Umowa o dzieło za projekt architektoniczny bez firmy

Czy architekt może wykonać projekt na umowę o dzieło bez firmy?

Tak, osoba fizyczna może zawrzeć z inną osobą fizyczną umowę o dzieło na wykonanie projektu architektonicznego. Podstawą cywilnoprawną jest umowa o dzieło, w której wykonawca zobowiązuje się do osiągnięcia oznaczonego rezultatu, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.

W praktyce umowa o dzieło będzie właściwa wtedy, gdy przedmiotem umowy jest konkretny rezultat, na przykład koncepcja architektoniczna, projekt wnętrza, rysunki, wizualizacje albo dokumentacja o określonych parametrach. Jeżeli umowa dotyczy głównie bieżącego doradzania, nadzoru, konsultacji lub starannego działania bez gwarancji konkretnego rezultatu, właściwsza może być umowa zlecenia albo inna umowa o świadczenie usług.

Brak wpisu do CEIDG nie przesądza jeszcze, że umowa jest niedopuszczalna. Kluczowe jest jednak to, czy wykonywanie projektów ma charakter okazjonalny, czy przybiera cechy działalności gospodarczej: zarobkowej, zorganizowanej, wykonywanej we własnym imieniu i w sposób ciągły.

Kiedy okazjonalne projekty mogą oznaczać działalność gospodarczą?

Granica między jednorazową umową o dzieło a działalnością gospodarczą jest płynna. Zgodnie z aktualnym podejściem ustawowym i praktyką organów znaczenie mają przede wszystkim trzy elementy: cel zarobkowy, zorganizowanie oraz ciągłość.

Ryzyko uznania czynności za działalność gospodarczą rośnie, gdy architekt regularnie pozyskuje klientów, reklamuje usługi, prowadzi stronę lub profil ofertowy, ma cennik, zawiera podobne umowy kilka razy w roku według powtarzalnego modelu, kupuje narzędzia wyłącznie w celu świadczenia usług albo planuje kontynuować taką aktywność w dłuższym okresie.

Natomiast pojedyncze, nieregularne wykonanie projektu dla znajomego lub osoby prywatnej, bez stałej oferty na rynku i bez zorganizowanego zaplecza sprzedażowego, może być rozliczone poza działalnością gospodarczą. Każdy przypadek wymaga jednak oceny całokształtu okoliczności, a nie tylko liczby umów.

Działalność nierejestrowana a usługi architektoniczne

Jeżeli czynności zaczynają mieć powtarzalny charakter, warto rozważyć, czy możliwa jest działalność nierejestrowana. Prawo przedsiębiorców przewiduje taką formę dla osoby fizycznej, jeżeli miesięczny przychód należny z tej działalności nie przekracza 75% minimalnego wynagrodzenia i osoba ta w wymaganym okresie nie wykonywała działalności gospodarczej.

Działalność nierejestrowana nie jest jednak prostym rozwiązaniem dla każdej sytuacji. Nie zwalnia z obowiązku prawidłowego rozliczenia podatku, prowadzenia uproszczonej ewidencji sprzedaży ani z przestrzegania wymogów branżowych. Trzeba też ocenić, czy konkretne czynności projektowe nie wymagają uprawnień budowlanych, wpisu na listę właściwej izby albo podpisu osoby posiadającej uprawnienia do projektowania.

Jeżeli skala usług przekracza limity albo praca ma charakter stałej oferty rynkowej, bezpieczniejszym rozwiązaniem może być rejestracja działalności gospodarczej w CEIDG i wybór właściwej formy opodatkowania.

Uprawnienia architekta i rodzaj projektu

Trzeba odróżnić wykonanie koncepcji, rysunku, wizualizacji lub projektu wnętrza od sporządzenia projektu budowlanego albo dokumentacji wykorzystywanej w postępowaniu administracyjnym. Samo zawarcie umowy o dzieło nie daje uprawnień do wykonywania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie.

