Rezygnacja fundatora przed wpisem fundacji do KRS

Wycofanie się fundatora przed wpisem fundacji do KRS

W opisanej sytuacji fundacja została już ustanowiona aktem fundacyjnym, ale nie uzyskała jeszcze osobowości prawnej, ponieważ nie została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego. To bardzo ważny moment: fundacja jeszcze nie istnieje jako osoba prawna, ale fundatorzy złożyli już notarialne oświadczenia woli i wskazali cel oraz majątek przeznaczony na jego realizację.

Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach oświadczenie woli o ustanowieniu fundacji powinno być złożone w formie aktu notarialnego, chyba że ustanowienie fundacji następuje w testamencie. W oświadczeniu tym fundator powinien wskazać cel fundacji oraz składniki majątkowe przeznaczone na jego realizację. Dalsze znaczenie roli fundatora po utworzeniu fundacji omawia tekst o tym, kiedy fundator w zarządzie i radzie fundacji może pełnić funkcje w jej organach.

Nie jest więc trafne traktowanie aktu fundacyjnego jak zwykłej umowy, którą dwóch fundatorów może swobodnie zmienić aneksem albo porozumieniem stron. Akt fundacyjny ma charakter założycielski. Jeżeli został złożony przez kilku fundatorów, ich oświadczenia tworzą podstawę powstania jednej fundacji i powinny być oceniane łącznie.

W praktyce oznacza to, że samodzielna rezygnacja jednego fundatora, z jednoczesnym pozostawieniem w mocy dotychczasowego aktu fundacyjnego, jest rozwiązaniem bardzo ryzykownym i co do zasady nie powinna być traktowana jako skuteczna zmiana aktu fundacyjnego.

Czym jest akt fundacyjny?

Aktem fundacyjnym jest oświadczenie woli zmierzające do ustanowienia fundacji. W tym oświadczeniu fundator określa przede wszystkim cel fundacji oraz majątek przeznaczony na jego realizację. Sam akt fundacyjny nie kończy jednak procesu tworzenia fundacji. Do powstania fundacji potrzebne są co najmniej: akt fundacyjny, statut oraz wpis do KRS.

W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że akt fundacyjny jest jednostronną czynnością prawną o charakterze zobowiązującym. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 12 kwietnia 2007 r., sygn. akt III CZP 26/07, podkreślił odrębność aktu fundacyjnego od statutu oraz założycielską funkcję aktu fundacyjnego.

Do aktu fundacyjnego stosuje się odpowiednio ogólne przepisy Kodeksu cywilnego o czynnościach prawnych, w tym przepisy o wykładni oświadczeń woli, nieważności czynności prawnej oraz składaniu oświadczeń woli. W tym kontekście znaczenie może mieć m.in. art. 65 Kodeksu cywilnego, dotyczący sposobu tłumaczenia oświadczeń woli.

Jeżeli fundator zobowiązał się w akcie fundacyjnym do przekazania fundacji pieniędzy, rzeczy ruchomych, nieruchomości albo innych praw majątkowych, obowiązek ten aktualizuje się po powstaniu fundacji, czyli po wpisie do KRS. Wtedy fundacja jako osoba prawna może żądać wykonania zobowiązania.

Czy jeden z kilku fundatorów może sam zrezygnować?

Jeżeli akt fundacyjny został złożony przez dwóch albo więcej fundatorów, nie należy zakładać, że jeden z nich może jednostronnie usunąć się z aktu, a pozostali po prostu „uzupełnią” dokumenty. Taki zabieg mógłby zmienić podstawowe elementy aktu: osoby fundatorów, zakres majątku fundacji, czasem także sposób ukształtowania statutu i organów.

Przeważający, praktycznie bezpieczny pogląd jest taki, że odwołanie aktu fundacyjnego złożonego przez kilku fundatorów wymaga oświadczenia wszystkich fundatorów. Wynika to z faktu, że akt tworzy jedną podstawę ustanowienia fundacji, a nie kilka niezależnych oświadczeń, z których można swobodnie wykreślić jedną osobę bez wpływu na całość.

