Wynagrodzenie wspólnika a art. 176 KSH

Czy umowa o pracę wyklucza wynagrodzenie z art. 176 KSH?

Nie, samo zatrudnienie wspólnika w spółce z o.o. na podstawie umowy o pracę nie wyklucza możliwości przyznania mu dodatkowego wynagrodzenia za powtarzające się świadczenia niepieniężne na podstawie art. 176 Kodeksu spółek handlowych. Przepisy nie wprowadzają zakazu łączenia tych podstaw wynagradzania.

Decydujące jest jednak to, czy czynności wykonywane w ramach art. 176 KSH są rzeczywiście odrębnym obowiązkiem korporacyjnym wspólnika, a nie powtórzeniem tych samych zadań, które wspólnik wykonuje jako pracownik, członek zarządu albo osoba faktycznie stale obsługująca spółkę. Jeżeli główna księgowa ma w umowie o pracę prowadzenie ksiąg, obsługę podatków i bieżące doradztwo księgowe, to tych samych obowiązków nie powinno się przenosić do art. 176 KSH tylko po to, aby wypłacać dodatkowe wynagrodzenie innym tytułem.

Inaczej można ocenić sytuację, w której wspólnik wykonuje okresowo inne, konkretnie opisane świadczenia, np. kilka razy w roku prowadzi szkolenia wewnętrzne, przygotowuje cykliczne warsztaty dla pracowników albo raz na kwartał sporządza specjalistyczną analizę niezwiązaną z jego bieżącymi obowiązkami pracowniczymi. Wtedy art. 176 KSH może być rozważany, o ile świadczenia zostaną prawidłowo wpisane do umowy spółki.

Na czym polegają powtarzające się świadczenia niepieniężne?

Zgodnie z art. 176 § 1 KSH, jeżeli wspólnik ma być zobowiązany do powtarzających się świadczeń niepieniężnych, w umowie spółki należy oznaczyć rodzaj i zakres takich świadczeń. Chodzi więc o obowiązki wspólnika wobec spółki, które wynikają z umowy spółki, a nie z odrębnej umowy o pracę, umowy zlecenia czy kontraktu menedżerskiego.

Świadczenie powinno być powtarzalne, czyli wykonywane okresowo lub cyklicznie. Nie spełnia tego warunku świadczenie jednorazowe. Co równie ważne, art. 176 KSH nie służy do obejmowania stałych, codziennych albo permanentnych usług na rzecz spółki, ponieważ takie czynności mogą zostać potraktowane jako praca, zlecenie, świadczenie usług albo czynności związane z pełnieniem funkcji w organie spółki.

W praktyce bezpieczniejsze są świadczenia opisane konkretnie, np. „przeprowadzenie raz na kwartał szkolenia dla pracowników z zakresu zmian w przepisach rachunkowych” albo „wykonanie dwa razy w roku audytu procedur obiegu dokumentów”. Ryzykowne są natomiast zapisy ogólne, np. „doradztwo na rzecz spółki”, „bieżąca obsługa administracyjna”, „zarządzanie finansami” albo „prowadzenie spraw spółki”.

Jak odróżnić świadczenia powtarzające się od ciągłych?

Granica między świadczeniem powtarzającym się a ciągłym ma podstawowe znaczenie. Świadczenie powtarzające się jest wykonywane co pewien czas, w dających się wyodrębnić etapach. Świadczenie ciągłe trwa natomiast stale albo polega na permanentnym wykonywaniu tych samych obowiązków, bez wyraźnych przerw i bez samodzielnych okresowych rezultatów.

Na temat odróżnienia świadczeń powtarzających się od świadczeń ciągłych wskazuje się w komentarzu A. Kidyby do art. 176 KSH, że cechą obowiązku z art. 176 KSH jest powtarzalność, a nie jednorazowość ani ciągłość. Pełnienie funkcji członka zarządu nie mieści się w hipotezie tego przepisu, ponieważ wynika ze stosunku organizacyjnego i ma charakter trwały. Podobnie należy ostrożnie traktować czynności osób zatrudnionych w spółce, takich jak główny księgowy, jeżeli miałyby one pokrywać się z obowiązkami pracowniczymi.

Dlatego w opisanej sytuacji należy oddzielić trzy źródła wynagrodzenia: wynagrodzenie za pełnienie funkcji prezesa zarządu, wynagrodzenie pracownicze głównej księgowej oraz ewentualne wynagrodzenie wspólnika za odrębne, powtarzające się świadczenia niepieniężne. Samo istnienie pierwszych dwóch tytułów nie blokuje trzeciego, ale trzeci nie może być sztucznym powieleniem tych samych czynności.

Jak prawidłowo wprowadzić art. 176 KSH do umowy spółki?