Jeżeli dokumentacja ma być częścią projektu budowlanego, ma być składana do urzędu albo ma stanowić podstawę robót budowlanych, należy zweryfikować wymogi Prawa budowlanego. W takich sprawach zwykle istotne są uprawnienia budowlane w odpowiedniej specjalności oraz aktualne członkostwo w samorządzie zawodowym, o ile dana czynność tego wymaga.

W umowie warto więc precyzyjnie wskazać, czy wykonawca przygotowuje wyłącznie koncepcję, projekt aranżacyjny lub opracowanie pomocnicze, czy dokumentację, za którą ponosi odpowiedzialność jako projektant w rozumieniu przepisów budowlanych.

Jak rozliczyć PIT przy umowie między osobami fizycznymi?

Jeżeli zamawiający jest osobą prywatną i nie zawiera umowy w ramach działalności gospodarczej, co do zasady nie jest płatnikiem podatku dochodowego. Oznacza to, że nie pobiera zaliczki na PIT, nie wystawia informacji PIT-11 i nie rozlicza podatku za wykonawcę.

Wykonawca powinien sam wykazać otrzymane wynagrodzenie w rocznym zeznaniu podatkowym. W typowej sytuacji, gdy nie ma płatnika, właściwe będzie rozliczenie w zeznaniu składanym samodzielnie za dany rok podatkowy, najczęściej z wykazaniem przychodu bez pośrednictwa płatnika. Podatek jest obliczany według skali podatkowej, czyli według stawek 12% i 32% po uwzględnieniu zasad dotyczących kwoty wolnej, kosztów oraz innych dochodów podatnika.

Kwalifikacja przychodu zależy od treści umowy. Jeżeli umowa obejmuje jedynie wykonanie dzieła bez rozporządzenia prawami autorskimi, przychód może być traktowany inaczej niż w sytuacji, gdy wynagrodzenie obejmuje honorarium autorskie. Jeżeli projekt jest utworem, a umowa przewiduje przeniesienie autorskich praw majątkowych albo udzielenie licencji, przychód może być kwalifikowany jako przychód z praw majątkowych.

50% koszty uzyskania przychodu przy projekcie architektonicznym

Projekt architektoniczny może być przedmiotem prawa autorskiego, jeżeli ma twórczy i indywidualny charakter. Ochrona nie zależy od wartości projektu ani od dopełnienia formalności. Nie każdy rysunek techniczny lub odtwórcze opracowanie będzie jednak utworem. Decyduje realny wkład twórczy, a nie sama nazwa dokumentu.

50% koszty uzyskania przychodu mogą mieć zastosowanie, gdy podatnik jest twórcą, powstaje utwór, a przychód jest związany z korzystaniem z praw autorskich albo rozporządzeniem tymi prawami. W praktyce umowa powinna wyraźnie wskazywać pola eksploatacji, moment przeniesienia praw albo zakres licencji oraz część wynagrodzenia stanowiącą honorarium autorskie.

Łączne 50% koszty uzyskania przychodów są limitowane. Obecnie limit jest powiązany z górną granicą pierwszego przedziału skali podatkowej, czyli wynosi 120 000 zł rocznie. Po przekroczeniu tego limitu nie można dalej stosować 50% kosztów do nadwyżki.

Jeżeli nie ma podstaw do zastosowania 50% kosztów, można rozliczyć koszty na zasadach właściwych dla danego źródła przychodów. W razie wątpliwości warto zachować umowę, dowody zapłaty oraz dokumenty potwierdzające poniesione wydatki związane z wykonaniem projektu.

Czy trzeba doliczyć VAT?

Podatek VAT należy oceniać odrębnie od PIT. Osoba wykonująca pojedynczą, okazjonalną czynność zazwyczaj nie rejestruje się jako czynny podatnik VAT tylko z tego powodu. Jeżeli jednak usługi projektowe są wykonywane w sposób powtarzalny i zorganizowany, może powstać obowiązek analizy statusu podatnika VAT.

Przy działalności gospodarczej możliwe jest korzystanie ze zwolnienia podmiotowego z VAT do ustawowego limitu sprzedaży, o ile podatnik spełnia warunki zwolnienia i nie wykonuje czynności wyłączonych z tego zwolnienia. Usługi projektowe co do zasady wymagają indywidualnej oceny, zwłaszcza gdy są połączone z doradztwem, nadzorem lub szerszą obsługą inwestycji.

