Czy prezes spółki musi otrzymywać wynagrodzenie?

Wynagrodzenie dla członka zarządu

Odpowiadając na pytanie: nie, samo bycie prezesem spółki z o.o. nie oznacza automatycznie prawa do pensji. Członek zarządu może pełnić funkcję odpłatnie albo nieodpłatnie. Decyduje o tym przede wszystkim umowa spółki, uchwała wspólników lub odrębna umowa zawarta między spółką a członkiem zarządu.

W praktyce trzeba więc ustalić, na jakiej podstawie została Pani powołana i czy istnieje dokument przyznający wynagrodzenie. Najczęściej będzie to uchwała o powołaniu, uchwała o wynagrodzeniu, umowa o pracę, umowa zlecenia, kontrakt menedżerski albo inna umowa o świadczenie usług.

Zgodnie z art. 203¹ Kodeksu spółek handlowych: „Uchwała wspólników może ustalać zasady wynagradzania członków zarządu, w szczególności maksymalną wysokość wynagrodzenia, przyznawania członkom zarządu prawa do świadczeń dodatkowych lub maksymalną wartość takich świadczeń. Wynagrodzenie członków zarządu zatrudnionych na podstawie umowy o pracę lub innej umowy określa organ albo osoba powołana uchwałą zgromadzenia wspólników do zawarcia umowy z członkiem zarządu”.

Słowo „może” jest tu kluczowe. Przepis daje wspólnikom kompetencję do ustalenia wynagrodzenia, ale nie tworzy obowiązku wypłaty pensji każdemu członkowi zarządu.

Kiedy prezesowi spółki należy się wynagrodzenie?

Wynagrodzenie należy się wtedy, gdy istnieje jego konkretna podstawa. Może nią być w szczególności:

• uchwała wspólników określająca wynagrodzenie za pełnienie funkcji w zarządzie,
• umowa spółki, jeżeli zawiera zasady wynagradzania członków zarządu,
• umowa o pracę, jeżeli poza funkcją w zarządzie członek zarządu wykonuje pracę w warunkach właściwych dla stosunku pracy,
• umowa cywilnoprawna, na przykład kontrakt menedżerski albo umowa o świadczenie usług,
• inna uchwała lub dokument korporacyjny, z którego jednoznacznie wynika prawo do wypłaty.

Jeżeli żadnego takiego dokumentu nie ma, samo powołanie do zarządu zwykle nie wystarczy, aby skutecznie żądać od spółki miesięcznej pensji. Można natomiast podjąć działania w celu ustalenia wynagrodzenia na przyszłość.

Znaczenie umowy spółki i uchwały wspólników

W pierwszej kolejności trzeba sprawdzić umowę spółki. Może ona przewidywać, że członkowie zarządu otrzymują wynagrodzenie, wskazywać organ uprawniony do jego ustalenia albo określać szczególne wymogi dotyczące uchwał, większości głosów, kworum lub reprezentacji.

Jeżeli umowa spółki nie reguluje wynagrodzenia, wspólnicy mogą podjąć uchwałę określającą zasady wynagradzania członków zarządu. Przy udziale 90% w kapitale zakładowym ma Pani co do zasady bardzo silną pozycję właścicielską, ale przed podjęciem uchwały trzeba sprawdzić dokładne postanowienia umowy spółki oraz prawidłowo zwołać zgromadzenie wspólników albo zastosować inny dopuszczalny tryb podjęcia uchwały.

Jeżeli wynagrodzenie miałoby wynikać z umowy zawieranej między Panią a spółką, trzeba pamiętać o szczególnych zasadach reprezentacji spółki wobec członka zarządu. Co do zasady spółkę reprezentuje wtedy rada nadzorcza, jeżeli istnieje, albo pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. Nie należy podpisywać takiej umowy „samej ze sobą” ani w sposób pomijający te reguły.

Brak wglądu w sprawy spółki

Osobną kwestią jest brak dostępu do informacji o spółce. Jako członek zarządu powinna Pani mieć realną możliwość zapoznawania się ze sprawami spółki, dokumentami księgowymi, umowami, rachunkami bankowymi i bieżącymi decyzjami. Bez tego trudno prawidłowo wykonywać obowiązki zarządcze i oceniać ryzyka związane z odpowiedzialnością członka zarządu.

Jako wspólnik spółki z o.o. ma Pani również uprawnienia kontrolne. Co do zasady wspólnik może przeglądać księgi i dokumenty spółki, sporządzać bilans dla swego użytku oraz żądać wyjaśnień od zarządu. Zarząd może odmówić dostępu tylko w określonych sytuacjach, w szczególności gdy istnieje uzasadniona obawa wykorzystania informacji sprzecznie z interesem spółki i wyrządzenia jej szkody.

Jeżeli dostęp do dokumentów jest blokowany, warto działać pisemnie: zażądać udostępnienia konkretnych dokumentów, wskazać termin i zachować potwierdzenie doręczenia. Przy dalszej odmowie możliwe są kolejne kroki korporacyjne, a w określonych przypadkach także skierowanie sprawy do sądu rejestrowego.

