Długi spółki z o.o. a majątek wspólnika

Czy wspólnik spółki z o.o. odpowiada za długi spółki?

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest odrębną osobą prawną. Ma własny majątek, zawiera umowy we własnym imieniu i co do zasady sama odpowiada za swoje zobowiązania. Majątek spółki jest oddzielony od majątku jej wspólników.

Jeżeli więc dana osoba jest wyłącznie wspólnikiem, a dług wynika z faktury wystawionej na spółkę, wyrok przeciwko spółce nie oznacza jeszcze, że wierzyciel może zająć prywatne konto, wynagrodzenie albo majątek wspólnika. Zasada ta wynika z konstrukcji spółki z o.o. oraz z art. 151 § 4 Kodeksu spółek handlowych, zgodnie z którym wspólnicy nie odpowiadają za zobowiązania spółki.

W opisanej sytuacji pierwsze pytanie brzmi więc: czy był Pan tylko wspólnikiem, czy również formalnie członkiem zarządu. Warto sprawdzić umowę spółki, uchwały wspólników, wpis w KRS oraz dokumenty podpisywane przy zawieraniu umów z kontrahentami.

Kiedy wspólnik może jednak ponieść odpowiedzialność?

Od zasady braku odpowiedzialności wspólnika istnieją wyjątki. Nie dotyczą one jednak zwykłej sytuacji, w której spółka kupiła towar lub usługę, nie zapłaciła faktury i wierzyciel uzyskał wyrok przeciwko spółce.

Ryzyko odpowiedzialności wspólnika może pojawić się w szczególności wtedy, gdy:

• wspólnik działał w imieniu spółki z o.o. w organizacji, czyli przed jej wpisem do KRS,
• wspólnik osobiście poręczył dług spółki, podpisał weksel, przystąpił do długu albo ustanowił zabezpieczenie z własnego majątku,
• wspólnik wniósł aport znacznie zawyżony w stosunku do jego wartości zbywczej,
• wspólnik wyrządził spółce szkodę przy jej tworzeniu przez zawinione działanie sprzeczne z prawem,
• w rzeczywistości nie był tylko wspólnikiem, ale także członkiem zarządu lub osobą faktycznie podpisującą zobowiązania w imieniu spółki.

Jeżeli żadna z tych okoliczności nie występuje, samo posiadanie udziałów nie powinno prowadzić do odpowiedzialności za niezapłaconą fakturę spółki.

Wyrok przeciwko spółce a egzekucja z majątku wspólnika

Jeżeli wierzyciel ma wyrok przeciwko spółce i klauzulę wykonalności przeciwko spółce, może skierować egzekucję do majątku spółki. Może to obejmować rachunki bankowe spółki, wierzytelności spółki, ruchomości, nieruchomości albo inne składniki majątku należące do spółki.

Taki tytuł wykonawczy nie jest jednak tytułem przeciwko wspólnikowi. Komornik nie powinien na jego podstawie zajmować prywatnego majątku wspólnika tylko dlatego, że posiada on udziały w zadłużonej spółce.

Inaczej należy ocenić sytuację, gdy dana osoba jest dłużnikiem z innego tytułu, na przykład jako poręczyciel, wystawca weksla albo osoba, przeciwko której wierzyciel uzyskał odrębny wyrok. Wtedy odpowiedzialność nie wynika z samego bycia wspólnikiem, lecz z dodatkowego zobowiązania.

Odpowiedzialność członka zarządu z art. 299 K.s.h.

Największe praktyczne ryzyko dotyczy osób, które oprócz bycia wspólnikami były także członkami zarządu spółki z o.o. Zgodnie z art. 299 § 1 Kodeksu spółek handlowych, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania.

Odpowiedzialność ta nie powstaje automatycznie przez sam wyrok wydany przeciwko spółce. Co do zasady wierzyciel musi wykazać istnienie zobowiązania spółki oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce, a następnie dochodzić roszczenia od członka zarządu. W praktyce często oznacza to odrębny proces przeciwko członkom zarządu.

Bezskuteczność egzekucji może wynikać na przykład z postanowienia komornika o umorzeniu egzekucji z powodu braku majątku spółki. Nie jest jednak konieczne, aby wierzyciel zawsze prowadził długą egzekucję z każdego składnika majątku, jeżeli z innych wiarygodnych okoliczności wynika, że spółka nie ma realnego majątku pozwalającego na zaspokojenie długu.

Jak członek zarządu może się bronić?

Art. 299 § 2 K.s.h. przewiduje przesłanki pozwalające członkowi zarządu uwolnić się od odpowiedzialności. Członek zarządu może bronić się, wykazując w szczególności, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości, w tym samym czasie otwarto odpowiednie postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu.

Możliwa jest także obrona przez wykazanie, że niezgłoszenie wniosku o upadłość nastąpiło nie z winy członka zarządu albo że mimo braku takiego wniosku wierzyciel nie poniósł szkody. Ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na członku zarządu.

