Sprzedaż udziałów w sp. z o.o. spółce zagranicznej

Jaka forma jest potrzebna przy sprzedaży udziałów w spółce z o.o.?

Umowa sprzedaży udziałów w polskiej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością wymaga co do zasady formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Nie jest to to samo co akt notarialny. Notariusz poświadcza podpisy stron pod umową, a niekoniecznie sporządza całą umowę w formie aktu notarialnego.

Przed podpisaniem umowy trzeba sprawdzić treść umowy spółki. Umowa spółki może uzależniać sprzedaż udziałów od zgody spółki, zgody zgromadzenia wspólników, zarządu albo od spełnienia innych warunków. Jeżeli takie ograniczenie istnieje, jego pominięcie może doprowadzić do poważnych problemów z uznaniem skuteczności przeniesienia udziałów wobec spółki.

Jeżeli nabywcą ma być spółka zagraniczna, notariusz zwykle będzie oczekiwał dokumentów potwierdzających jej istnienie i zasady reprezentacji. W praktyce mogą być potrzebne odpis z właściwego rejestru, tłumaczenie przysięgłe, dokumenty korporacyjne oraz legalizacja albo apostille, jeśli wymagają tego okoliczności i kraj pochodzenia dokumentu.

Zobacz również: sprzedaż udziałów w spółce z o.o. bez notariusza

Czy sprzedaż udziałów spółce zagranicznej to czynność z samym sobą?

W opisanej sytuacji trzeba rozróżnić dwie kwestie. Sprzedającym jest osoba fizyczna, która posiada udziały w polskiej spółce z o.o. Kupującym ma być spółka zagraniczna, którą ta sama osoba reprezentuje jako jej jedyny uprawniony reprezentant. Formalnie stronami umowy są więc osoba fizyczna i spółka zagraniczna, a nie dwie te same osoby.

Problem polega jednak na tym, że ta sama osoba fizyczna składa oświadczenie woli po obu stronach transakcji: we własnym imieniu jako sprzedający oraz za spółkę zagraniczną jako jej organ albo reprezentant. W takim układzie może pojawić się konflikt interesów i zarzut dokonania czynności z samym sobą.

Art. 108 Kodeksu cywilnego dotyczy bezpośrednio pełnomocnika. Zgodnie z tą regulacją pełnomocnik nie może być drugą stroną czynności prawnej dokonywanej w imieniu mocodawcy, chyba że wynika to z treści pełnomocnictwa albo ze względu na treść czynności wyłączona jest możliwość naruszenia interesów mocodawcy. Przepis ten stosuje się odpowiednio także wtedy, gdy pełnomocnik reprezentuje obie strony.

W orzecznictwie przyjmuje się, że zasady dotyczące zakazu czynności z samym sobą mogą być stosowane odpowiednio również do osób działających jako organy osób prawnych, zwłaszcza gdy jedna osoba reprezentuje podmioty o potencjalnie sprzecznych interesach albo występuje jednocześnie we własnym imieniu i za osobę prawną.

Znaczenie art. 210 Kodeksu spółek handlowych

Art. 210 Kodeksu spółek handlowych reguluje reprezentację spółki z o.o. w umowie między spółką a członkiem jej zarządu oraz w sporze z nim. W takiej sytuacji spółkę reprezentuje rada nadzorcza albo pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników.

Ten przepis ma podstawowe znaczenie wtedy, gdy stroną umowy jest sama spółka z o.o. i jej członek zarządu. Typowym przykładem jest umowa zawierana między spółką a prezesem zarządu. Jeżeli natomiast osoba fizyczna sprzedaje własne udziały spółce zagranicznej, art. 210 Kodeksu spółek handlowych nie rozwiązuje całego problemu, bo polska spółka, której udziały są sprzedawane, zwykle nie jest stroną umowy sprzedaży.

Nie oznacza to jednak, że można pominąć zasady prawidłowej reprezentacji kupującej spółki zagranicznej. To, czy dana osoba może skutecznie podpisać umowę w imieniu spółki zagranicznej, ocenia się przede wszystkim według prawa właściwego dla tej spółki i jej dokumentów korporacyjnych.

Czy trzeba ustanowić pełnomocnika dla spółki zagranicznej?

W praktyce ustanowienie pełnomocnika dla spółki zagranicznej jest najbezpieczniejszym rozwiązaniem, jeżeli ta sama osoba miałaby występować jako sprzedający i jedyny reprezentant kupującego. Nie zawsze da się powiedzieć abstrakcyjnie, że pełnomocnik jest wymagany w każdej sytuacji, ponieważ znaczenie mają prawo właściwe dla spółki zagranicznej, jej statut lub umowa, sposób reprezentacji i treść planowanej czynności.

Jeżeli pełnomocnik ma podpisać umowę sprzedaży udziałów w imieniu spółki zagranicznej, pełnomocnictwo powinno być wystarczająco konkretne. Powinno obejmować co najmniej uprawnienie do nabycia określonych udziałów w polskiej spółce z o.o., podpisania umowy, złożenia wymaganych oświadczeń oraz wykonania czynności towarzyszących transakcji.

Jeżeli pełnomocnictwo jest udzielane za granicą, trzeba ustalić jego formę, sposób poświadczenia podpisu, ewentualną legalizację albo apostille oraz konieczność tłumaczenia przysięgłego na język polski. Wymogi te warto potwierdzić u notariusza, który będzie poświadczał podpisy pod umową sprzedaży udziałów.

Co wynika z orzecznictwa o czynności z samym sobą?

Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 31 sierpnia 2007 r., sygn. akt V ACa 475/07, wskazał, że o czynności z samym sobą można mówić wtedy, gdy przedstawiciel składa oświadczenie woli z jednej strony w imieniu reprezentowanego, a z drugiej strony w imieniu własnym albo gdy przedstawiciel reprezentuje obie strony czynności prawnej.

