Wynagrodzenie prokurenta w spółce jawnej

Czy prokurent musi otrzymywać wynagrodzenie?

Prokura jest szczególnym pełnomocnictwem przedsiębiorcy wpisanego do rejestru. Jej istotą jest umocowanie do działania w imieniu przedsiębiorcy w szerokim zakresie spraw sądowych i pozasądowych związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Przepisy o prokurze nie nakazują jednak, aby prokurent zawsze otrzymywał wynagrodzenie.

W spółce jawnej prokurent może więc pełnić funkcję nieodpłatnie, jeżeli wynika to z decyzji wspólników i nie zawarto z nim odpłatnej umowy. Warto jednak odróżnić samą funkcję prokurenta od rzeczywistego wykonywania pracy na rzecz spółki. Jeżeli osoba nazwana prokurentem codziennie wykonuje obowiązki, działa w określonych godzinach, podlega poleceniom i jest włączona w organizację pracy spółki, może to odpowiadać cechom stosunku pracy z art. 22 Kodeksu pracy.

W takiej sytuacji samo powołanie na prokurenta nie powinno zastępować umowy o pracę. Jeżeli natomiast prokurent działa incydentalnie, na przykład podpisuje umowę z bankiem, reprezentuje spółkę przy konkretnej transakcji albo zastępuje wspólników w razie potrzeby, możliwe jest pozostawienie prokury jako funkcji wykonywanej bez odrębnego wynagrodzenia. W podobnym kierunku trzeba oceniać sytuację, gdy spółka chce podpisać umowę o pracę z prokurentem.

Jak ustalić wynagrodzenie prokurenta w spółce jawnej?

Wynagrodzenie prokurenta może zostać ustalone w uchwale wspólników, w umowie zawartej z prokurentem albo w innym dokumencie regulującym zasady współpracy. Dla bezpieczeństwa spółki warto określić co najmniej: wysokość wynagrodzenia, okres rozliczeniowy, zakres czynności, zasady zwrotu kosztów oraz sposób rozwiązania współpracy.

Jeżeli prokurent ma jedynie pełnić funkcję reprezentacyjną, najczęściej stosuje się wynagrodzenie z aktu powołania albo uchwały. Jeżeli jednak ma wykonywać konkretne usługi, na przykład obsługę administracyjną, negocjacje handlowe albo stały nadzór nad pracownikami, właściwsza może być umowa cywilnoprawna albo umowa o pracę, zależnie od realnego sposobu wykonywania obowiązków.

W spółce jawnej szczególnie ważne jest także prawidłowe udokumentowanie decyzji wspólników. Ustanowienie prokury i ustalenie wynagrodzenia powinny wynikać z dokumentów spółki, a sama prokura powinna być ujawniona w KRS zgodnie z zasadami dotyczącymi reprezentacji przedsiębiorcy.

Podatek dochodowy od wynagrodzenia prokurenta

Jeżeli prokurent otrzymuje wynagrodzenie wyłącznie na podstawie aktu powołania albo uchwały, bez zawarcia umowy o pracę lub umowy zlecenia, w praktyce podatkowej takie przychody są często kwalifikowane jako przychody z innych źródeł. W takim modelu spółka zwykle nie pobiera miesięcznych zaliczek na PIT, lecz przekazuje prokurentowi oraz urzędowi skarbowemu informację PIT-11 po zakończeniu roku.

Inaczej będzie, gdy prokurent jest jednocześnie pracownikiem albo zleceniobiorcą. Wtedy wynagrodzenie wypłacane z tej umowy rozlicza się według zasad właściwych dla danego tytułu. Nie można więc automatycznie stosować jednego schematu do każdej osoby wpisanej w KRS jako prokurent.

Po stronie spółki wynagrodzenie prokurenta może być kosztem podatkowym, jeżeli pozostaje w związku z działalnością gospodarczą, jest właściwie udokumentowane i nie podlega szczególnym wyłączeniom. W klasycznej spółce jawnej, która nie jest podatnikiem CIT, przychody i koszty podatkowe rozliczają wspólnicy proporcjonalnie do udziału w zysku. Jeżeli jednak spółka jawna w konkretnym przypadku stała się podatnikiem CIT, rozliczenie wymaga odrębnej analizy.

Składki ZUS i składka zdrowotna prokurenta

Sama prokura, rozumiana jako powołanie do pełnienia funkcji prokurenta, nie jest typowym tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Jeżeli prokurent otrzymuje wynagrodzenie wyłącznie z aktu powołania, zasadniczo nie powstaje z tego powodu obowiązek opłacania składek emerytalnych, rentowych, chorobowych i wypadkowych.

Od składek społecznych należy odróżnić składkę zdrowotną. Aktualne przepisy ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych obejmują ubezpieczeniem zdrowotnym między innymi prokurentów, którzy z tytułu pełnionej funkcji pobierają wynagrodzenie. W praktyce oznacza to konieczność rozliczenia składki zdrowotnej od takiego wynagrodzenia.

Jeżeli prokurent jest zatrudniony na umowie o pracę albo wykonuje umowę zlecenia, składki ustala się według zasad właściwych dla tej umowy. Nie decyduje wtedy sama nazwa funkcji, ale konkretny tytuł prawny i faktyczny sposób wykonywania czynności.