Samo twierdzenie, że drugi wspólnik faktycznie prowadził firmę, zwykle nie wystarcza. Członek zarządu ma obowiązek interesować się sytuacją spółki, jej płynnością, zobowiązaniami i dokumentacją. Bierna postawa, pobyt za granicą lub nieuczestniczenie w bieżących sprawach nie zawsze zwalniają z odpowiedzialności.

Czy rezygnacja z zarządu albo sprzedaż udziałów chroni przed długami?

Rezygnacja z funkcji członka zarządu oraz zbycie udziałów mogą być potrzebne, jeżeli dana osoba chce zakończyć udział w spółce. Nie należy jednak traktować ich jako prostego sposobu na usunięcie odpowiedzialności za wcześniejsze zdarzenia.

Sprzedaż udziałów powoduje co do zasady zmianę wspólnika, ale nie uchyla automatycznie odpowiedzialności z poręczeń, weksli lub innych osobistych zabezpieczeń. Nie usuwa też odpowiedzialności, która mogła powstać w okresie pełnienia funkcji członka zarządu.

Rezygnacja z zarządu działa zasadniczo na przyszłość. Jeżeli w czasie pełnienia funkcji istniały podstawy do złożenia wniosku o upadłość, a wniosek nie został złożony we właściwym czasie, późniejsza rezygnacja nie musi wyłączyć odpowiedzialności z art. 299 K.s.h.

Przy zbyciu udziałów w spółce z o.o. należy pamiętać o wymaganej formie czynności. Co do zasady umowa zbycia udziałów wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, a umowa spółki może przewidywać dodatkowe ograniczenia, na przykład zgodę spółki lub wspólników.

Co zrobić w opisanej sytuacji?

W pierwszej kolejności należy ustalić dokładny status osoby związanej ze spółką. Sama informacja, że ktoś zakładał spółkę ze znajomym, nie wystarcza. W praktyce trzeba sprawdzić, czy dana osoba była wpisana do zarządu, czy podpisywała umowy, czy udzielała poręczeń oraz czy zobowiązanie powstało w okresie pełnienia funkcji.

Warto wykonać następujące kroki:

• pobrać aktualny i historyczny odpis KRS spółki,
• sprawdzić umowę spółki oraz uchwały dotyczące powołania i odwołania członków zarządu,
• ustalić, przeciwko komu dokładnie wydano wyrok i komu nadano klauzulę wykonalności,
• sprawdzić, czy toczy się egzekucja wyłącznie przeciwko spółce, czy także przeciwko osobom fizycznym,
• zabezpieczyć korespondencję ze wspólnikiem, dokumenty księgowe, wezwania do zapłaty i informacje o stanie finansowym spółki,
• jeżeli nadal figuruje się w zarządzie, rozważyć formalną rezygnację i dopilnować aktualizacji danych w KRS.

Jeżeli dana osoba była tylko wspólnikiem i nie podpisywała osobistych zabezpieczeń, ryzyko egzekucji z jej prywatnego majątku jest zasadniczo niewielkie. Jeżeli jednak była członkiem zarządu, trzeba przeanalizować, czy istnieją argumenty obronne z art. 299 § 2 K.s.h.

FAQ

Czy wspólnik spółki z o.o. odpowiada za niezapłaconą fakturę spółki?

Co do zasady nie. Jeżeli faktura została wystawiona na spółkę, a wspólnik nie poręczył długu ani nie działał osobiście jako dłużnik, wierzyciel powinien dochodzić zapłaty od spółki.

Czy wyrok przeciwko spółce pozwala zająć majątek wspólnika?

Nie, sam wyrok przeciwko spółce nie jest tytułem przeciwko wspólnikowi. Do egzekucji z majątku osoby fizycznej potrzebny jest tytuł wykonawczy przeciwko tej osobie albo inna szczególna podstawa prawna.

Czy członek zarządu odpowiada za każdy dług spółki?

Nie automatycznie. Odpowiedzialność z art. 299 K.s.h. wymaga między innymi bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce. Członek zarządu może też bronić się przesłankami wskazanymi w art. 299 § 2 K.s.h.

Czy pobyt za granicą zwalnia członka zarządu z odpowiedzialności?

Sam pobyt za granicą zwykle nie wystarcza. Jeżeli ktoś formalnie pełni funkcję członka zarządu, powinien interesować się sprawami spółki i reagować na jej problemy finansowe.

Czy sprzedaż udziałów rozwiązuje problem długów spółki?

Sprzedaż udziałów kończy status wspólnika, ale nie usuwa automatycznie odpowiedzialności z osobistych zabezpieczeń ani odpowiedzialności związanej z wcześniejszym pełnieniem funkcji członka zarządu.

Źródła

• Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych, w szczególności art. 13, art. 151 § 4, art. 175 oraz art. 299.
• Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, w szczególności przepisy dotyczące obowiązku zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.