Nie wystarczy sama uchwała zarządu ani nieformalna decyzja wspólników o wypłacie wynagrodzenia. Obowiązek świadczeń z art. 176 KSH musi zostać wpisany do umowy spółki. W umowie należy określić co najmniej rodzaj i zakres świadczeń, a w praktyce warto wskazać także częstotliwość, sposób dokumentowania wykonania, zasady odbioru świadczeń i sposób ustalania wynagrodzenia.

Jeżeli obecna umowa spółki nie zawiera takich postanowień, konieczna będzie jej zmiana. W typowej spółce z o.o. zmiana umowy spółki wymaga uchwały wspólników zaprotokołowanej przez notariusza oraz zgłoszenia zmiany do KRS. Dopiero po skutecznym wprowadzeniu postanowień do umowy spółki można bezpiecznie wypłacać wynagrodzenie z tego tytułu.

Trzeba również pamiętać o art. 176 § 3 KSH. Jeżeli udział jest związany z obowiązkiem powtarzających się świadczeń niepieniężnych, zbycie udziału, jego części lub ułamkowej części udziału albo obciążenie udziału może wymagać zgody spółki, chyba że umowa spółki stanowi inaczej. Takie postanowienia wpływają więc nie tylko na wynagrodzenie, ale także na obrót udziałami.

Wynagrodzenie wspólnika i limity rynkowe

Art. 176 § 2 KSH przewiduje, że wynagrodzenie wspólnika za powtarzające się świadczenia niepieniężne jest wypłacane przez spółkę także wtedy, gdy sprawozdanie finansowe nie wykazuje zysku. Nie jest to więc dywidenda zależna od zysku spółki, ale wynagrodzenie za wykonanie określonych świadczeń.

Wynagrodzenie nie może jednak przewyższać cen lub stawek przyjętych w obrocie. Oznacza to, że jego wysokość powinna odpowiadać realnej wartości podobnych usług na rynku. Warto zachować dokumentację uzasadniającą stawkę, np. porównanie ofert, cenniki usług szkoleniowych, zakres wykonanych prac, protokoły odbioru albo raporty z przeprowadzonych czynności.

Jeżeli wynagrodzenie będzie rażąco wysokie, a świadczenia opisane zbyt ogólnie albo wykonywane stale, rośnie ryzyko zakwestionowania rozliczenia przez organy podatkowe lub ubezpieczeniowe. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w których art. 176 KSH jest wykorzystywany głównie jako sposób wypłaty środków wspólnikom, bez realnego, odrębnego świadczenia na rzecz spółki.

Ryzyka ZUS, podatkowe i pracownicze

Wynagrodzenie z art. 176 KSH jest odrębną instytucją prawa spółek, ale w praktyce musi być oceniane także z punktu widzenia ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenia zdrowotnego i podatków. Jeżeli świadczenia są rzeczywiście korporacyjnym obowiązkiem wspólnika wynikającym z umowy spółki, a nie ukrytą umową o pracę lub zleceniem, argumenty za ich odrębnością są znacznie silniejsze.

Nie należy jednak traktować art. 176 KSH jako automatycznego i zawsze bezpiecznego sposobu optymalizacji składek. Jeżeli wspólnik wykonuje na rzecz spółki czynności w sposób stały, pod kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez spółkę albo w zakresie typowym dla umowy zlecenia, organ może badać rzeczywisty charakter relacji. W razie rekwalifikacji skutkiem mogą być zaległe składki, odsetki oraz spór z ZUS.

Jeżeli wspólnik jest jedynym albo niemal jedynym udziałowcem spółki, osobnej analizy wymaga również sama umowa o pracę. W takich sprawach ZUS często bada, czy istnieje realne podporządkowanie pracownicze. To zagadnienie nie przekreśla automatycznie art. 176 KSH, ale wpływa na całościową ocenę modelu wynagradzania w spółce.

FAQ

Podsumowanie

Zatrudnienie wspólnika na podstawie umowy o pracę nie wyklucza automatycznie możliwości wypłaty dodatkowego wynagrodzenia na podstawie art. 176 KSH. Trzeba jednak wyraźnie oddzielić obowiązki pracownicze, obowiązki członka zarządu i powtarzające się świadczenia niepieniężne wspólnika.

W opisanej sytuacji możliwe jest rozważenie wynagrodzenia za okresowe usługi szkoleniowe, ale tylko wtedy, gdy nie należą one do zakresu pracy głównej księgowej ani do czynności zarządczych prezesa. Najważniejsze jest precyzyjne postanowienie w umowie spółki, rynkowe wynagrodzenie i realne dokumentowanie wykonania świadczeń.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych, w szczególności art. 176, art. 180, art. 182 i art. 255 - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037.
2. Aktualny tekst art. 176 Kodeksu spółek handlowych - OpenLEX.
3. A. Kidyba, komentarz aktualizowany do art. 176 Kodeksu spółek handlowych, w zakresie rozróżnienia świadczeń powtarzających się i ciągłych.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.