Jeżeli wykonawca nie jest podatnikiem VAT czynnym, nie dolicza VAT do wynagrodzenia i nie wystawia faktury z podatkiem VAT. Strony mogą posłużyć się rachunkiem albo innym dokumentem potwierdzającym rozliczenie, zgodnie z rzeczywistym charakterem transakcji.

Co powinna zawierać umowa o dzieło na projekt?

Dla bezpieczeństwa stron umowa powinna być pisemna. Warto określić zwłaszcza: dokładny zakres projektu, termin wykonania, liczbę tur poprawek, wynagrodzenie brutto, zasady odbioru dzieła, odpowiedzialność za wady, sposób przekazania plików oraz to, czy umowa obejmuje prawa autorskie.

Jeżeli zamawiający ma korzystać z projektu szerzej niż tylko do prywatnego wglądu, umowa powinna regulować autorskie prawa majątkowe albo licencję. Należy wskazać pola eksploatacji, na przykład utrwalanie, zwielokrotnianie, wykorzystanie w dokumentacji inwestycji, publikację wizualizacji albo przekazanie wykonawcom.

W przypadku projektu, który może zostać wykorzystany przy robotach budowlanych, trzeba też ustalić, czy wykonawca odpowiada za zgodność dokumentacji z przepisami techniczno-budowlanymi, czy przygotowuje tylko opracowanie koncepcyjne niewystarczające do rozpoczęcia robót.

FAQ

Czy umowa o dzieło między dwiema osobami fizycznymi jest legalna?

Tak. Osoby fizyczne mogą zawierać między sobą umowy o dzieło. Warunkiem praktycznym jest to, aby umowa dotyczyła konkretnego rezultatu, a nie tylko wykonywania bieżących czynności lub stałego świadczenia usług.

Czy trzeba zakładać działalność gospodarczą przy jednym projekcie?

Nie zawsze. Jednorazowe lub wyjątkowo okazjonalne wykonanie projektu może być rozliczone poza działalnością gospodarczą. Jeżeli jednak usługi są reklamowane, powtarzalne, zorganizowane i nastawione na stałe zarabianie, może powstać obowiązek rejestracji działalności.

Kto płaci podatek, gdy zamawiający jest osobą prywatną?

Co do zasady podatek rozlicza wykonawca projektu. Prywatny zamawiający, który nie działa jako przedsiębiorca, zwykle nie pobiera zaliczki na PIT i nie wystawia PIT-11. Wykonawca wykazuje przychód w zeznaniu rocznym.

Czy można zastosować 50% koszty przy projekcie architektonicznym?

Tak, ale tylko wtedy, gdy projekt jest utworem, wykonawca jest twórcą, a wynagrodzenie dotyczy korzystania z praw autorskich lub rozporządzenia nimi. Umowa powinna jasno regulować prawa autorskie i honorarium autorskie.

Czy projekt architektoniczny zawsze wymaga uprawnień budowlanych?

Nie zawsze. Koncepcje, wizualizacje lub projekty aranżacyjne mogą nie wymagać takich uprawnień. Jeżeli jednak dokumentacja ma być projektem budowlanym albo ma być użyta w procedurach administracyjnych, trzeba zweryfikować wymogi Prawa budowlanego.

Czy od takiej umowy trzeba zapłacić VAT?

Przy jednorazowej czynności wykonywanej prywatnie VAT zwykle nie występuje. Przy powtarzalnym i zorganizowanym świadczeniu usług należy odrębnie ocenić status podatnika VAT oraz możliwość korzystania ze zwolnienia podmiotowego.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności przepisy o umowie o dzieło.
• Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w szczególności przepisy o źródłach przychodów, prawach majątkowych i kosztach autorskich.
• Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, w szczególności przepisy o utworach architektonicznych i autorskich prawach majątkowych.
• Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, w szczególności przepisy o działalności gospodarczej i działalności nierejestrowanej.
• Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, w szczególności przepisy o samodzielnych funkcjach technicznych w budownictwie.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.