Przekazanie przedsiębiorstwa żonie a NIP i podatki

Firma, działalność gospodarcza i przedsiębiorstwo to nie to samo

W obrocie potocznie mówi się o przekazaniu firmy żonie. Prawnie trzeba jednak rozdzielić trzy pojęcia: firmę przedsiębiorcy, działalność gospodarczą oraz przedsiębiorstwo.

Firmą osoby fizycznej jest przede wszystkim jej imię i nazwisko. Wynika to z art. 43⁴ Kodeksu cywilnego. Do firmy można dodać określenia wskazujące na przedmiot działalności, miejsce jej prowadzenia albo inną nazwę handlową, ale nie zmienia to tego, że przedsiębiorcą pozostaje konkretna osoba fizyczna.

Przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 55¹ Kodeksu cywilnego to zorganizowany zespół składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej. Mogą to być między innymi urządzenia, towary, środki trwałe, prawa z umów najmu, wierzytelności, dokumentacja, nazwa przedsiębiorstwa, tajemnice przedsiębiorstwa, prawa własności intelektualnej, baza klientów i inne elementy pozwalające kontynuować działalność.

W konsekwencji nie da się przenieść na żonę samego wpisu męża w CEIDG. Można natomiast przenieść na nią przedsiębiorstwo, czyli składniki służące prowadzeniu biznesu. Po takim przekazaniu żona nadal będzie działać jako ten sam podatnik i przedsiębiorca, ale z wykorzystaniem przejętego majątku.

Zobacz również: protokół przekazania przedsiębiorstwa małżonkowi

Co dzieje się z NIP-em po przekazaniu przedsiębiorstwa żonie?

NIP nie przechodzi razem z przedsiębiorstwem. Numer identyfikacji podatkowej jest przypisany do konkretnego podatnika. Jeżeli mąż i żona prowadzą odrębne jednoosobowe działalności gospodarcze, każdy z nich posługuje się własnym NIP-em.

Po przejęciu przedsiębiorstwa żona nie będzie miała dwóch NIP-ów ani nie przejmie NIP-u męża. Będzie nadal korzystać ze swojego dotychczasowego NIP-u. W praktyce powinna natomiast odpowiednio zaktualizować dane swojej działalności, jeżeli zmienia się zakres działalności, adresy wykonywania działalności, nazwa dodatkowa, rachunki, miejsca przechowywania dokumentacji albo inne dane ujawniane w CEIDG i w zgłoszeniach podatkowych.

Mąż po przekazaniu przedsiębiorstwa może zakończyć działalność gospodarczą albo prowadzić ją dalej w innym zakresie. Samo zbycie przedsiębiorstwa nie wykreśla automatycznie wpisu w CEIDG. Jeżeli mąż chce całkowicie zakończyć aktywność gospodarczą, powinien złożyć wniosek o wykreślenie wpisu i dopełnić obowiązków podatkowych oraz ubezpieczeniowych związanych z zakończeniem działalności.

Przekazanie przedsiębiorstwa przy wspólności majątkowej małżeńskiej

Najpierw trzeba ustalić, do jakiego majątku należą składniki przedsiębiorstwa. Jeżeli małżonków łączy ustawowa wspólność majątkowa, wiele składników nabytych w trakcie małżeństwa może należeć do majątku wspólnego, nawet gdy faktycznie używał ich tylko jeden małżonek w swojej działalności.

Jeżeli przedsiębiorstwo jest elementem majątku wspólnego, klasyczna darowizna na rzecz żony może być problematyczna, ponieważ żona jest już współuprawniona do majątku wspólnego. W takiej sytuacji często praktyczniejsze jest sporządzenie protokołu przekazania zarządu i korzystania ze składników przedsiębiorstwa, uzupełnionego aktualizacją ewidencji, dokumentacji księgowej i umów.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy przedsiębiorstwo należy do majątku osobistego męża, na przykład dlatego, że zostało nabyte przed ślubem, odziedziczone, otrzymane w darowiźnie do majątku osobistego albo małżonkowie mają rozdzielność majątkową. Wtedy możliwe jest przeniesienie przedsiębiorstwa na żonę w drodze darowizny, sprzedaży albo innej umowy.

W razie wątpliwości warto przed zawarciem umowy ustalić, czy dane składniki są majątkiem wspólnym czy osobistym. Błąd w tym zakresie może powodować problemy z ważnością czynności, rozliczeniami podatkowymi oraz odpowiedzialnością wobec wierzycieli.

