Likwidacja spółki cywilnej i spłata wspólnika

Od czego zacząć likwidację spółki cywilnej?

W opisanej sytuacji wspólnicy chcą zakończyć działalność spółki cywilnej, a jedna osoba ma dalej prowadzić sklep w formie jednoosobowej działalności gospodarczej. Przy dwuosobowej spółce cywilnej odejście jednego wspólnika co do zasady oznacza koniec spółki, ponieważ spółka cywilna jest umową co najmniej dwóch wspólników. Jeżeli wspólnicy wybrali likwidację, trzeba rozliczyć zarówno majątek, jak i zobowiązania.

Najważniejsze jest ustalenie stanu majątku na dzień rozwiązania spółki. Nie wystarczy porównać kwot, które wspólnicy kiedyś wpłacili albo wydali na zakupy. Trzeba sprawdzić, co faktycznie pozostało: gotówka, środki na rachunku, należności, towar w magazynie, wyposażenie, zobowiązania wobec kontrahentów, podatki, składki oraz ewentualne rozliczenia między wspólnikami.

Jeżeli sklep ma działać przez pewien czas równolegle jako spółka i jako nowa działalność jednej osoby, warto szczególnie starannie rozdzielić sprzedaż, zakupy, magazyn, dokumenty księgowe i płatności. W przeciwnym razie później trudno będzie wykazać, które towary należały jeszcze do spółki, a które zostały już nabyte przez nową firmę.

Spis z natury i wykaz składników majątku

Przy likwidacji działalności prowadzonej w formie spółki niebędącej osobą prawną trzeba sporządzić wykaz składników majątku. Wynika to z art. 24 ust. 3a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wykaz obejmuje składniki majątku na dzień likwidacji działalności albo na dzień wystąpienia wspólnika ze spółki.

Wykaz powinien zawierać co najmniej: liczbę porządkową, nazwę składnika majątku, datę nabycia, kwotę wydatków poniesionych na nabycie, część wydatków zaliczoną do kosztów podatkowych, wartość początkową, metodę amortyzacji, sumę odpisów amortyzacyjnych oraz wysokość wypłaconych wspólnikom środków pieniężnych należnych z tytułu udziału w spółce.

Oprócz wykazu składników majątku należy sporządzić remanent końcowy zgodnie z zasadami prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów, jeżeli spółka rozliczała się w tej formie. Remanent powinien obejmować towary handlowe, materiały i inne składniki objęte spisem z natury. W sklepie z paszami szczególnie istotne jest prawidłowe ustalenie ilości i wartości towaru pozostałego w magazynie.

Jeżeli spółka była czynnym podatnikiem VAT i przy nabyciu towarów lub wyposażenia odliczała VAT, trzeba odrębnie zweryfikować obowiązki w VAT związane z likwidacją działalności. Ten element zależy od statusu podatkowego spółki, rodzaju składników majątku i sposobu ich dalszego wykorzystania.

Z jakiej kwoty spłacić wspólnika?

Nie można automatycznie przyjąć, że wspólnika należy spłacić z kwoty 35 000 zł tylko dlatego, że tyle faktycznie wydał na zakupy dla spółki. W pierwszej kolejności trzeba sprawdzić umowę spółki. Jeżeli wkład każdego wspólnika został w umowie oznaczony na 500 zł, to zgodnie z ustawowym modelem rozliczenia właśnie wartość wkładu oznaczona w umowie jest podstawą zwrotu wkładu pieniężnego.

Inaczej może być, jeżeli wspólnicy później zmienili umowę, podpisali porozumienie, wprowadzili dodatkowe wkłady, uzgodnili dopłaty albo z dokumentów wynika, że pieniądze przekazywane na zakupy były pożyczką dla spółki lub innym roszczeniem wobec wspólników. Wtedy rozliczenie nie ogranicza się do kwoty 500 zł, ale trzeba ustalić rzeczywisty charakter tych wpłat i wydatków.

W praktyce należy rozdzielić trzy kategorie:

• wkład oznaczony w umowie - np. 500 zł, jeżeli tak wskazuje umowa spółki;
• majątek pozostały po spłacie długów - np. towar w magazynie, wyposażenie, środki pieniężne, należności;
• inne rozliczenia między wspólnikami - np. pożyczki, prywatne wydatki poniesione za spółkę, nierozliczone zaliczki lub zobowiązania.

Jeżeli towar zakupiony za 15 000 zł został już sprzedany, to nie można go ponownie uwzględniać jako towaru do przejęcia. Jego sprzedaż powinna być widoczna w przychodach spółki, gotówce, na rachunku bankowym, w należnościach albo w rozliczeniu kosztów i zobowiązań. Do podziału pozostaje majątek istniejący na dzień likwidacji po uwzględnieniu długów.