W uchwale z dnia 30 maja 1990 r., sygn. akt III CZP 8/90, Sąd Najwyższy dopuścił stosowanie w drodze analogii przepisów o pełnomocnictwie do działań podejmowanych w charakterze organu osoby prawnej. Znaczenie ma więc nie tylko literalne brzmienie art. 108 Kodeksu cywilnego, ale także ryzyko konfliktu interesów w konkretnej czynności.

W wyroku z dnia 9 marca 1993 r., sygn. akt I CR 3/93, Sąd Najwyższy odniósł zakaz czynności z samym sobą także do sytuacji, w której ta sama osoba działa z jednej strony jako organ osoby prawnej, a z drugiej strony we własnym imieniu i na własną rzecz. Z kolei w wyroku z dnia 24 lipca 2009 r., sygn. akt II CSK 41/09, Sąd Najwyższy wskazał na ryzyko kolizji interesów przy czynnościach między jednoosobowymi spółkami reprezentowanymi przez tę samą osobę.

Wniosek praktyczny jest prosty: jeżeli jedna osoba ma występować po obu stronach transakcji, należy z góry usunąć wątpliwości co do reprezentacji. Najczęściej robi się to przez powołanie niezależnego pełnomocnika dla jednej ze stron albo przez zapewnienie reprezentacji przez inną osobę uprawnioną.

Ograniczenia w umowie spółki i zgoda na zbycie udziałów

Przed sprzedażą udziałów trzeba sprawdzić umowę polskiej spółki z o.o. Kodeks spółek handlowych pozwala ograniczyć zbycie udziałów, w szczególności przez uzależnienie sprzedaży od zgody spółki. Umowa spółki może przewidywać także prawo pierwszeństwa, prawo pierwokupu, szczególną procedurę zawiadomień albo dodatkowe warunki.

Jeżeli umowa spółki wymaga zgody, należy uzyskać ją przed zawarciem umowy albo w sposób przewidziany w dokumentach spółki. W przeciwnym razie nabywca może mieć problem z wykazaniem wobec spółki, że skutecznie nabył udziały.

W przypadku sprzedaży 100% udziałów spółce zagranicznej trzeba też przeanalizować, czy po transakcji spółka stanie się jednoosobową spółką z o.o. i czy dane jedynego wspólnika powinny zostać ujawnione w aktach rejestrowych.

Podatki i zgłoszenia po sprzedaży udziałów

Sprzedaż udziałów w polskiej spółce z o.o. może wywołać skutki podatkowe po stronie sprzedającego oraz kupującego. Co do zasady przy sprzedaży praw majątkowych, takich jak udziały, pojawia się podatek od czynności cywilnoprawnych po stronie kupującego. Stawka PCC przy sprzedaży praw majątkowych wynosi 1% wartości rynkowej udziałów. Obowiązek złożenia deklaracji i zapłaty podatku należy zweryfikować w odniesieniu do konkretnej transakcji.

Sprzedający powinien rozliczyć przychód ze zbycia udziałów zgodnie z właściwymi przepisami podatkowymi. Jeżeli sprzedający albo kupujący mają rezydencję podatkową za granicą, znaczenie mogą mieć także umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania oraz lokalne przepisy podatkowe.

Po zawarciu umowy należy zawiadomić polską spółkę o przejściu udziałów i przedstawić dowód zbycia. Zarząd aktualizuje księgę udziałów, a następnie składa do sądu rejestrowego aktualną listę wspólników. W praktyce należy też sprawdzić obowiązki w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych, zwłaszcza gdy zmienia się struktura właścicielska lub dane beneficjenta rzeczywistego.

FAQ

Czy sprzedaż udziałów w spółce z o.o. wymaga aktu notarialnego?

Co do zasady nie jest wymagany akt notarialny, lecz pisemna umowa z podpisami notarialnie poświadczonymi. Notariusz potwierdza autentyczność podpisów stron. Inne wymogi mogą wynikać z treści umowy spółki albo szczególnych okoliczności transakcji.

Czy mogę podpisać umowę sam ze sobą, jeżeli reprezentuję spółkę zagraniczną?

To ryzykowne. Jeżeli występuje Pan jako sprzedający we własnym imieniu i jednocześnie jako reprezentant kupującej spółki, może pojawić się zarzut czynności z samym sobą lub konfliktu interesów. Najczęściej bezpieczniej jest ustanowić pełnomocnika dla spółki zagranicznej.

Czy art. 210 Kodeksu spółek handlowych zawsze ma zastosowanie przy sprzedaży udziałów?

Nie. Art. 210 Kodeksu spółek handlowych dotyczy umów między spółką z o.o. a członkiem jej zarządu oraz sporów z nim. Przy sprzedaży udziałów przez wspólnika na rzecz osoby trzeciej polska spółka zwykle nie jest stroną umowy, ale trzeba zbadać inne przepisy i zasady reprezentacji kupującego.

Kto płaci PCC przy sprzedaży udziałów?

Co do zasady podatnikiem PCC przy umowie sprzedaży udziałów jest kupujący. Stawka przy sprzedaży praw majątkowych wynosi 1% wartości rynkowej. Przy transakcji zagranicznej warto zweryfikować, czy nie występują dodatkowe elementy wpływające na rozliczenia podatkowe.

Co trzeba zrobić po podpisaniu umowy sprzedaży udziałów?

Należy zawiadomić spółkę o przejściu udziałów i przekazać dowód zbycia. Zarząd powinien zaktualizować księgę udziałów oraz złożyć aktualną listę wspólników do KRS. Trzeba też sprawdzić obowiązki dotyczące CRBR i rozliczeń podatkowych.