Forma umowy darowizny albo sprzedaży przedsiębiorstwa

Zgodnie z art. 75¹ Kodeksu cywilnego zbycie przedsiębiorstwa powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Dotyczy to zarówno sprzedaży, jak i darowizny przedsiębiorstwa.

Jeżeli w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość albo prawo, dla którego ustawa wymaga aktu notarialnego, konieczne będzie zachowanie tej surowszej formy. W praktyce przy większych przedsiębiorstwach często i tak korzysta się z aktu notarialnego, ponieważ ułatwia to opis składników, zgłoszenia podatkowe oraz późniejsze wykazanie skutków umowy.

Umowa powinna dokładnie wskazywać, że jej przedmiotem jest przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 55¹ Kodeksu cywilnego. Warto dołączyć wykaz składników, w tym środki trwałe, wyposażenie, towary, umowy, wierzytelności, zobowiązania, dokumentację, oznaczenia handlowe i prawa niematerialne. Jeżeli strony chcą wyłączyć jakiś składnik, powinno to wynikać wprost z umowy.

VAT przy darowiźnie przedsiębiorstwa żonie

Jeżeli przedmiotem darowizny jest całe przedsiębiorstwo albo zorganizowana część przedsiębiorstwa, zastosowanie ma art. 6 pkt 1 ustawy o VAT. Przepisów ustawy o VAT nie stosuje się do transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Zbycie obejmuje również darowiznę.

To oznacza, że taka transakcja jest poza zakresem VAT, a nie zwolniona z VAT. Różnica ma znaczenie praktyczne, między innymi przy dokumentowaniu operacji. Nie należy automatycznie wystawiać zwykłej faktury VAT, jeżeli przedmiotem jest przedsiębiorstwo objęte art. 6 pkt 1 ustawy o VAT.

Trzeba jednak uważać, aby rzeczywiście przekazywany był zorganizowany zespół składników zdolny do prowadzenia działalności. Jeżeli strony przenoszą tylko pojedyncze towary, maszyny albo wyposażenie, organ podatkowy może uznać, że nie doszło do zbycia przedsiębiorstwa. Wtedy skutki w VAT mogą być inne.

PIT przy nieodpłatnym przekazaniu przedsiębiorstwa

Darowizna przedsiębiorstwa jest czynnością nieodpłatną. Co do zasady darczyńca nie uzyskuje z tego tytułu ceny ani innego wynagrodzenia, więc po jego stronie nie powstaje typowy przychód ze sprzedaży składników firmowych.

Po stronie żony nabycie w drodze darowizny podlega ocenie przede wszystkim na gruncie podatku od spadków i darowizn, a nie jako zwykły przychód z działalności gospodarczej. Jednocześnie odrębnie trzeba przeanalizować skutki dotyczące dalszej amortyzacji, rozliczania kosztów, towarów handlowych, wyposażenia oraz ewentualnych korekt podatkowych. Te elementy zależą od składu przedsiębiorstwa i sposobu prowadzenia ksiąg.

Jeżeli zamiast darowizny wybrana zostanie sprzedaż przedsiębiorstwa, sytuacja podatkowa będzie inna. Sprzedający może uzyskać przychód, a strony muszą przeanalizować także podatek od czynności cywilnoprawnych oraz sposób ustalenia wartości składników.

Podatek od spadków i darowizn przy darowiźnie dla małżonka

Małżonek należy do tak zwanej grupy zerowej w podatku od spadków i darowizn. Nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka może korzystać ze zwolnienia na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, jeżeli zostaną spełnione warunki ustawowe.

Podstawowym warunkiem jest zgłoszenie nabycia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Zgłoszenia dokonuje obdarowany, czyli w tym przypadku żona. Jeżeli umowa darowizny jest zawarta w formie aktu notarialnego, co do zasady obowiązek zgłoszenia nie obciąża obdarowanej, ponieważ czynność zgłasza notariusz.

Warto pamiętać, że zwolnienie nie oznacza braku dokumentów. Przy wartościowym przedsiębiorstwie należy zadbać o rzetelny opis przedmiotu darowizny, wycenę albo uzasadnienie wartości oraz dokumenty potwierdzające skład majątku. Może to mieć znaczenie zarówno dla podatku od spadków i darowizn, jak i dla późniejszych rozliczeń w działalności żony.

PCC, długi, umowy i pracownicy

Jeżeli przedsiębiorstwo jest darowane bez przejęcia długów, ciężarów albo zobowiązań, podatek od czynności cywilnoprawnych zwykle nie jest głównym obciążeniem. Jeżeli jednak umowa darowizny obejmuje przejęcie długów lub ciężarów, może powstać obowiązek w PCC w zakresie przewidzianym ustawą o podatku od czynności cywilnoprawnych.