Jeżeli więc jeden z dwóch fundatorów chce się wycofać przed wpisem fundacji do KRS, najbezpieczniejsze rozwiązanie to wspólne notarialne odwołanie pierwotnego aktu fundacyjnego, a następnie sporządzenie nowego aktu fundacyjnego przez fundatora albo fundatorów, którzy rzeczywiście chcą kontynuować projekt.

Trzeba przy tym pamiętać, że sąd rejestrowy bada dokumenty złożone do KRS. Jeżeli z akt sprawy wynika, że podstawa ustanowienia fundacji uległa zasadniczej zmianie, sąd może wezwać do uzupełnienia dokumentów, zakwestionować kompletność wniosku albo oczekiwać dokumentów odpowiadających aktualnemu stanowi prawnemu.

Forma odwołania aktu fundacyjnego

Skoro oświadczenie o ustanowieniu fundacji wymaga formy aktu notarialnego, to również odwołanie tego oświadczenia powinno zostać dokonane w tej samej formie. W praktyce należy więc udać się do notariusza i złożyć oświadczenie o odwołaniu aktu fundacyjnego.

Jeżeli fundatorów było kilku, oświadczenie o odwołaniu powinno zostać złożone przez wszystkich fundatorów. Możliwe jest działanie przez pełnomocnika, ale pełnomocnictwo powinno być odpowiednio szczegółowe i udzielone w formie aktu notarialnego, ponieważ chodzi o czynność przekraczającą zwykły zarząd.

Nie wystarczy zwykłe pismo jednego fundatora do drugiego fundatora ani oświadczenie wysłane do sądu rejestrowego bez zachowania formy notarialnej. Takie pismo może mieć znaczenie informacyjne, ale nie powinno być traktowane jako skuteczne odwołanie aktu fundacyjnego.

Co z wnioskiem złożonym do KRS?

Jeżeli wniosek o wpis fundacji do KRS został już złożony, nie ma gwarancji, że uda się zachować go w dotychczasowej postaci. Wszystko zależy od tego, jakie dokumenty zostały złożone, na jakim etapie jest sprawa oraz czy sąd rejestrowy uzna, że poprawione dokumenty mogą zostać rozpoznane w ramach tego samego postępowania.

Jeżeli zmiana polega na tym, że jeden z fundatorów ma całkowicie zniknąć z aktu fundacyjnego, a majątek fundacji ma zostać określony inaczej, zwykle jest to zmiana na tyle istotna, że bezpieczniejsze będzie przygotowanie kompletu nowych dokumentów. W wielu przypadkach oznacza to konieczność wycofania albo zmiany wniosku i liczenia się z wydłużeniem postępowania.

Jeżeli natomiast sąd rejestrowy nie wydał jeszcze rozstrzygnięcia, można rozważyć złożenie pisma procesowego z wyjaśnieniem sytuacji oraz załączeniem notarialnych dokumentów. Trzeba jednak liczyć się z tym, że sąd może wezwać do złożenia nowego aktu fundacyjnego, nowego statutu, aktualnych zgód członków organów albo innych dokumentów wymaganych w danej sprawie.

Najważniejsze jest, aby dokumenty były spójne: osoba fundatora, treść aktu fundacyjnego, statut, uchwały lub oświadczenia o powołaniu organów oraz formularze lub dane przekazywane do KRS nie mogą sobie wzajemnie przeczyć.

Czy można zmienić akt fundacyjny po rejestracji fundacji?

Po wpisie fundacji do KRS akt fundacyjny spełnia już swoją funkcję założycielską. Nie jest dokumentem, który zmienia się tak jak statut. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 12 kwietnia 2007 r., sygn. akt III CZP 26/07, zwrócił uwagę, że akt fundacyjny i statut pełnią różne role: akt ustanawia fundację, a statut określa jej organizację i sposób działania.

Statut fundacji może być zmieniany, jeżeli przewiduje to jego treść i jeżeli zmiana jest zgodna z ustawą oraz celem fundacji. Akt fundacyjny po rejestracji fundacji nie powinien natomiast być zmieniany w celu usunięcia fundatora, zmiany historycznego oświadczenia o ustanowieniu fundacji albo zastąpienia pierwotnego majątku innym.

