Domownik w rolniczej spółdzielni produkcyjnej

Status domownika członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej

W opisanej sytuacji trzeba rozdzielić dwie kwestie: status domownika członka spółdzielni oraz członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej. Są to pojęcia powiązane, ale nie tożsame.

Zgodnie z art. 156 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze spółdzielnia może zatrudniać także domowników członków. Za domownika członka uważa się każdego członka jego rodziny, a także inne osoby, jeżeli zamieszkują z nim wspólnie i prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe.

Jeżeli więc mieszka Pan z matką, która jest członkiem spółdzielni, i faktycznie prowadzi Pan z nią wspólne gospodarstwo domowe, to na gruncie art. 156 Prawa spółdzielczego można co do zasady rozważać uznanie Pana za domownika członka. Nie przesądza to jednak jeszcze o przyjęciu do spółdzielni ani o nabyciu udziałów.

Nie należy automatycznie przenosić na tę sprawę definicji domownika z ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Definicja używana w sprawach KRUS służy innym celom, między innymi ustalaniu podlegania ubezpieczeniu rolniczemu. Jeżeli dana osoba ma ustalone prawo do emerytury albo podlega innemu ubezpieczeniu, może to wykluczać status domownika na potrzeby KRUS, ale nie przesądza samo przez się o rozumieniu domownika w art. 156 Prawa spółdzielczego.

Kto może zostać członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej?

Podstawowe warunki członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej określa Prawo spółdzielcze oraz statut danej spółdzielni. Zgodnie z art. 139 Prawa spółdzielczego członkami spółdzielni mogą być rolnicy będący właścicielami, posiadaczami samoistnymi, dzierżawcami, użytkownikami albo innymi posiadaczami zależnymi gruntów rolnych. Członkami mogą być także inne osoby mające kwalifikacje przydatne do pracy w spółdzielni.

W praktyce oznacza to, że samo bycie dzieckiem członka spółdzielni albo wieloletnie zamieszkiwanie w tym samym gospodarstwie nie wystarcza do uzyskania członkostwa. Konieczne jest złożenie deklaracji, spełnienie wymogów ustawowych i statutowych oraz przeprowadzenie procedury przyjęcia przewidzianej w statucie.

Statut może określać między innymi, kto może być członkiem, jakie kwalifikacje są wymagane, jakie wkłady należy wnieść, jakie dokumenty trzeba złożyć oraz który organ podejmuje decyzję o przyjęciu. Dlatego przed podjęciem czynności notarialnych warto najpierw uzyskać aktualny statut spółdzielni i pisemnie ustalić stanowisko jej zarządu.

Czy matka może notarialnie przekazać prawa członkowskie?

Co do zasady nie. Członkostwo w spółdzielni ma charakter osobisty. Nie jest prawem, które można swobodnie sprzedać albo przekazać aktem notarialnym innej osobie w taki sposób, aby ta osoba automatycznie stała się członkiem spółdzielni.

Matka może złożyć oświadczenie o wystąpieniu ze spółdzielni, jeżeli chce zakończyć członkostwo. Może również, w granicach ustawy i statutu, rozliczyć się ze spółdzielnią z udziałów, wkładów albo innych praw majątkowych. Nie zastąpi to jednak procedury przyjęcia Pana w poczet członków.

Jeżeli w sprawie występują konkretne prawa majątkowe, na przykład roszczenie o zwrot udziałów, wkład pieniężny albo wkład gruntowy, trzeba ustalić ich charakter na podstawie statutu i dokumentów spółdzielni. Nie każde prawo związane z członkostwem może być przedmiotem zwykłej umowy przeniesienia, a nawet skuteczne rozporządzenie określonym prawem majątkowym nie musi powodować nabycia członkostwa.

Dziedziczenie udziałów po zmarłym członku spółdzielni

W opisanym stanie faktycznym istotne jest także to, w jaki sposób matka uzyskała członkostwo po śmierci ojca. Prawo spółdzielcze przewiduje szczególne zasady dziedziczenia udziałów zmarłego członka spółdzielni.