Przy zbyciu przedsiębiorstwa trzeba też uwzględnić odpowiedzialność za zobowiązania związane z jego prowadzeniem. Art. 55⁴ Kodeksu cywilnego przewiduje odpowiedzialność nabywcy przedsiębiorstwa za zobowiązania związane z jego prowadzeniem, z ograniczeniami wynikającymi z tego przepisu. W praktyce przed podpisaniem umowy warto sporządzić listę długów, umów, leasingów, kredytów, zabezpieczeń i sporów.

Nie wszystkie umowy oraz zezwolenia przechodzą automatycznie tak, jak oczekują strony. Umowy najmu, leasingu, kredytu, umowy z kontrahentami, koncesje, licencje lub zezwolenia mogą wymagać zgody drugiej strony albo odrębnego zgłoszenia do organu. Jeżeli przedsiębiorstwo zatrudnia pracowników, należy dodatkowo uwzględnić art. 23¹ Kodeksu pracy dotyczący przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę.

Jak praktycznie przeprowadzić przekazanie przedsiębiorstwa żonie?

Najbezpieczniej zacząć od inwentaryzacji przedsiębiorstwa. Trzeba ustalić, jakie składniki mają zostać przekazane, do jakiego majątku należą, czy istnieją długi, czy są pracownicy, jakie umowy wymagają zgód oraz czy działalność wymaga zezwoleń albo koncesji.

Następnie należy wybrać model czynności. Przy majątku osobistym męża najczęściej rozważa się darowiznę przedsiębiorstwa. Przy majątku wspólnym często wystarczające może być uporządkowanie zarządu składnikami i dokumentacji, ale niekiedy potrzebna jest szersza analiza majątkowa małżonków.

Po podpisaniu dokumentów żona powinna zaktualizować swoje dane w CEIDG i rozliczenia podatkowe, wprowadzić przejęte składniki do właściwych ewidencji, zawiadomić kontrahentów, banki, leasingodawców, wynajmujących i pracowników, jeżeli występują. Mąż powinien zdecydować, czy kontynuuje działalność, zawiesza ją, czy kończy i wykreśla wpis.

FAQ

Czy żona będzie miała dwie firmy pod jednym NIP-em?

Nie w sensie dwóch odrębnych NIP-ów albo przejęcia NIP-u męża. Żona nadal posługuje się swoim NIP-em. Może natomiast rozszerzyć lub zmienić zakres prowadzonej działalności i wykorzystywać przejęte przedsiębiorstwo.

Czy można darować jednoosobową działalność gospodarczą?

Nie przenosi się samego statusu przedsiębiorcy ani wpisu w CEIDG. Przenieść można przedsiębiorstwo, czyli zorganizowany zespół składników służących prowadzeniu działalności.

Czy darowizna przedsiębiorstwa żonie podlega VAT?

Jeżeli przedmiotem jest przedsiębiorstwo albo zorganizowana część przedsiębiorstwa, transakcja jest poza zakresem VAT na podstawie art. 6 pkt 1 ustawy o VAT. Jeżeli przekazywane są tylko pojedyncze składniki, trzeba ocenić VAT odrębnie.

Czy żona zapłaci podatek od darowizny przedsiębiorstwa?

Małżonek może korzystać ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, ale trzeba spełnić warunki z art. 4a ustawy, w szczególności dochować terminu zgłoszenia, chyba że czynność jest dokonana w formie aktu notarialnego.

Czy po przekazaniu przedsiębiorstwa mąż musi zamknąć działalność?

Nie zawsze. Zbycie przedsiębiorstwa nie wykreśla automatycznie wpisu w CEIDG. Mąż może zakończyć działalność, zawiesić ją albo prowadzić dalej w innym zakresie, jeżeli ma ku temu podstawy faktyczne i prawne.

Czy umowa darowizny przedsiębiorstwa musi być u notariusza?

Co najmniej wymagana jest forma pisemna z podpisami notarialnie poświadczonymi. Jeżeli w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość lub inne prawo wymagające aktu notarialnego, potrzebny będzie akt notarialny.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 43², art. 43⁴, art. 55¹, art. 55², art. 55⁴ i art. 75¹
• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności przepisy o majątku wspólnym małżonków
• Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców
• Ustawa z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników
• Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, w szczególności art. 6 pkt 1
• Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
• Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, w szczególności art. 4a
• Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, w szczególności art. 23¹
• Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1991 r., sygn. akt III CZP 76/90
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt I CSK 703/09

Potrzebujesz indywidualnej odpowiedzi? Opisz swoją sytuację w formularzu poniżej. Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.