Jeżeli po rejestracji pojawia się problem z wykonaniem zobowiązania przez fundatora, jest to już inny problem prawny. Fundacja może rozważyć dochodzenie świadczenia na zasadach ogólnych albo ocenę, czy w konkretnym stanie faktycznym istnieją podstawy do innego rozwiązania sporu.

Odpowiedzialność fundatora za zadeklarowany majątek

Fundator, który w akcie fundacyjnym zadeklarował przekazanie określonych składników majątkowych, powinien liczyć się z tym, że po wpisie fundacji do KRS fundacja może domagać się wykonania tego zobowiązania. Dotyczy to w szczególności pieniędzy, rzeczy, praw majątkowych albo nieruchomości wskazanych w akcie.

W piśmiennictwie wskazuje się, że odpowiedzialność fundatora może być oceniana podobnie jak odpowiedzialność darczyńcy z tytułu przyrzeczonej, a niewykonanej darowizny, z uwzględnieniem szczególnego charakteru aktu fundacyjnego. Nie oznacza to jednak automatycznego zwolnienia fundatora z obowiązku tylko dlatego, że zmienił zdanie.

Dlatego decyzję o wycofaniu się z tworzenia fundacji najlepiej podjąć przed wpisem do KRS i uregulować ją w sposób formalny, zanim fundacja uzyska osobowość prawną.

FAQ

Czy fundator może zrezygnować po podpisaniu aktu fundacyjnego?

Przed wpisem fundacji do KRS można rozważać odwołanie aktu fundacyjnego, ale przy kilku fundatorach co do zasady konieczne jest wspólne oświadczenie wszystkich fundatorów. Sama rezygnacja jednego fundatora nie powinna być traktowana jako skuteczna zmiana aktu.

Czy odwołanie aktu fundacyjnego musi być u notariusza?

Tak. Skoro ustanowienie fundacji wymaga aktu notarialnego, odwołanie aktu fundacyjnego również powinno zostać dokonane w formie aktu notarialnego. Zwykłe pismo albo e-mail nie są wystarczające.

Czy można zachować złożony wniosek do KRS?

Nie da się tego zagwarantować. Jeżeli zmiana jest istotna, zwłaszcza dotyczy osoby fundatora i majątku fundacji, sąd rejestrowy może oczekiwać nowych lub poprawionych dokumentów. W praktyce może to wydłużyć postępowanie.

Czy po wpisie fundacji do KRS można zmienić akt fundacyjny?

Co do zasady nie. Po rejestracji akt fundacyjny spełnił swoją funkcję założycielską. Zmianom może podlegać statut, jeżeli pozwala na to jego treść i przepisy prawa, ale nie historyczny akt ustanowienia fundacji.

Co grozi fundatorowi, który nie przekaże zadeklarowanego majątku?

Po wpisie fundacji do KRS fundacja może domagać się wykonania zobowiązania wynikającego z aktu fundacyjnego. Ocena odpowiedzialności zależy od treści aktu, rodzaju zadeklarowanego majątku i okoliczności konkretnej sprawy.

Podsumowanie

W przypadku dwóch fundatorów wycofanie się jednego z nich przed wpisem fundacji do KRS nie powinno polegać na prostym porozumieniu o wykreśleniu go z aktu fundacyjnego. Akt fundacyjny nie jest zwykłą umową, lecz założycielskim oświadczeniem woli. Jeżeli został złożony wspólnie, jego odwołanie powinno nastąpić wspólnie i w formie aktu notarialnego.

Jeżeli fundacja ma powstać bez jednego z dotychczasowych fundatorów, najczęściej konieczne będzie przygotowanie nowego aktu fundacyjnego, dostosowanie statutu i uporządkowanie dokumentów w KRS. Zachowanie pierwotnego wniosku może być możliwe tylko wtedy, gdy sąd rejestrowy zaakceptuje sposób uzupełnienia dokumentów w konkretnym postępowaniu.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach.
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
3. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2007 r., sygn. akt III CZP 26/07.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.