jednak wtedy, gdy uchwała została podjęta, osoba została ujawniona w KRS albo dokonywała czynności w toku likwidacji.

W orzecznictwie podkreśla się, że zakaz z art. 18 § 2 K.s.h. działa z mocy prawa. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 30 września 2020 r., sygn. I UK 263/19, wskazywał na niedopuszczalność pełnienia funkcji w organach spółek handlowych przez osobę objętą tym zakazem. Jednocześnie w sprawach dotyczących skutków już podjętej uchwały należy odróżnić brak ustawowej zdolności danej osoby od trybu kwestionowania samej uchwały.

Jeżeli uchwała wspólników spółki z o.o. jest sprzeczna z ustawą, właściwym instrumentem jest powództwo o stwierdzenie nieważności uchwały na podstawie art. 252 K.s.h. Prawo do wniesienia takiego powództwa wygasa z upływem sześciu miesięcy od dnia otrzymania wiadomości o uchwale, jednak nie później niż z upływem trzech lat od dnia powzięcia uchwały. Jeśli uchwałę podjęto w 2014 r., zasadniczy 3-letni termin na jej zaskarżenie co do zasady już upłynął.

Nie oznacza to jednak, że problem zawsze staje się obojętny. W zależności od sprawy mogą powstać pytania o odpowiedzialność osób działających za spółkę, skutki czynności likwidacyjnych, możliwość korekty wpisów w KRS albo odpowiedzialność podatkową i cywilną. Dlatego w starszych sprawach trzeba analizować nie tylko samą wadliwość powołania, ale też to, jaki konkretnie skutek prawny chce się obecnie osiągnąć.

Czy ta osoba mogła zostać likwidatorem w 2014 r.?

Jeżeli w 2012 r. doszło do prawomocnego skazania za art. 288 § 1 K.k. i w 2014 r. skazanie nie było jeszcze zatarte, osoba ta nie powinna zostać powołana na likwidatora spółki z o.o. Zakaz wynikał z art. 18 K.s.h. i obejmował przestępstwo z rozdziału XXXV Kodeksu karnego.

Gdyby jednak w 2014 r. wyrok nie był jeszcze prawomocny albo skazanie zostało wcześniej zatarte, ocena mogłaby być inna. Dlatego przy ostatecznej kwalifikacji trzeba sprawdzić odpis wyroku z klauzulą prawomocności, informację z Krajowego Rejestru Karnego oraz dokumenty korporacyjne spółki, w tym uchwałę o powołaniu likwidatora i wpisy w KRS.

FAQ

Czy każde skazanie karne wyklucza z funkcji likwidatora?

Nie. Zakaz z art. 18 § 2 K.s.h. dotyczy tylko skazania prawomocnym wyrokiem za przestępstwa wskazane w tym przepisie. Trzeba więc sprawdzić konkretny artykuł Kodeksu karnego albo Kodeksu spółek handlowych, a nie tylko sam fakt skazania.

Czy art. 288 § 1 K.k. blokuje powołanie na likwidatora?

Tak, jeżeli skazanie jest prawomocne i nie nastąpiło zatarcie skazania. Art. 288 § 1 K.k. znajduje się w rozdziale XXXV Kodeksu karnego, czyli w katalogu objętym art. 18 § 2 K.s.h.

Od kiedy liczy się 5-letni zakaz?

Termin liczy się od dnia uprawomocnienia się wyroku skazującego, a nie od samej daty wydania wyroku. Jeżeli wyrok zapadł w 2012 r., ale uprawomocnił się później, koniec zakazu również przesuwa się odpowiednio później.

Czy zatarcie skazania usuwa przeszkodę z art. 18 K.s.h.?

Tak. Art. 18 § 3 K.s.h. przewiduje, że zakaz ustaje po 5 latach od uprawomocnienia się wyroku, chyba że wcześniej nastąpiło zatarcie skazania. W praktyce warto potwierdzić to aktualną informacją z Krajowego Rejestru Karnego.

Czy można unieważnić uchwałę sprzed wielu lat?

W spółce z o.o. powództwo o stwierdzenie nieważności uchwały sprzecznej z ustawą podlega terminom z art. 252 K.s.h. Co do zasady jest to 6 miesięcy od wiadomości o uchwale, ale nie później niż 3 lata od jej podjęcia. Po upływie tych terminów trzeba szukać innych możliwych skutków prawnych, zależnie od celu sprawy.

Podsumowanie

Osoba prawomocnie skazana za art. 288 § 1 K.k. nie może w okresie zakazu z art. 18 K.s.h. pełnić funkcji likwidatora spółki z o.o. Przestępstwo to należy do rozdziału XXXV Kodeksu karnego, a więc mieści się w katalogu czynów wyłączających z funkcji w spółkach handlowych.

W sprawie dotyczącej powołania w 2014 r. decydujące jest ustalenie, czy wyrok z 2012 r. był już prawomocny i czy skazanie nie zostało wcześniej zatarte. Jeżeli zakaz nadal obowiązywał, powołanie było sprzeczne z ustawą, ale możliwość podważenia uchwały po latach zależy od terminów i celu podejmowanych działań.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037, w szczególności art. 18 i art. 252.
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553, w szczególności art. 191, art. 193 i art. 288.
3. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2020 r., sygn. I UK 263/19.
4. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 23 października 2015 r., I SA/Ke 419/15.

Potrzebujesz indywidualnej odpowiedzi? Opisz swoją sytuację w formularzu poniżej. Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.