Zgodnie z art. 16a Prawa spółdzielczego spadkobierca zmarłego członka spółdzielni dziedziczy udziały, jeżeli jest członkiem spółdzielni albo złożył deklarację przystąpienia do spółdzielni. Jeżeli spadkobierców jest kilku, powinni oni wskazać jednego spośród siebie, który uzyskuje prawo do udziałów, chyba że udziały zostaną podzielone między tych spadkobierców, którzy złożyli deklaracje przystąpienia.

Spółdzielnia nie może odmówić przyjęcia w poczet członków spadkobierców dziedziczących udziały, jeżeli odpowiadają oni wymaganiom określonym w statucie. Nadal więc trzeba badać statut, ale spółdzielnia nie może arbitralnie pominąć spadkobiercy spełniającego warunki.

Jeżeli po ojcu było kilku spadkobierców, warto sprawdzić, czy sprawa spadkowa została prawidłowo przeprowadzona, czy udziały zostały wskazane w dokumentach spadkowych oraz czy spadkobiercy dokonali wymaganych uzgodnień wobec spółdzielni.

Co powinien zrobić syn członka spółdzielni?

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest rozpoczęcie od analizy dokumentów, a nie od aktu notarialnego. W pierwszej kolejności należy uzyskać aktualny statut spółdzielni, dokumenty dotyczące członkostwa matki, informację o udziałach i wkładach oraz zasady wystąpienia i rozliczeń.

Następnie warto złożyć do spółdzielni zapytanie, czy spełnia Pan warunki przyjęcia w poczet członków jako osoba bliska obecnemu członkowi, domownik albo osoba posiadająca kwalifikacje przydatne do pracy w spółdzielni. Jeżeli spółdzielnia wymaga określonych dokumentów, należy je skompletować zgodnie ze statutem.

Jeżeli matka chce zakończyć członkostwo, trzeba ustalić konsekwencje wystąpienia, termin zwrotu udziałów lub wkładów, sposób rozliczenia oraz ewentualne ograniczenia w rozporządzaniu prawami majątkowymi. Dopiero po tej analizie można ocenić, czy potrzebna jest czynność notarialna i czego dokładnie ma dotyczyć.

FAQ

Czy jako dziecko członka spółdzielni automatycznie jestem domownikiem?

Nie zawsze. Na potrzeby art. 156 Prawa spółdzielczego znaczenie ma to, czy jest Pan członkiem rodziny albo inną osobą zamieszkującą wspólnie z członkiem oraz czy prowadzi Pan z nim wspólne gospodarstwo domowe. Samo pokrewieństwo bez realnej wspólnoty gospodarstwa może nie wystarczyć.

Czy domownik ma takie same prawa jak członek spółdzielni?

Nie. Domownik może mieć znaczenie przy zatrudnieniu albo pracy na rzecz spółdzielni, ale nie staje się przez to członkiem. Prawa członkowskie, takie jak udział w głosowaniu czy korzystanie z uprawnień członka, przysługują osobie przyjętej do spółdzielni.

Czy matka może przepisać członkostwo na syna u notariusza?

Nie wprost. Członkostwo jest osobiste i nie przechodzi na inną osobę na podstawie samej umowy notarialnej. Syn powinien złożyć deklarację przystąpienia i spełnić warunki określone w ustawie oraz statucie spółdzielni.

Czy można odziedziczyć udziały w spółdzielni?

Tak, ale Prawo spółdzielcze przewiduje szczególne warunki. Spadkobierca dziedziczy udziały, jeżeli jest członkiem spółdzielni albo złoży deklarację przystąpienia. Przy kilku spadkobiercach konieczne może być wskazanie jednej osoby albo podział udziałów między uprawnionych.

Od czego zacząć, jeżeli chcę przejąć miejsce rodzica w spółdzielni?

Najpierw trzeba uzyskać statut, dokumenty dotyczące udziałów i wkładów oraz informację o procedurze przyjęcia. Następnie należy ustalić, czy spełnia Pan warunki członkostwa. Dopiero potem warto planować ewentualne czynności notarialne albo rozliczenia rodzinne.

Źródła

• Ustawa z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze, w szczególności art. 16a, art. 139 oraz art. 156.
• Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w zakresie odrębnej definicji domownika stosowanej na potrzeby ubezpieczenia rolniczego.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.