Nieodpłatna prokura a ryzyko podatkowe

Nieodpłatne pełnienie funkcji prokurenta może być prawnie dopuszczalne, ale nie zawsze jest podatkowo neutralne. Organy podatkowe mogą badać, czy spółka albo jej wspólnicy uzyskali nieodpłatne świadczenie, czyli realną korzyść bez ekwiwalentu.

Jeżeli prokurent jest jednocześnie wspólnikiem spółki, argumentem przeciwko rozpoznaniu nieodpłatnego świadczenia bywa to, że wspólnik może uzyskać korzyść w postaci udziału w zysku. W spółce jawnej sytuacja jest jednak bardziej złożona niż w spółce kapitałowej, ponieważ przychody i koszty rozliczane są zasadniczo na poziomie wspólników.

Jeżeli prokurent nie jest wspólnikiem, lecz na przykład małżonkiem wspólnika, nie można automatycznie przyjąć, że brak wynagrodzenia jest podatkowo neutralny. Znaczenie mogą mieć między innymi ustrój majątkowy małżeński, faktyczny zakres czynności, wartość świadczeń oraz to, czy prokurent uzyskuje jakąkolwiek pośrednią korzyść z działalności spółki. W takich przypadkach warto rozważyć odpłatne uregulowanie funkcji albo uzyskanie indywidualnej interpretacji podatkowej.

Co powinna zrobić prokurentka będąca żoną wspólnika?

W opisanej sytuacji kluczowe jest ustalenie, czy prokurentka faktycznie wykonuje pracę na rzecz spółki, czy jedynie sporadycznie korzysta z umocowania do reprezentacji. Jeżeli jej czynności są stałe, powtarzalne i organizacyjnie podporządkowane spółce, brak wynagrodzenia może być problematyczny zarówno pracowniczo, jak i podatkowo.

Jeżeli prokura ma charakter awaryjny i incydentalny, brak wynagrodzenia może być dopuszczalny, ale nadal warto ocenić ryzyko nieodpłatnego świadczenia. Sama okoliczność, że wspólnikiem jest mąż prokurentki, nie rozstrzyga sprawy. Nie jest to bowiem to samo, co osobiste prawo prokurentki do udziału w zysku spółki.

Najbezpieczniejsze rozwiązanie to przygotowanie krótkiej uchwały albo porozumienia, które opisuje charakter funkcji. Jeżeli prokurentka ma otrzymywać wynagrodzenie, dokument powinien wskazywać jego wysokość oraz zasady wypłaty. Jeżeli wynagrodzenia nie ma, warto uzasadnić, dlaczego funkcja ma charakter pomocniczy lub rodzinny oraz jaka jest rzeczywista skala czynności.

FAQ

Czy prokurent w spółce jawnej ma ustawowe prawo do wynagrodzenia?

Nie. Samo ustanowienie prokury nie tworzy automatycznie prawa do wynagrodzenia. Wynagrodzenie musi wynikać z uchwały, umowy albo z faktycznego stosunku prawnego łączącego prokurenta ze spółką.

Czy prokurent może pełnić funkcję bezpłatnie?

Tak, jest to możliwe. Trzeba jednak ocenić skutki podatkowe nieodpłatnego świadczenia, zwłaszcza gdy prokurent nie jest wspólnikiem i nie ma prawa do udziału w zysku spółki.

Czy od wynagrodzenia prokurenta płaci się ZUS?

Od wynagrodzenia wypłacanego wyłącznie z tytułu powołania na prokurenta co do zasady nie płaci się składek społecznych. Jeżeli jednak prokurent jest pracownikiem albo zleceniobiorcą, składki rozlicza się według zasad właściwych dla tej umowy.

Czy wynagrodzenie prokurenta podlega składce zdrowotnej?

Tak, jeżeli prokurent pobiera wynagrodzenie z tytułu pełnionej funkcji, należy uwzględnić obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego. W praktyce składkę rozlicza podmiot wypłacający wynagrodzenie.

Czy żona wspólnika może być nieodpłatnym prokurentem?

Może, ale nie zawsze będzie to podatkowo bezpieczne. Sam fakt pozostawania w małżeństwie ze wspólnikiem nie oznacza automatycznie, że spółka nie uzyskuje nieodpłatnego świadczenia. Warto przeanalizować skalę czynności i sytuację majątkową małżonków.

Podsumowanie

Prokurent w spółce jawnej może działać odpłatnie albo nieodpłatnie, ale wybór ten powinien odpowiadać rzeczywistemu zakresowi czynności. Jeżeli prokura jest tylko awaryjnym umocowaniem, brak wynagrodzenia może być uzasadniony. Jeżeli jednak prokurent stale wykonuje zadania dla spółki, warto uregulować współpracę w uchwale albo umowie.

Przy wypłacie wynagrodzenia trzeba odróżnić podatek dochodowy, składki społeczne i składkę zdrowotną. Przy braku wynagrodzenia trzeba natomiast ocenić ryzyko nieodpłatnego świadczenia. W przypadku małżonka wspólnika szczególnie istotne jest, aby nie opierać rozliczeń wyłącznie na założeniu, że relacja rodzinna rozwiązuje problem podatkowy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037
3. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy
4. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
5. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
6. Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.