Podział majątku po rozwiązaniu spółki cywilnej

Spółka cywilna nie ma odrębnego majątku tak jak spółka kapitałowa. Majątek wykorzystywany w spółce jest wspólnym majątkiem wspólników objętym współwłasnością łączną. Wynika to z art. 863 Kodeksu cywilnego. W czasie trwania spółki wspólnik nie może swobodnie rozporządzać udziałem w tym majątku ani żądać podziału majątku wspólnego.

Po rozwiązaniu spółki zastosowanie ma art. 875 Kodeksu cywilnego. Od chwili rozwiązania spółki do wspólnego majątku wspólników stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Z majątku pozostałego po zapłaceniu długów zwraca się wspólnikom wkłady, a pozostałą nadwyżkę dzieli się w takim stosunku, w jakim wspólnicy uczestniczyli w zyskach.

Jeżeli wspólnicy mieli równe udziały w zyskach i nie ustalili inaczej, co do zasady nadwyżkę dzieli się po połowie. Oznacza to, że wspólnik odchodzący może mieć roszczenie nie tylko o zwrot wartości wkładu oznaczonego w umowie, ale także o połowę nadwyżki majątku pozostałej po spłacie długów, jeżeli udziały w zyskach były równe.

Przepisy art. 875 Kodeksu cywilnego nie mają jednak charakteru bezwzględnie obowiązującego w każdym elemencie rozliczenia. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 listopada 2016 r., sygn. akt III CSK 345/15, wskazał, że wspólnicy mogą odmiennie uregulować zasady podziału wspólnego majątku. Dlatego duże znaczenie ma umowa spółki oraz ewentualne pisemne porozumienie likwidacyjne.

Przejęcie towaru przez jednego wspólnika

Jeżeli pozostały towar ma zostać przejęty przez jednego wspólnika do jego jednoosobowej działalności, najbezpieczniej jest udokumentować to w sposób jednoznaczny. Możliwe są różne warianty: sprzedaż towaru przez spółkę przed jej likwidacją, przyznanie towaru jednemu wspólnikowi w ramach podziału majątku albo połączenie przejęcia towaru ze spłatą drugiego wspólnika. Wybór wariantu ma znaczenie cywilne, księgowe i podatkowe.

Jeżeli towar zostanie sprzedany przez spółkę nowej działalności jednego wspólnika, spółka powinna wystawić właściwy dokument sprzedaży zgodnie ze swoim statusem podatkowym. Cena powinna odpowiadać realnej wartości towaru, aby uniknąć sporu między wspólnikami i problemów podatkowych.

Jeżeli natomiast towar zostanie przyznany jednemu wspólnikowi w ramach podziału majątku po rozwiązaniu spółki, trzeba uwzględnić jego wartość przy obliczaniu spłaty drugiego wspólnika. W uproszczeniu: wspólnik przejmujący więcej składników majątku powinien rozliczyć się z drugim wspólnikiem tak, aby końcowy podział odpowiadał umowie spółki albo porozumieniu likwidacyjnemu.

Podatek dochodowy przy likwidacji i spłacie

Sama likwidacja spółki cywilnej i otrzymanie przez wspólnika niepieniężnych składników majątku nie musi oznaczać natychmiastowego przychodu podatkowego. Ustawa PIT przewiduje szczególne zasady dla składników majątku otrzymanych w związku z likwidacją spółki niebędącej osobą prawną.

Zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt 17 lit. b ustawy PIT przychodem z działalności gospodarczej są przychody z odpłatnego zbycia składników majątku otrzymanych w związku z likwidacją spółki niebędącej osobą prawną albo wystąpieniem wspólnika z takiej spółki.

Jednocześnie art. 14 ust. 3 pkt 12 lit. b ustawy PIT przewiduje wyłączenie z przychodów, jeżeli od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu likwidacji spółki albo wystąpienia wspólnika do dnia odpłatnego zbycia upłynęło sześć lat i odpłatne zbycie nie następuje w wykonywaniu działalności gospodarczej.

Inaczej należy ocenić spłatę pieniężną otrzymywaną przez wspólnika w związku z nierównym podziałem majątku. Organy podatkowe wskazują, że taka spłata może stanowić przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej po stronie wspólnika, który ją otrzymuje. Takie stanowisko pojawiało się m.in. w interpretacjach Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 7 maja 2021 r., 0115-KDIT3.4011.103.2021.4.AW, oraz z dnia 14 sierpnia 2018 r., 0115-KDIT3.4011.288.2018.1.MR.

Wspólnik wypłacający spłatę powinien natomiast pamiętać, że samo przejęcie składników majątku nie jest tym samym co koszt podatkowy w dowolnej wysokości. Rozliczenie podatkowe zależy od sposobu przejęcia towaru, wcześniejszego ujęcia wydatków w kosztach, zasad prowadzenia księgowości oraz późniejszego wykorzystania lub sprzedaży składników majątku.

Jak praktycznie obliczyć spłatę?