Co może Pani zrobić praktycznie?

W opisanej sytuacji warto zacząć od uporządkowania dokumentów. Najważniejsze kroki to:

1. sprawdzić umowę spółki, uchwałę o powołaniu zarządu i ewentualne uchwały o wynagrodzeniu,
2. ustalić, czy zawarto jakąkolwiek umowę między Panią a spółką,
3. zweryfikować, kto zgodnie z umową spółki i Kodeksem spółek handlowych może zawrzeć umowę z członkiem zarządu,
4. przygotować projekt uchwały wspólników o wynagrodzeniu, jeżeli wynagrodzenie ma być ustalone na przyszłość,
5. zażądać pisemnie dostępu do dokumentów spółki i informacji o jej finansach,
6. sprawdzić, czy działania drugiego członka zarządu lub wspólnika nie naruszają interesu spółki.

Jeżeli spółka faktycznie jest kontrolowana przez męża mimo Pani większościowego udziału, trzeba przeanalizować nie tylko wynagrodzenie, lecz także sposób reprezentacji, dostęp do rachunków bankowych, obieg dokumentów, księgowość i ewentualne przepływy między powiązanymi firmami.

Podatki i składki przy wynagrodzeniu członka zarządu

Forma wynagrodzenia ma znaczenie nie tylko cywilnoprawne, ale też podatkowe i składkowe. Wynagrodzenie z tytułu powołania jest rozliczane inaczej niż wynagrodzenie z umowy o pracę albo kontraktu menedżerskiego. Inne mogą być zasady poboru zaliczki na podatek, składki zdrowotnej oraz ewentualnych składek na ubezpieczenia społeczne.

Dlatego przed ustaleniem kwoty warto sprawdzić, czy korzystniejsze i bezpieczniejsze będzie wynagrodzenie wyłącznie z uchwały, odrębna umowa, czy połączenie kilku podstaw. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2022 r., sygn. akt I USK 430/21, potwierdza, że nie jest wykluczone łączenie wynagrodzenia z umowy o pracę z wynagrodzeniem wynikającym z uchwały wspólników, jeżeli odpowiada to rzeczywistemu układowi obowiązków.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak różne podstawy pełnienia funkcji w zarządzie wpływają na prawo do wynagrodzenia i dostęp do informacji o spółce.

FAQ

Czy prezes spółki z o.o. musi mieć wypłacaną pensję?

Nie. Kodeks spółek handlowych nie wprowadza obowiązkowej pensji dla prezesa. Wynagrodzenie musi wynikać z uchwały, umowy spółki albo odrębnej umowy ze spółką.

Czy można ustalić wynagrodzenie tylko uchwałą wspólników?

Tak. Uchwała wspólników może samodzielnie określać zasady wynagradzania członków zarządu. Trzeba jednak zadbać o prawidłowe podjęcie uchwały oraz zgodność z umową spółki.

Czy jako wspólnik posiadający 90% udziałów mogę sama ustalić sobie wynagrodzenie?

Może Pani mieć decydujący wpływ na uchwałę, ale nie należy pomijać wymogów formalnych. Trzeba sprawdzić umowę spółki, zasady zwołania zgromadzenia, reprezentację oraz ewentualne ograniczenia dotyczące głosowania w konkretnej sprawie.

Czy brak wynagrodzenia za poprzednie miesiące można odzyskać?

To zależy od dokumentów. Jeżeli istniała uchwała lub umowa przewidująca wynagrodzenie, można dochodzić zaległej wypłaty. Jeżeli nie było żadnej podstawy, roszczenie o pensję za sam fakt pełnienia funkcji będzie trudne.

Co zrobić, gdy drugi członek zarządu nie dopuszcza mnie do dokumentów?

Najlepiej wystąpić pisemnie o udostępnienie konkretnych dokumentów i wyjaśnień. Jeżeli odmowa się utrzymuje, trzeba rozważyć wykorzystanie uprawnień wspólnika, podjęcie uchwał porządkujących zarządzanie spółką, a w razie potrzeby wystąpienie do sądu rejestrowego.

Podsumowanie

Prezesowi spółki z o.o. nie należy się wynagrodzenie automatycznie. Prawo do wypłaty powinno wynikać z uchwały wspólników, umowy spółki albo odrębnej umowy ze spółką. Jeżeli takich dokumentów nie ma, warto ustalić wynagrodzenie na przyszłość w prawidłowym trybie.

W opisanej sytuacji równie ważny jest brak wglądu w sprawy spółki. Jako członek zarządu i większościowy wspólnik powinna Pani mieć dostęp do informacji niezbędnych do zarządzania spółką i kontroli jej działalności. Jeżeli dostęp jest blokowany, warto działać pisemnie i formalnie, zanim problem doprowadzi do odpowiedzialności albo utraty kontroli nad spółką.

Źródła:

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2022 r., sygn. akt I USK 430/21

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.