Rozliczenie warto przeprowadzić w kilku krokach. Najpierw trzeba ustalić dzień rozwiązania spółki i sporządzić remanent oraz wykaz składników majątku. Następnie należy ustalić wszystkie długi spółki i rozliczyć je przed podziałem majątku albo uwzględnić w porozumieniu, kto je przejmuje i jak zostaną zapłacone.

Kolejny krok to sprawdzenie wkładów. Jeżeli umowa wskazuje wkład 500 zł dla każdego wspólnika, a nie ma skutecznej zmiany umowy ani porozumienia, to zwrot wkładu powinien odnosić się do tej wartości. Kwoty faktycznie wydane na zakupy dla spółki trzeba przeanalizować oddzielnie: czy były wydatkiem spółki, pożyczką, dopłatą, czy tylko sposobem finansowania bieżących zakupów.

Na końcu oblicza się nadwyżkę majątku po spłacie długów i zwrocie wkładów. Jeżeli wspólnicy uczestniczyli w zyskach po 50%, nadwyżka powinna zostać podzielona po połowie, chyba że umowa albo porozumienie przewiduje inne zasady. Jeżeli jedna osoba przejmuje cały magazyn i wyposażenie, ich wartość powinna zostać zaliczona na poczet jej udziału w majątku, a ewentualna różnica powinna być wyrównana spłatą.

Dla bezpieczeństwa porozumienie likwidacyjne powinno wskazywać co najmniej: datę rozwiązania spółki, listę składników majątku, wartość towaru i wyposażenia, wykaz długów, zasady ich zapłaty, wysokość spłaty, termin płatności, sposób dokumentowania sprzedaży lub przejęcia towaru oraz oświadczenie, czy rozliczenie wyczerpuje wzajemne roszczenia wspólników.

Podsumowanie

W opisanej sprawie nie należy utożsamiać spłaty wspólnika z całą kwotą faktycznych zakupów po 35 000 zł. Jeżeli umowa spółki przewidywała wkład 500 zł, ta kwota ma znaczenie przy zwrocie wkładu, ale nie zamyka całego rozliczenia. Trzeba jeszcze podzielić majątek pozostały po spłacie długów oraz wyjaśnić, jaki charakter miały dodatkowe wydatki wspólników.

Towary, które zostały sprzedane, nie są już towarem do przejęcia, ale ich sprzedaż powinna być widoczna w rozliczeniu finansowym spółki. Towary pozostałe w magazynie należy ująć w remanencie i albo sprzedać nowej działalności, albo przyznać jednemu wspólnikowi w ramach podziału majątku, z odpowiednim wyrównaniem dla drugiego wspólnika.

FAQ

Czy wspólnika trzeba spłacić z faktycznie wydanych 35 000 zł?

Nie zawsze. Jeżeli umowa spółki wskazywała wkład 500 zł, to ta kwota jest punktem wyjścia przy zwrocie wkładu. Faktyczne wydatki w wysokości 35 000 zł trzeba ocenić na podstawie dokumentów: mogły być wydatkami spółki, pożyczką, dodatkowymi wkładami albo bieżącym finansowaniem działalności.

Czy sprzedane już towary zwiększają spłatę wspólnika?

Sprzedane towary nie są już składnikiem magazynu do przejęcia. Ich sprzedaż powinna jednak znaleźć odzwierciedlenie w pieniądzach, należnościach, kosztach, zobowiązaniach i wyniku działalności spółki. Te elementy wpływają na końcowy podział majątku.

Czy mogę odkupić towar od spółki do jednoosobowej działalności?

Tak, ale transakcję trzeba prawidłowo udokumentować i wycenić. Jeżeli spółka nadal istnieje, może sprzedać towar nowej działalności wspólnika. Trzeba przy tym uwzględnić zasady podatku dochodowego, ewentualnie VAT oraz rzetelne rozdzielenie magazynów obu działalności.

Czy potrzebne jest pisemne porozumienie likwidacyjne?

Przepisy nie zawsze narzucają jedną formę takiego porozumienia, ale w praktyce dokument pisemny jest bardzo ważny. Powinien określać majątek, długi, wartość przejmowanych składników, wysokość spłaty i termin jej zapłaty. Zmniejsza to ryzyko późniejszego sporu.

Czy spłata wspólnika jest opodatkowana?

Po stronie wspólnika otrzymującego spłatę może powstać przychód z działalności gospodarczej. Skutki podatkowe zależą od charakteru spłaty, składników majątku, wcześniejszego ujęcia kosztów i sposobu rozliczenia likwidacji. Warto ocenić to przed podpisaniem porozumienia i wypłatą pieniędzy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, t.j. Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
3. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2016 r., sygn. akt III CSK 345/15
4. Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 7 maja 2021 r., 0115-KDIT3.4011.103.2021.4.AW
5. Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 14 sierpnia 2018 r., 0115-KDIT3.4011.288.2018.1.MR

Potrzebujesz indywidualnej odpowiedzi? Opisz swoją sytuację w formularzu poniżej. Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.